S’identifitgar cun aczias ed aur

Avais Vus era aczias? S’identifitgais Vus cumplainamain cun Vossas aczias? Èn ellas quasi part da Voss esser, da Vossa schientscha, da Voss fladar, cunfar ed amar? – Jau na sper betg. Pertge dumond jau lura uschè tup? Igl è il suandant:

Avant intgins onns hai jau udì per l’emprima giada insatgi schend: «Jau sun investì» en quella u tschella aczia. Jau hai pensà che questa persuna haja ina pitschna flaivlezza da discurrer u na dumogna betg endretg il linguatg – ed hai emblidà la chaussa. Ma in pau pli tard hai jau udì ina autra persuna schend: «Jau sun investida en immobiglias.» Lura hai jau sminà ch’i na sa tractia ni dad ina flaivlezza da discurrer ni dad ina casualitad.

E lura èsi ì liber. Trasora hai jau udì persunas schend ch’ellas «sajan investidas» en aczias ubain en materia prima ubain en dollars u en aur. Questas persunas han exprimì quest «jau sun investì» cun ina tala persvasiun ch’jau sun stada in zichel impressiunada. Ma insaco m’ha quai era schoccà.

Ins po bain esser legher, cuntent, ventiraivel, trist, unfis, embruglià, pitschen, grond, satigl u stagn. Ma pon ins «esser investì»? Tge fan ins lura, sch’il curs dad aczias croda, sch’il dollar perda valur, sche la materia prima na vala betg pli tant e sche l’aur custa forsa damain? Croda l’agen esser e l’atgna schientscha ensemen cun il curs dad aczias che va giu en tschaler, en profunditads obscuras?

Jau mezza hai era fatg mias investiziuns. Ma jau na vegniss ussa mai sin l’idea da dir: «Jau sun investida.» Na, jau di: «Jau hai investì in zichel daners en aczias.» Investir è ina activitad – in pau sco far lotto. Forsa ves jau quai dentant be uschia, perquai che mes depot dad aczias na s’avischina mai e pli mai ad ina cifra ch’ins pudess circumscriver cun il pled «milliun». Forsa na sun jau perquai betg periclitada tant da m’identifitgar cun mias aczias.

En mintga cas sper jau ch’era Vus na discurrias betg dad «esser investì», mabain che Vus dias «avair investì», sche Vus cumprais aczias. Per cletg èsi gea plitost be ina tscherta spezia d’umans che s’exprima uschè fasierli: banchiers, manageras da portfolio u cussegliaders da pensiunament.

Jau sun persvadida ch’i n’è betg saun da vesair investiziuns sco cumpart da l’agen esser. Ed en il fratemp hai jau mintga giada in zichel cumpassiun, sch’jau aud insatgi schend: «Jau sun investì.» Lura ma dumond jau adina: E tge es ti lura in bel di, sche tias investiziuns na valan nagut pli?

Claudia Cadruvi è redactura ­da la Fundaziun Medias Rumantschas.