Egna viva discussiùn par vischnàncas vivas

Melanie Sulger Büel digl Parc natiral Bavregn (PNB) â piert igl bagnvagnieu ad egna tschuncàntegna d’auditurs ad audituras: rapreschantànts da vaschinadis, planisadras, impressaris a parsùnas interessadas an la sala polivalenta d’Andeer. Quels earan rivos par tarlar las ideias a propostas digls quater expearts Riet Fanzun, architect, Barbara Aeschbacher, parsura da Segl, Richard Atzmüller, manader digl Ufezi da planisaziùn cantunal a Silvio Kunfermann, parsura d’Andeer. L’extendida discussiùn e vagnida moderada cun grànda cumpetenza a savida da Stephan Kaufmann.

Dascurer davart igls problems cuminevels

«Nus eassan da l’ideia ca nus pudeian schliear me cuminevlameing las sfidas c’existan anturn igl Bavregn», motivescha Melanie Sulger Büel la nova platafurma da discussiùns – igl «Forum Bavregn» – c’igl PNB vut cuntinuar regularmeing, organisànd ellas cugl Turissem a la Regiùn Viamala. Lur intenziùn e’gl «betga me da far propostas, mobagn ear d’antruvidar cooperaziùns near projects realisabels par promover la regiùn a mantaner igl avagnir da las vischnàncas», gi ella cunstatànd: «Mo sainza spazi d’abitar pajevel dat igl nignas vischnàncas vivaintas.» Parquegl e’l sto agl zenter que tema ca para egn efect da la lescha da planisaziùn teritoriala revidida (LPT) a da l’aplicaziùn da la lescha davart abitaziùns secundars (LAS).

Igls cunzegls da la Sozietad Anna Florin

L’antscheata â fatg Riet Fanzun preschantànd la Sozietad Anna Florin c’exista da 10 ons annà. Ella s’angaschava surtut an favur pigl mantegnamaint da manaschis da survetsch an dificultads a par culiear la glieud digls vitgs. Mo i ân dalùnga s’antgiert c’i vegian da risguardar l’influenza da las leschas novas c’ân egna fearma influenza sen la fiera d’abitaziùns, cunstatànd ca la mancànza d’abitaziùns pajevlas pericliteschi igl funcziunamaint da vischnàncas a vaschinadis. «Sch’igl dat betg avunda abitaziùns pajevlas, mancan igls abitànts – ad alura funcziuneschan las structuras tutanegna betga ple», gi Riet Fanzun. La Sozietad Anna Florin, refundada igls 2021, safocussescha uss ear sen que tema. Ella â dantànt safatg egn renum sco expearta sen que tgomp, parfegn cun la caschùn da cunzagliear ufezis federals an que gro.

«L’infrastructura colabescha»

Riet Fanzun â musso igl antier svilup digl biagear digls davos tschantaners a las leschas dezisivas an que gro, cunstatànd, ca la LAS impedeschi me la construcziùn da novas tgeas sen la prada verda, mo schurmegi betga las abitaziùns primaras. Las lezas dastgan vagnir midadas an abitaziùns secundaras ca vignan alura ocupadas da giasts ampe da populaziùn stabla c’â da mantaner l’infrastructura publica. «Mo scha la populaziùn stabla mànca, vean l’infrastructura a colabar», gi Riet Fanzun, parquegl c’igls indigens s’ampossian betga ple da concurer cugls prezis d’imobiglias a da purtar las greaveztgas publicas. Igls suloms ànc disponibels vegnian betg a tànscher par sirar igl svilup da las vischnàncas. La veta agl vitg vomi a pearder parveia da la fiera schmasirada. «Ign po betga surschar tut a la fiera. Cur ca leza funcziunescha betga ple, e’gl da prender masiras», pratenda el.

La Sozietad Anna Florin propona da schurmagear las abitaziùns primaras, sco igl vaschinadi da Flem fa. Quegl mùnta, cur c’egn bietg vigl vean sbuo near renovo, e’gl da meter a disposiziùn egna cumpart d’abitaziùns primaras. Quell’obligaziùn possi ear vagnir aplitgeada cur c’abitaziùns secundars vignian renovadas. «Ascheia pon ign cureger a direger a lùnga vesta igl svilup digl spazi abitabel an las vischnàncas», gi Riet Fanzun.

Igl conflict d’interess impedescha igl svilup

Barbara Aeschbacher aschunta las sias experienztgas cun ler introdutgear talas masiras a Segl. Quegl cunterfageva ear agls interess d’anqual indigen ca gudogna cun dar a tschains abitaziùns da vacànzas, mo surtut ear igls possessurs d’abitaziùns secundaras vegian impedieu l’introducziùn da masiras par sirar igl spazi abitabel par indigens.  

Tals problems deti betg an Schons, aschunta Silvio Kunfermann d’Andeer c’â apruvo la planisaziùn locala me avànt tres eandas, sainza oposiziùn. «Nus vagn ear betg igls savund-indigens ca nus metan sut pressiùn», palainta el, igls quals intervignian betg an fatgs digls vaschinadis.

Richard Aztmüller veza la problematica ca las suprastànzas comunalas vegian da catar schliaziùns ca vignan apruvadas digl pievel. Par el e’l igl ple problem zentral igl conflict d’interess, ca saresulta da la diferenza digls prezis, manzunànd igl exaimpel da l’abitaziùn ca vala 1,5 miliùns a Cuira, a vali an Gidegna Òlta var 5 – 6 miliùns. Igl segi strusch possessurs ca sanizegian betga da l’ocasiùn da vender lur objects pigl miglier prezi.

Schminuir la valur digl schaschaint e la veia

Par stgivir talas situaziùns pratenda Riet Fanzun duas masiras, par l’egna vegian vaschinadis da procurar cun agid da leschas, c’igl prezi da schaschaint vigni schminuieu. Par l’otra degiani introdutgear taglias par abitaziùns secundaras. «Mintga parsùna ca dovra spazi an egna vischnànca, â egna raspunsabladad anviers la cuminànza. Igls indigens pajan taglias, igls savund-indigens nizegian l’antiera infrastructura a pajan nut.» Ear quels ca detian a tschains abitaziùns, vegian da pajear egna cumpart agl vaschinadi. «Igl e cler, ca daple taxas ston ir agl vaschinadi. Igl sto dar egn instrumaint, ca las abitaziùns secundaras vignan dabien agls abitànts stabels.» Quellas masiras stotgian vagnir pridas, a las ampremas abitaziùns schurmageadas par mantaner vivaintas las vischnàncas.

Quegl e igl fazit resumo a la curta da la stupenta discussiùn digl amprem «Forum Bavregn» c’â do la caschùn ad extendieus dascurs bilaterals, giudànd igl puschaint.