Ils candidats e la candidata sül podi

Sco occurrenza «per promouver il dialog» ha Riet Fanzun descrit la discussiun cha la società «Anna Flurin» ha organisà. El sco president da la società ha insembel culla suprastanta Sophia Frieser moderà la discussiun cul capo actual Aita Zanetti e’ls concurrents Beat Cantieni, Jachen Andri Cajos e Duosch Fadri Felix chi han tuots trais annunzchà dürant las ultimas duos eivnas lur candidaturas pel post.

L’interess vi da quist dialog d’eira considerabel. Bundant 150 persunas s’han chattadas aint illa Chasa Nova. Cunquai cha’l lö in üna sala nu bastaiva, es la discussiun gnüda emissa per livestream eir amo in üna sala daspera.

La discussiun d’eira trapartida in trais parts: Üna runda per as preschantar, lura üna discussiun cun dumondas da la moderaziun. E sco ultim ha il public amo pudü far dumondas a la candidata e’ls candidats.

Duos indschegners, ün manader da fabricaed üna paura

Aita Zanetti da Sent, il capo in uffizi, s’ha preschantada sco paura e sco politicra cumünala e chantunala. «Hobis nu n’haja plü blers perche cha’l temp es relativamaing restret. Ma eu leg jent, m’interess per la cultura.»

Beat Cantieni ha quintà ch’el saja creschü sü a Ftan e Scuol. El ha lavurà i’ls ultims ons illa branscha da construcziun, lönch in Engiadin’Ota e lönch giò la Bassa. «Ma eu nu’m saint sco Zürigais», ha’l agiunt constatond ch’el saja per part gnü titulà co tal.

Jachen Andri Cajos s’ha preschantà sco indschegner da fabrica chi’d es creschü sü a Scuol. «Mia lingua materna es vallader», ha’l dit. Ed agiunt ch’el lavura intant sco schef da progets pro l’Armada svizra.

Eir Duosch Fadri Felix es creschü sü a Scuol, el lavura hoz sco indschegner da fabrica  in cumün. «Blers am cugnuoschan fingià», ha’l dit. Sco’l capo es eir el actualmaing grond cusglier a Cuoira. «Politisar es alch ch’eu fetsch fich jent».

Visiuns multifarias per Scuol

«Scuol sto crescher inavant», ha respus Beat Cantieni a la dumonda da descriver üna visiun pel cumün in 20-30 ons. «Nus vain ün turissem chi funcziuna, üna mansteranza chi funcziuna – a quella staina dar pussibiltats per crescher inavant.» Sper las cundiziuns economicas ha’l eir manzunà il spazi d’abitar. «Per quel staina far alch. Quai nu sarà uschè simpel, ma be discuorrer nu basta. Nus stain far ün pass plü inavant.»

«Eu am giavüsch ün cumün uni cun tuot sias ses fracziuns», ha dit Aita Zanetti. E cha quellas fracziuns restan vivas – per indigens, famiglias e gestiuns. «Nus vain hoz pakischem lö da sviluppar per nossa mansteranza, quai staina eir trar in consideraziun.» Ella ha nomnà la fabricaziun da la nouva canorta sco exaimpel per ün intent chi po attrar famiglias e muossa, cha Scuol craja a l’avegnir.

«Üna visiun es fich importanta», ha dit Jachen Andri Cajos, «davo la visiun stessa dar üna strategia e lura eir masüras, per cha la visiun haja ün effet.» Sco exaimpels ha’l nomnà il Bogn Engiadina Scuol e’l tunnel dal Vereina. «Daspö 30 ons mancan da quists impuls. Nus stain sviluppar nouvs impuls.» Tenor el s’offrissan la digitalisaziun e tecnologias sco l’intelligenza artificialas sco chomps per dar tals impuls.

«Nus stain far attenziun cha’l cumün nu stetta salda», ha dit Duosch Fadri Felix. «Nus dovrain ün cumün chi viva tuot on e na be dürant las stagiuns turisticas.» Tenor el douvra ün’economia chi’s basa sün daplü co las branschas turisticas. «Nus stain verer cha nus hajan avuonda plazzas da lavur in cumün. Ma implü eir da quellas da giarsunadis per cha’ls giuvens nu stopchan ir utrò.»

Propostas per daplü spazi d’abitar pajabel

Dürant la discussiun es repetidamaing gnüda constatada la mancanza da spazi d’abitar sco grond problem. Cun quai ch’eir l’organisatura da la discussiun, la società Anna Florin, s’ingascha ferm sün quel chomp, d’eira quai ün tema central illa discussiun.

