Sils fastitgs dil vitg da Rueun
Dacuort ha l’uniun Rueun Viva envidau ad ina sera da referat e discussiun davart l’historia dil vitg da Rueun. Sco referent ha l’uniun envidau il perscrutader grischun Georges Capol che viva el cantun Sogn Gagl ed ha siu secund domicil a Vattiz en Val Lumnezia. El ei partius dalla Casa Deflorin visavi il santeri da Rueun ed ha empruau da declarar ils connex historics e geologics.
Suenter il referat ed ina guida cun Georges Capol (69) sils fastitgs da Rueun hai dau biaras damondas. Era la FMR ha fatg entginas damondas al referent. Il referat ha tematisau il num da Rueun che savess derivar dil plaid bova. En in secund pass ha il referent fatg allusiun al connex historic dil vitg dallas bovas cun la Casa Deflorin el quartier Las Dretgs.
Scolast e perscrutader
Georges Capol di ch’el seigi scolast pensiunau ed hagi studegiau denter auter geologia el rom secundar. Siu interess da perscrutar l’historia communala derivi dils onns el seminari da scolasts a Cuera. «Jeu haiel adina giu grond interess per l’enconuschientscha dalla patria e sun vegnius promovius en quella disciplina da Martin Bundi, da lezzas uras conrectur dil seminari da scolasts e dil historicher Georg Jäger.» El ha luvrau sco assistent egl archiv digl marcau da Cuera tochen 1989 e cattau leu denter auter fetg interessantas informaziuns davart la Surselva. Quellas informaziuns hagien surviu ad el suenter igl onn 2000 per scriver artechels dallas vischnauncas sursilvanas per la plattafuorma digitala Wikipedia. Il vitg da Rueun hagi interessau el specialmein pervia da sia geologia fetg interessanta e perquei hagi el scret entgins artechels ed in portret sur digl vitg da Rueun.
Il vitg dallas bovas
Georges Capol raquenta ch’el hagi cattau egl archiv dil marcau da Cuera in document fetg captivont che muossi ils gronds donns ch’ina bova hagi caschunau igl onn 1610 a Rueun. «Quei ha interessau mei ed jeu sun ius in di si Chischlun sur Rueun siado ed haiel a basa da mias observaziuns saviu trer conclusiuns pertuccont la planisaziun dallas zonas da baghegiar el vitg da Rueun.» Gest en connex cun la midada dil clima drovi ei egl avegnir ton a Rueun sco insumma en plirs loghens dil Grischun sclariments exacts, sin tgei suloms ch’ei astgi vegnir baghegiau edifecis da habitar. La bova dil november 2002 a Rueun hagi cumprovau danovamein che Rueun seigi in vitg che seigi periclitaus da bovas.
Il connex culla casa Deflorin
Visavi dil santeri da Rueun el quartier Las Dretgs secatta la casa historica Deflorin che vegn renovada d’in possessur privat dapi entgins onns. Sco quei ch’il perscrutader Georges Capol declara, han ins cun renovar la casa sura dils Deflorins fatg ina analisa dil lenn dalla casa. «Cun quella analisa han ins saviu constatar che la casa dalla famiglia aristocrata Deflorin ei cun autras casas en quei quartier vegnida devastada dalla bova igl onn 1610. Pli tard ei la casa puspei vegnida reconstruida.»
Tschercar las fontaunas
La profunda lavur da perscrutar, retschercar ed analisar semuossi clar e bein egl exempel dalla Casa Deflorin a Rueun, di il perscrutader Georges Capol che deriva dalla famiglia Capol d’Andiast. «Atgnamein stuess ins s’occupar bia pli da rudien dallas fontaunas e retschercar igl origin d’in schabetg historic ni era eveniment. Quei che maunca era mintgaton ei la stema dalla lavur ch’ei vegnida fatga da nos antenats.» La Casa Deflorin a Rueun seigi in exempel positiv che muossi che las stentas dils possessurs actuals portien alla fin finala las informaziuns d’ina part dalla historia digl entir vitg.
Sbuada, sfendaglia, curdada
En siu referat a Rueun ei Georges Capol era sefatschentaus culla derivonza dil num da Rueun. «Ins sto esser empau critics e buca prender la pli emprema varianta», declara Capol. «La derivonza precisa dil num Rueun stuess ins aunc perscrutar. Ei vegn detg ch’il num Rueun derivi dil num roman ‹rova› che munta pia bova.» Sco Georges Capol di ei il num Rueun ina derivaziun cul suffix ānum che deriva dil tschep preroman «rova» el senn da «sbuada, sfendaglia, curdada». Il num sereferescha alla posiziun da Rueun agl ur d’in cugn d’ina bova. Per mussar in’autra pusseivladad ha il perscrutader numnau il ruver sco origin dil num Rueun. Entgins pass da perscrutaziun ein fatgs. Georges Capol vegn en mintga cass a s’occupar vinavon dils fastitgs dil vitg da Rueun.
Gust da leger dapli?