Ardez

Quo vadis magistraglia ladina?

In marcurdi passà s’ha la magistraglia da tuot l’Engiadina e Val Müstair chattada per la Conferenza Generala Ladina ad Ardez. La radunanza es statta plütöst be üna formalità, sco ch’ün sguard sülla glista da tractandas ha muossà. E listess ha üna novantina da magistras e magisters surgni üna o tschella infuormaziun magara interessanta.

parter

Insè es statta la Conferenza Generala Ladina – la radunanza da la magistraglia d’Engiadina e Val Müstair chi ha gnü lö in marcurdi passà ad Ardez – be üna formalità. Sülla glista da tractandas nun esa nempe stat da chattar ingüns puncts chi vessan forsa dat andit per üna discussiun.

«Eu am giavüschess minchatant ün païn daplü pajadas in chül», manaja la presidenta Annalea Stuppan ün zich fond spass davo la radunanza. Quai i’l sen da pudair sentir daplü il puls da la magistraglia ed uschenas eir surgnir üna tscherta directiva che chi füss giavüschà da far. Cha la magistraglia ladina saja in quist reguard però «minchatant ün zich quietta», agiundscha Annalea Stuppan güsta in seguit. E cha perquai haja ella tut l’occasiun dürant seis pled presidial da depuoner in aigna chosa ün pêr tematicas chi tilla han preoccupada dürant quist ultim on.

Quo vadis Mediomatix?

Üna da quistas tematicas es statta la charta cumünaivla da tuot la magistraglia rumantscha al departamaint d’educaziun in connex culla critica invers il mez d’instrucziun rumantsch Mediomatix (guarda box). Quista charta vaiva procurà eir per ün o tschel rebomb medial. Cha uossa saja la resposta dal minister d’educaziun, Jon Domenic Parolini sün maisa, fa a savair la presidenta a la novantina da magistras e magisters preschaints a la radunanza. Davart il cuntegn da la resposta infuormescha Annalea Stuppan seguaintamaing.

Cha’l departamaint d’educaziun haja infuormà cha la fasa da realisaziun dal mez d’instrucziun Mediomatix saja terminada dal 2029. Quai culla publicaziun da l’ediziun i’l idiom surmiran e cha lura gnia missa in vista üna revisiun cumplessiva dal mez d’instrucziun. Ch’intanta possa mincha magistra e mincha magister adattar las lecziuns fingià da preschaint ad agen bsögn e tenor il livel da savüda in classa. Ch’implü haja Jon Domenic Parolini eir rendü attent a sia fin d’uffizi a la fin da l’on cun avis da contactar perquai ad uras a la prosma persuna in uffizi davart lur pretaisas e constataziuns.

Annalea Stuppan es da princip cuntainta culla resposta e muossa implü eir incletta cha sco regent partent nu possa Jon Domenic Parolini neir na imprometter rom e tom e mez Milan. «Nus vain gnü üna buna collavuraziun ed eir buns inscunters e barats cun Jon Domenic i’l passà. Natüralmaing as giavüscha ün’otra resposta, schi’s fa üna dumonda da müdamaint. Ma fingià il fat chi’d es gnü miss in vista üna revisiun ed eir da documentar noss tschegns pro la surdatta d’uffizi, es fingià ün pass inavant.»

Cha la resposta detta tenor ella uossa schlantsch per planisar ils prossems pass. «Eu sun magara persvasa chi darà üna prosma charta. Eu pens eir cha quella sarà bainbod.» E persvasa es Annalea Stuppan implü ch’üna jada cha la revisiun saja inviada, pudess ün’actualisaziun dal Mediomatix gnir realisada magara indavorouda. «Eu pens ch’üna revisiun nu düra mai uschè lönch sco üna creaziun d’ün nouv mez d’instrucziun davent da nolla. Perquai possa sainz’oter m’imaginar ch’in ün o duos ons – e cun gnanca uschè ün grond büdschet – pudess quai gnir realisà.»

Quo vadis studentas e students?

Ün’otra tematica chi tilla ha dat da ponderar, es statta üna comunicaziun da la Scoul’ota da pedagogia dal Grischun. Cha’l nomer da novas studentas e students pel diplom da rumantsch-tudais-ch s’haja diminui per almain da tuot ün terz. Cha tendenzialmaing saja il nomer da studentas e students adüna stat tanter 12 e 16. Ch’ingon intanta haja il nouv on da scoula cumanzà cun be 8 studentas e students. Ün’infuormaziun chi ha pro ella subit svaglià l’interess per la dumonda davo il perche.

Eir quist’infuormaziun es gnüda tutta per cugnuschentscha cun reacziuns plütöst modestas dürant la radunanza. Cha davopro haja bainschi dat üna o tschella reacziun in chosa, manaja Annalea Stuppan, sainza però vulair trar qualchüna conclusiun massa bod. «Schi, quia saraja propa dad ir in tschercha amo üna jada plü profuondamaing. Eu chat però fich positiv cha la Scoul’ota ha reagi svelt, uschea ch’eir nus pudain discutar davart quista tematica.»

Uschè chi’s po restar a tuotta via cul buonder, saja quai in connex cul Mediomatix, cul nomer da studentas e students rumantschs e cun tuot las ulteriuras tematicas chi nu sun gnüdas manzunadas publicamaing da la magistraglia ladina «minchatant ün zich quietta».

Mediomatix: Puncts da critica

Las trais conferenzas generalas da magistras e magisters illa Surselva, i’l Grischun Central ed in Engiadina/Val Müstair s’han al cumanzamaint da l’on drizzadas cun üna charta cumünaivla al minister d’educaziun, cultura ed ambiaint Jon Domenic Parolini. In quista charta es gnü critichà il mez d’instrucziun rumantsch Mediomatix. Quai tanter oter cullas seguaintas pretaisas e constataziuns:

  • La magistraglia ha pretais üna versiun plü simpla dal Mediomatix per scolaras e scolars chi han fadia culla lingua.
  • In avegnir dess gnir sporta la pussibiltà da pudair cumprar singulas ediziuns per mincha s-chalin, perquai ch’ingün nu riva da far tuot ils quatter cudeschs infra ün on da scoula.
  • Il Mediomatix dess avair damain cuntgnü, pella paja ün cuntgnü plü profuond.
  • Il Mediomatix dess focussar daplü sün conjugaziuns e sün daplü exercizis da grammatica.
  • Implü es gnüda critichada la noscha qualità dals cudeschs, perquai chi croudan per part ourdglioter.

Chi’s haja tut per cugnuschentscha la charta da la magistraglia, haja gnü nom quella jada da vart da la partiziun da comunicaziun dal departamaint, ma cha pel mumaint nu’s vöglia però amo s’exprimer plü detagliadamaing in chosa. (fmr/dm)