La poesia e la realtà
Che sfüflas cha noss meglders poets ans quintan? – David Truttmann da la FMR ha raquintà d’incuort dal God da Tamangur cha’l poet Peider Lansel ha per uschedir transplantà in ün oter lö. Alch simil n’haja realisà be d’incuort. Sco adüna, rivond Süsom Givè, am va’la tras il cheu, quella dal «Leger viandant» – «… e cur ch’ün di a meis retuorn rivand Süsom Givè vez l’Alp da Grimmels, vez il Fuorn.» E plain sbrega chant eu tuottas trais strofas per mai e per mia duonna, Madlaina, Annina e Niculin.
Ma na, partits nu d’eiran nus sco illa chanzun sur Malögia, ingio cha’l poet as fa in viadi a l’ester … «süsom Maloja giò am tschaint a l’ur dal vegl bügliet …» Ma eir qua, cur cha nus faivan visita al marchà a Chiavenna, listessa chanzun cul refrain da la famiglia «Schi, uossa cugnuoschain nus quella.» E Kirsten intunaiva üna chanzun danaisa, quella cul refrain «nu er caffen klar». Na ch’eu vess fermà l’auto per far üna cuorta posa pro’l vegl bügliet, chi sa, sch’eu til vess chattà?
In mincha cas, d’incuort, tuornond dal congress da la FUEN, l’organisaziun da las naziunalitats europeicas chi vaiva gnü lö a Bulsan, m’assaglia la chanzun dal «Leger viandant» cuort davo Tschierv, là ingio cha las stortas stipas at fan rampchar sü vers Süsom Givè. Casü, üna posa per giodair la vista da la val e da las muntognas da l’Ortler. E da tschella vart, cun l’ögliada vers Zernez, la patria dal poet «qua svoula meis chapè». Che dischillusiun, eu nu vez ne l’Alp da Grimmels ne il Fuorn. L’auto am sto manar ün clap toc aval, per ch’eu a la fin possa admirar que cha l’autur vezza fingià sü Süsom Givè. Manzögnas d’ün venerà poet zernezer? Libertà litterara? Na, eu til pardun, perche cha eir a mai – fingià pac davo Tschierv – m’ha assagli quel mal da l’emigrant, chi nu po spettar da rivar in sia patria.
Ün’otra nu poss eu però pardunar al poet Andrea Bezzola, e que es quella dal «Tschantà davant meis prümaran», inua cha’l «eu sun pro tai, tü est pro mai» at maina in quel muond da l’amur, l’erotica e’l sex. Rivond da l’Engiadin’Ota a Zernez, vezzast tü i’ls Ingins la baselgia chi truna sur il cumün e sü vers l’Arpiglia ün praet cun qualche prümarans, Sivü. Fin quasü vaiva rablà a la giuvna camariera da l’Alpina, üna matta da Regensburg. Ed eir eu vaiva cumanzà ad insömgiar «da s-chüra not da cler sulai nun est mai sul sulet …», provond da tilla abratschar e chattar üna via suot il pullover blau sü. «Loss das, bitt-schen!» Ed uschea es ida a finir mia prüma expediziun i’l muond misterius.
Cha’l poet m’ha chantà avant ed impromiss la furtüna sü Sivü, ch’eu nun ha chattà, que nu til possa pardunar.
Gust da leger dapli?