Ch’üna incumbenza dal cumün saja da s-chaffir las pussibiltats da realisar quia lur dachasa, ha dit Beat Cantieni, «ma i nun es la lezcha dal cumün da fabrichar abitaziuns.» Tenor el sto il cumün pisserar per las pussibiltats chi detta cooperativas da fabrica, investurs privats ed impressaris chi possan fabrichar abitaziuns favuraivlas.  

Jachen Andri Cajos ha dit: «Eu sun critic invers intervenziuns directas dal stadi sül marchà d’immobiglias.» Scha’l stadi fabricha e dà a fit abitaziuns bunmarchadas, difficultescha’l tenor el l’ingaschamaint privat. Ch’invezza stopcha il stadi s-chaffir las cundiziuns per chi gnia fabrichà speditivamaing – culla planisaziun, cun trattar dumondas da fabrica efficiaintamaing, cun s-chaffir stimuls pro las taxas e cun tscherchar investurs privats.

Aita Zanetti ha rendü attent a las ledschas superiuras – quella davart la planisaziun dal territori chi prescriva ün möd da fabrichar concentradamaing e quella davart las seguondas abitaziuns. «Nus stuvain stübgiar co chi’s po amo trar a nüz quellas pussibiltats chi’ns restan in quist corset stret, i’l qual nus ans vain manövrats aint.» Cha la sfida davart il spazi d’abitar pretenda eir ün ingaschamaint da proprietaris e saja collià cullas pretaisas augmantadas da las abitantas e’ls abitants.   

Tenor Duosch Fadri Felix sto il cumün trar cunfins pro las pussibiltats da far profit sül marchà d’immobiglias: «I sto dar ün mix tanter regulaziuns e promoziuns. I’s pudess s-chassar taxas o far otras promoziuns per fabrichar prümas abitaziuns, ma eir manar cun regulaziuns in üna direcziun chi’s voul.» Eir el pledescha per diminuir regulaziuns da fabrica e nüzziar il spazi cha las ledschas dan cun daplü curaschi e daplü schlantsch.

Ün exaimpel concret

Üna dumonda dal public ha lura pretais dals candidats da respuonder concretamaing co chi agissan in ün cas co quel da la «Chasa Wettingen» a Ftan – üna chasa gronda cun plüssas abitaziuns – scha talas immobiglias gnissan scrittas oura per vender. «Almain da tuot füssa da tour sü contact culs possessurs», ha dit Duosch Fadri Felix, «e schi vöglian vender a quel chi spordscha il plü bler, lura füssa da trar masüras e tuot tenor provar da cumprar la chasa e s-chaffir abitaziuns.»

Eir Beat Cantieni ha sustgnü l’avis ch’in uschè cas stopcha il cumün agir, appellar als possessurs e tuot tenor eir surtour l’immobiglia. «I’s po eir surtour uschè üna chasa cun üna cooperativa da fabrica, i dà differents models per far quai.»

«Quella chasa es gnüda cumprada da persunas chi abitan quia», ha dit Aita Zanetti «scha quai capita, basta quai.» Schi saja il giavüsch da la populaziun, cha’l cumün agischa directamaing sül marchà d’immobiglias, «lura douvra ün pot cun munaida per cha la suprastanza possa agir in möd efficiaint.» Ch’implü possa il cumün intimar e trar masüras per chi nu gnia vendü a l’ester. «I’l cas da la Chasa Wettingen es quai eir capità.»

Jachen Andri Cajos nun ha tut directamaing posiziun a quella dumonda dal public.

Tuots vöglian amegldrar la comunicaziun

A la dumonda dal public co chi saja previs da comunichar culla populaziun da Scuol ha dit Beat Cantieni: «Eu comunichess avert, suvent ed onest. Eu fess in mincha fracziun maisas raduondas.»

Eir Jachen Andri Cajos ha accentuà cha per el saja ün dialog cun tuottas fracziuns important. «Eu tscherchess il discuors culla glieud, l’administraziun e la suprastanza – per lura elavurar las propostas ed eir tillas comunichar adequatamaing.»

Duosch Fadri Felix vezza pustüt potenzial illa comunicaziun digitala: «Quai as pudessa sgüra lavurar oura daplü, eir la pagina d’internet dal cumün.»

Cha la comunicaziun saja ün tema permanent, ha confermà eir il capo in uffizi. «Quant comunicheschast, cura e sur che chanal – là eschna landervia. Nus stain provar sco cumün da trar a nüz las sportas digitalas.»    

La populaziun po dimena in quel reguard far quint cun üna meglioraziun – independentamaing da la dumonda, chi chi vain lura propcha elet prosma dumengia.