In nov dicziunari illustrà

In dicziunari illustrà? Blers vegnan ad avair davant egls il «Dicziunari» da Richard Scarry ch’è cumparì en rumantsch ils onns 1980. Las lieurs che fan ensolver, il chaval da mar che mussa co lavar ils dents ed ils purschels che fan bumbas han accumpagnà blers uffants rumantschs. Era sin la maisa da Cilgia Zangger (28) è il cudesch da chattar tranter skizzas, cedels, fotografias, risplis ed in iPad. En in atelier communabel sin il plaun sura d’ina chasa da scola a l’ur da Lucerna ha l’illustratura lavurà l’ultim onn e mez vi da ses agen dicziunari, il «Pledari pitschen».

Ils pleds n’han betg plazza sin la pagina

«Igl è stà in project da siemi», di Cilgia Zangger tut intgantada dal «Pledari pitschen». Ella ha fatg 60 dissegns tematics ch’illustreschan 1000 pleds rumantschs. Cura ch’ella haja survegnì la dumonda d’illustrar il dicziunari, saja immediatamain stà cler ch’ella veglia far quai, raquinta ella en ses atelier. Era cunquai ch’ella aveva ina relaziun emoziunala cun il «Dicziunari» da Richard Scarry, di ella sfegliond tras il cudesch vegl. Sin las paginas dal «Dicziunari» ves’ins pitschens dissegns ch’ella aveva fatg sco mattatscha. Entant ch’ils pleds èn integrads en ils dissegns da Richard Scarry, èsi spert stà cler che quai na funcziuna betg per il stil da Cilgia Zangger. Tgi che sfeglia tras il «Pledari pitschen» vesa che las illustraziuns dinamicas da Cilgia Zangger prendan en tut la plazza che la pagina porscha. Uschia è il dicziunari er in cudesch furmicler, nua ch’i dat da scuvrir ina massa detagls. Ma ils pleds n’avessan en nagin cas gì plazza sin la pagina. Tge far?

«Theres ha gì l’idea geniala cun la pagina pli curta tranter las paginas», declera Cilgia Zangger. Tranter las paginas illustradas è numnadamain mintgamai inserada ina pagina melna pli curta che preschenta ils pleds. La Theres da «l’idea geniala» è Theres Jörger, ch’è stada responsabla per la grafica e la concepziun dal cudesch. Cun ella ha Cilgia Zangger lavurà ensemen fitg stretg ed è entusiasmada da la collavuraziun: «Ella sa dar fitg bain feedback constructiv. Ella vesa bler.» Era da l’experientscha da lavurar ensemen cun Gabriela Holderegger e Gianna Olinda Cadonau da la Lia Rumantscha sa regorda Cilgia Zangger gugent: «Jau hai sentì ch’ellas han propi gì blera fidanza en mai. Quai munta fitg bler per mai.»

Tut cumenza cun la gronda amur

Ma co insumma prender a mauns uschè in grond project? L’emprim cumenzava ella adina cun far skizzas da rispli. «Il rispli è propi mia gronda amur», di l’illustratura cun in rir ed in rispli en maun. Ella dovria il sentiment dal rispli – «ed il svung», agiuntescha ella. Quest «svung» po ir a perder cun dissegnar a moda digitala. I dat tantas pussaivladads da curreger u d’influenzar co ch’il «svung» vesa ora. Ma per in project da talas dimensiuns sco il «Pledari pitschen», ch’è cun passa 100 paginas illustradas tut auter che pitschen, ha Cilgia Zangger tuttina gugent fatg diever dals avantatgs digitals.

Ella prenda nanavant l’iPad e mussa ch’ella haja fotografà las skizzas da rispli e lura duvrà quellas sco basa per dissegnar e colurar cun il program grafic «Procreate». En quest program lavura ella cun plirs nivels: in per las skizzas, in per las lingias, auters per colurar. I saja uschia era pli simpel da far singulas midadas senza stuair dissegnar tut anc ina giada da nov, declera ella. Durant che sia detta clicca spert e rutinà tranter ils differents nivels, ves’ins la lavur minuziusa ch’ella ha fatg per ses vocabulari.

La vita caotica dad Armon e Stina

Il «Pledari pitschen» mussa 1000 pleds or da la vita quotidiana e caotica dals fragliuns Armon e Stina. Els na vulan betg vegnir or da letg, els sa vestgeschan u ston ir tar la media. Gist sco en il «Dicziunari» da Richard Scarry è mintga pagina deditgada ad ina tematica: la citad, il zoo, ils sentiments u las colurs. Ils fragliuns èn il fil cotschen che maina tras il cudesch. Sco quai che Cilgia Zangger raquinta sin il canapé cumadaivel en ses atelier saja l’inspiraziun per las duas figuras era vegnida da sia atgna uffanza e da sia relaziun cun sia sora. «Jau era plitost sco Stina e mia sora plitost sco Armon», tradescha ella. Stina è la viscla ed Armon è plitost il ruassaivel.

In stil unic che funcziuna

Las illustraziuns da Cilgia Zangger èn plain umor, moviment e colur. I saja impurtant che sias illustraziuns fetschian surrir ils lecturs e las lecturas, di Cilgia Zangger ed agiuntescha cun in rir: «Jau crai che jau haja in sumegliant umor sco ils uffants.» Ed era la dinamica da sias figuras è insatge ch’ins chatta en tut sias illustraziuns. Ses stil haja ella propi chattà durant la furmaziun a la Scola d’art e design a Lucerna. Ella haja svelt sentì ch’il stil realistic la blocheschia memia fitg. «Jau vuleva er esser abla da dar furma ad insatge ch’è en mes chau», declera Cilgia Zangger. Uschia ha ella lura chattà ses stil che mussa savens figuras cun chommas e bratschs storts en tut las direcziuns. L’illustratura citescha ses docent che haja ina giada fatg in cumpliment zuppà ad ella: «Tias figuras rumpessan tut lur ossa, ma i funcziuna.»

Ina gronda sfida d’illustrar il «Pledari pitschen» saja stà da betg far las illustraziuns memia abstractas. A la fin finala èsi impurtant ch’ins enconuschia sin l’emprima egliada il petgen, la stgaffa da brevs e la rulotta. Las illustraziuns èn cleras, ma il stil caracteristic da l’illustratura è tuttina qua. Las stgaffas èn in pau tortas, ils chaus èn storts en tut las direcziuns. Las paginas èn emplenidas fin a l’ur e plain vita. Il docent da Cilgia Zangger schess probablamain: «I funcziuna.»

«Ideas hai jau adina»

Il «Pledari pitschen» è stà il pli grond project che l’illustratura giuvna ha realisà fin ussa. Per il project haja ella lavurà prest 1000 uras. Uschia è ella era cuntenta d’avair uss in pau distanza e temp, avant che cumenzar in nov project. Durant ch’ella fa urden sin ses pult, agiuntescha ella dentant ch’i fiss era bel d’illustrar in bel text. Ella haja er ina massa agens projects en stgaffa. Ma ella è averta per tut quai che vegn: «Ideas hai jau adina, ma tgi sa.» Tuttina tge ch’il proxim project è, el vegn segir ad entschaiver cun in rispli – e cun bler «svung».