Ina colur, pliras nianzas

Ina da las novitads litteraras preschentada durant ils Dis da litteratura è stà il nov cudesch da la chasa editura da Mevina Puorger, elavurà ensemen cun il expert da minoritads retorumantschas Gabriele Zanello.

«Quattro linzuola e una tela / Cater linzuei y na teila / Cuatri bleons e une tele / Quatter linzöls ed üna taila» – il nov cudesch edì da Mevina Puorger tradescha bler da sia intenziun culturala gia atras la cuverta. Cun l’emprim sguard vesan ins quatter titels che stattan in sut l’auter, ils pleds reveleschan spert ils stretgs lioms tranter las linguas. Quest cudesch reunescha a differentas soras – soras che lavuran darar ensemen. E gist quai vulessan tut las persunas involvidas midar.

Lioms linguistics, ­lioms editorials

L’editura Mevina Puorger ha curt explitgà als Dis da litteratura la sonda co che l’idea per il cudesch saja naschida e realisada, tranter auter grazia a sias colliaziuns cun la scena litterara per talian – en Svizra ed en Italia. Ella ha declerà davart ses barat pertutgant ina publicaziun plurilingua cun Gabriele Zanello, professer da lingua furlana a l’Universitad d’Udine. Lez aveva gia persequità ina tala idea en il passà, dentant betg chattà formats adattads persuenter. En quest connex ha el raquintà l’istorgia d’Angelo Michele Pittana, in scrivent furlan da la mesadad dal 20avel tschientaner, che aveva abità en Svizra ed era persvas da la necessitad da collavuraziuns pli stretgas tranter las linguas neolatinas da la regiun alpina, tuttas en ina situaziun da minoritad. Questa finamira aveva Gabriele Zanello gia daditg giavischà da realisar. Er a Mevina Puorger steva ina tala collavuraziun a cor. Uschia ha l’editura engiadinaisa purschì la plattafurma ideala per il barat. L’editura ed il professer han lura unì forzas e lantschà il project e rimnà texts per il cudesch.

Finalmain saja la tscherna stada reussida, cun ina buna maschaida da vuschs litteraras: Nadia Rungger per il ladin dolomitan (Gherdeïna), Gianluca Franco per il furlan, Göri Klainguti per il rumantsch (puter) e Claudia Quadri per il talian (sco ch’ella punctuescha talian tessinais e damai era en in tschert senn ina cuminanza da minoritad). E la lavur cuminaivla portia uss ils fritgs.

Litteratura contemporana ed ­ediziun premurusa

Mevina Puorger e Gabriele Zanello han declerà ils criteris suandads per tscherner ils auturs ed auturas. Uschia ha il team editur allegà che, sper la qualitad litterara dals texts, haja l’actualitad da stil e temas era giugà ina rolla. Ils texts sajan tuts plainamain contemporans. L’editura Mevina Puorger ha semtgà prologs detagliads tar mintga raquint per explitgar tratgs tematics, estetics e narrativs da las ovras. Ils prologs dattan plinavant invistas en las vitas dals auturs e las auturas e lur rolla per la litteratura contemporana da mintga cuminanza linguistica.

Il cudesch porscha d’ina vart raquints en las trais «linguas sora» e la «cusrina» taliana, sco ch’il professer Gabriele Zanello ha formulà. Da l’autra vart vegnan ils raquints en las linguas retorumantschas accumpagnads d’ina translaziun taliana ed ina translaziun tudestga. Per cumplettar l’experientscha datti in code QR, cun quel pon ins tadlar viaden en registraziuns cun ils raquints prelegids dals auturs ed auturas.

Premiera en tut ­ils senns

La preschentaziun dal cudesch n’è betg be stada ina premiera per il public, mabain per ils scrivents e scriventas: Fin als Dis da litteratura n’avevan ils auturs ed auturas betg emprais d’enconuscher in l’auter, els eran sa fatschentads mintgin e mintgina be cun lur atgna contribuziun. Pir la vernissascha ha purschì il spazi per discussiunar impressiuns e perspectivas, uschia han ils auturs ed auturas gì la chaschun da sa barattar davart creaziun ed ediziun en lur contexts linguistics.

Schegea che mintgin e mintgina ha suttastritgà differents aspects da l’experientscha, tut la gruppa era perina ch’il project saja stà in grond success. Durant la runda han ils auturs ed auturas ludà il project e declerà tge gronda valur ch’il cudesch haja per las cuminanzas linguisticas. Göri Klainguti ha admess quant surstà ch’el saja stà da vesair tants aspects cuminaivels – linguistics, en emprima lingia, ma era culturals e schizunt socials. Gianluca Franco ha accentuà ch’ils raquints mussian senza dubi ch’il stereotip da las restricziuns expressivas da linguas minoritaras n’haja nagut da far cun la realitad. Quai vesian ins immediatamain cun leger il cudesch. En quest medem senn è Nadia Rungger s’exprimida, che ha raquintà co ovras da regiuns colliadas vegnian savens edidas separadamain tenor lingua – quai saja donn. Era en quest aspect porschia il cudesch ina bella experientscha cuminaivla per rumantschs, ladins e furlans. In’experientscha che fetschia curaschi.