sanadad publica

«Ei drova spitals regiunals»

Dapi dus onns sefatschenta la SanaSurselva cun la damonda dalla purschida futura dil spital regiunal Surselva. Igl anteriur directur dil Spital cantunal dil Grischun Arnold Bachmann s’occupescha da detschiert cun las finanzas dil sectur dalla sanadad publica. Ed el cumpareglia las finanzas e trai conclusiuns tgei che quei munta per la purschida dalla sanadad publica els spitals regiunals sco per exempel quel da Glion.

parter

Igl econom Arnold Bachmann ch’ei ius en pensiun sco directur dil Spital cantunal dil Grischun avon biebein quater onns enconuscha la Surselva sco secundindigen cun ina casa da vacanzas ad Andiast. Pervia da sia anteriura professiun enconuscha el era il spital regiunal Surselva ed entgins auters spitals regiunals dil Grischun. La crisa dils spitals regiunals el Grischun declara Arnold Bachmann cun treis cumponentas. L’emprema hagi da far cun las tariffas dils spitals che pertucchien buca mo ils spitals grischuns, mobein varga treis quartas da tut ils spitals svizzers. La secunda cumponenta seigi la situaziun grischuna cun 150 valladas. Nus hagien biars spitals fetg pigns, quei ch’ei detti strusch en l’ulteriura Svizra. E sco tiarza cumponenta numna Arnold Bachmann ils mandats da prestaziun ch’il Cantun hagi fatg il 2012 cun ils spitals regiunals. Quels mandats seigien memia vasts e multifars.

FMR: Tgei vul quei dir, mandats da prestaziun memia vasts e multifars?

Arnold Bachmann: Ins sa cumparegliar quei cun ina stizun cun in grond sortiment da raubas e che porscha ultra da quei aunc quella e tschella specialitad. Entgins da nos spitals regiunals han ina purschida fetg vasta. Ei dat offertas specialisadas cun dameins che diesch cass per onn. Jeu mez sun in adherent dil provediment decentral els spitals regiunals. Ei dat studis che muossan che la maioritad dalla populaziun giavischa in spital ch’ins contonscha en circa trenta minutas. Jeu admirel co nos perdavons han construiu a sias uras il provediment cun spitals regiunals en tuttas valladas principalas.

Tgei duess in spital regiunal sco quel dalla Surselva lu porscher e tgei buc?

A basa dil studi che la SanaSurselva ha schau far eis ei clar ch’il spital da Glion, mo era auters spitals regiunals drovan in provediment d’urgenza, in provediment d’emprem agid ed in provediment da basa. Ei s’auda denton buca tier il provediment da basa da per exempel far tractaments specials da chemoterapia per in tumor special. Quels tractaments ein da far el spital dil center. En in spital sco quel da Glion fuss ei perquei da seconcentrar sils pachets da basa dalla medischina e dalla chirurgia. Sch’ei dat offertas supplementaras, lu ston quellas esser integradas ellas resursas da basa. A Glion sco center d’ina regiun turistica ein segiramein la chirurgia d’accidents e la traumatologia caussas che ston vegnir purschidas.

Con fetg duei il spital regiunal era esser in spital pils seniors?

Jeu manegel ch’ils attempai ein la tiarza gruppa che duei fatschentar il spital regiunal. La geriatria duei esser ina part dalla medischina interna dil spital. Persunas attempadas han pil pli malsognas che fatschentan fetg la pazienta ni il pazient, mo ch’in spital regiunal sa tractar bein e spert. In’ulteriura part dil provediment da basa ei era la ginecologia e la pediatria. Tut ils auters tractaments specials ch’ein buca integrai en quellas gruppas numnadas ein tenor mei da far en in spital central che ha in diember da cass sufficient. Il Spital regiunal Surselva ha bia dapli che 1000 cass el pachet da basa. Ei duess pia buc esser in problem da sedeliberar da quels cass ch’ins ha memia paucs.

Quei che caschuna discussiuns ellas regiuns ed era en Surselva ei l’existenza futura dalla partiziun da naschientschas?

