Josef F.
El scheva meinsvart ch’el hagi num Josef F. e buca mo Josef, el, in musicist da Turitg che sunava orgla e dirigeva in chor da baselgia e differentas musicas instrumentalas.
Tier nus cheu el Grischun ha Josef F. Baumgartner (1913 – 1982), sco quei ch’el veva num, dau duront biars onns cuors da dirigents. Sonda per sonda, 22 gadas ad onn, vegneva el si da Turitg a Cuera per dar ils cuors da dirigents tenor ils plans d’instrucziun dall’Uniun federala da musica.
El era in excellent scolast, in musicist cun grondas habilitads dil fatg ed in pedagog che saveva intimar ed entusiasmar. Sia instrucziun era sistematica e pretensiusa, denton adina accumpignada d’ina gronda beinvulientscha viers ses discipels. Sia instrucziun serestrenscheva buca mo alla musica, mobein cumpigliava igl art e la cultura en general. Sia gronda savida lubeva ad el da stender igl artg dalla musica alla pictura e litteratura. E sias enconuschientschas historicas devan ina dimensiun supplementara all’instrucziun.
Josef F. era in carstgaun che veva plascher dil discuors, che fageva patratgs davart il senn dalla veta e tschintschava bugen sur da musica, litteratura e historia. El veva ina gronda predilecziun per la historia grischuna ed enconuscheva quella sco strusch in auter, el che legeva cun mintga caschun, el tren ed el tram.
Gie, cun sias damondas pertuccont la historia grischuna ha el mess mei meinsvart en perfetg. «Ha Rudolf Alexander von Planta regalau 1895 il Plantahof al cantun Grischun ni ei quei stau Peter Conradin von Planta?» Tgi ha scret ils plaids davart igl atun: «Bunt sind schon die Wälder, Gelb die Stoppelfelder, Und der Herbst beginnt. Rote Blätter fallen, Graue Nebel wallen, Kühler weht der Wind.» El creigi che quei seigi stau Johann Gaudenz von Salis-Seewis. Jeu sun staus bi leds ch’el ha gest dau sez la risposta. Ei era buc adina schi sempel d’haver si per la detta las rispostas a sias damondas.
In’autra specialitad dil Josef F. era il latin. El veva fatg la matura si Mustér ed avon che far il studi da musica ha el studegiau grec e latin. El tschintschava e scriveva currentamein latin. Meinsvart ha el fatg suar mei cun sias cartas e brevs screttas per latin. Sch’el fageva in viadi en Tiaratudestga, per exempel sils fastitgs da Bach ni Beethoven, da Goethe ni Schiller, ni in viadi a Roma ni en Grecia, scriveva el ina carta ni ina brev per latin e raquintava da quei ch’el veva viu ni udiu. Jeu hai darar duvrau ton il vocabulari sco en talas situaziuns. E cu el ha scret ina gada ina brev en lungatg grec, sun jeu staus a fin cun miu latin.
Curios: Jeu salidavel miu amitg savens cun «Beinvegni, Josef F.», mo hai ditg buca dumandau el, tgei che F. munti insumma. Jeu s’imaginavel che quei fussi Friedrich. In di hai jeu lu tuttina giu marveglias ed hai vuliu saver quei. El ha rispundiu ch’el hagi era num Fidel. In num latin cun la significaziun «il fideivel». Quei seigi in motiv empalont da sia veta, in triaccord: El lessi esser fideivels al bien Diu, a sesez ed als concarstgauns. E quei eis el staus, il bien Josef F.
Josef F. ei morts tut anetgamein a Turitg sin in baun alla staziun d’in tram – cun in cudisch latin enta maun.

Gust da leger dapli?