Tier quella tematica selubeschel jeu da mirar ord in’autra optica la ginecologia e pediatria che s’auda era tier il provediment da basa. La planisaziun da spitals el cantun Turitg parta da 1000 naschientschas per onn sco minimum per porscher ina partiziun da naschientschas. Quei studi savein nus buca duvrar pil Grischun perquei ch’el risguarda buca la selecziun da resca. El Grischun essan nus per cletg ella situaziun fetg positiva che nus havein ginecologas e ginecologs ch’ein fetg cunscients dallas rescas che naschientschas san caschunar. Ellas ed els cusseglian d’ir el spital central en in cass da resca. Nus havein gia oz el Grischun 40 dallas naschientschas regiunalas che succedan a Cuera per quels motivs.

Tgei vul quei dir per la partiziun da naschientschas a Glion?

Il problem a Glion ein buc ils circa 100 dis cun naschientschas per onn. Il problem ein quels 265 dis ni dapli ch’ei dat neginas naschientschas. Jeu haiel discurriu cun ina spindrera d’in auter spital regiunal cun ina partiziun da naschientschas semeglionta. Quella spindrera ha getg ch’ella hagi assistiu alla davosa naschientscha avon otg meins, perquei che mintga gada ch’ella haveva survetsch, dev’ei negina naschientscha. Il persunal ei buc occupaus, mo sto esser presents siat dis duront 24 uras. E perquei ch’ins sto saver organisar ina naschientscha en in cass d’urgenza enteifer diesch minutas pertucca quei siat gruppas da professiun el spital. E quei tut per ina purschida che maunca a Glion duront 250 dis.Jeu haiel quintau atras quels cuosts per entgins spitals regiunals e sun vegnius a la conclusiun che quei munta circa dus milliuns deficit per onn, sch’ins quenta veramein tut ils cuosts. Sco purtader da decisiuns politicas regiunal san ins pagar quei deficit, sch’ins vul. Igl ei denton ina part fetg deficitara era el Spital regiunal Surselva.

Daco datti buca alternativas pli favoreivlas?

Igl ei buca scumandau da far propostas. Jeu sedamondel per exempel daco ch’igl ei buca pusseivel da far ord il spital Fontana dad oz a Cuera in hotel da parturir pigl entir cantun. Lu savessan las mummas vegnentas entrar en quei hotel ad uras e parturir cu igl ei aschi lunsch. Ed il spital per cass d’urgenza fuss gest dasperas. Cunquei savess ins crear in bi e segir liug per naschientschas, profitar dil spital cantunal dasperas e minimar ils cuosts pigl entir cantun.

Il Spital regiunal Surselva vegn purtaus dallas vischnauncas. Ei il model dalla SanaSurselva actuals pils problems che setschentan ussa?

El construct fundamental fuss la SanaSurselva cun las delegadas ed ils delegai dallas vischnauncas ina buna caussa. Il medem vala per la nova Reit da sanadad Surselva che integrescha igl entir provediment da sanadad dalla regiun. Tenor mei dat ei en l’Engiadina Bassa in model d’integraziun digl entir provediment che funcziunescha exemplaricamein e ch’ei secumprovaus. Sche la Reit da sanadad Surselva ch’ei gie per ina part la successura dalla SanaSurselva duei haver success, lu drov’ei ina structura clara che sa vegnir argumentada. Igl ei da strihar consequentamein quei ch’ei drova buc. La finamira ei gie da contonscher respargns cun sinergias e structuras semplas. Per haver success fuss ei tenor mei era d’avantatg d’haver en Surselva in gremi cun experts, mo senza politichers.

Brev aviarta dalla PLD Surselva

La damonda dils cuosts ed en quei connex era dil model ch’il Spital regiunal Surselva duei haver el futur occupescha era la Partida liberaldemocrata PLD dalla Surselva. Quella re­agescha cun ina brev aviarta  (mira brev da lecturs sin pagina 15 en La Quotidiana dad oz) alla decisiun dalla radunonza da delegadas e delegai dalla SanaSurselva da luvrar vinavon vid la varianta d’in spital acut. En quella brev animeschan las parlamentarias ed ils parlamentaris dalla PLD dalla vischnaunca Ilanz/Glion las delegadas ed ils delegai dalla SanaSurselva d’elavurar omisduas opziuns (per in spital acut e per in spital ambulont) en detagl cun mussar las consequenzas finanzialas a moda transparenta ed entelgeivla. Plinavon duei la damonda, tgei opziun che vegn preferida, vegnir suttamessa allas votantas ed als votants el senn d’ina votaziun da principi. (fmr/mg)