«Ins sa bain tagliar giu in pau grass»
La fin da mars decidan Svizras e Svizzers, sche la taxa per la SRG SSR duai vegnir reducida sin 200 francs. Il cusseglier naziunal Roman Hug è ina da las fatschas grischunas che s’engascha per quest’iniziativa. El è da l’opiniun ch’ins sappia bain tagliar giu in pau grass da la SRG SSR e chatta ch’ils adversaris pretendian chaussas che na sajan betg vaira.
Ils 8 da mars 2026 èsi uschè lunsch. Lura decida il suveran svizzer davart l’iniziativa da reducir las taxas per la SRG SSR. Mo pli 200 francs ad onn enstagl dad oz 335 francs respectivamain 300 francs fin l’onn 2029 duajan persunas privatas stuair pajar (guarda era box). Ils arguments da quest’iniziativa vegnan preschentads sin la pagina da web srg-initiative.ch.
Il cusseglier naziunal grischun Roman Hug (PPS) sustegna la proposta che vegn or dal ravugl da sia partida. Per il rumantsch n’haja l’inziativa tenor el naginas consequenzas, cunquai che la lingua saja protegida en la Constituziun federala.
FMR: Tge As disturba vi da la SRG SSR?
Roman Hug: Principalmain ma disturban duas chaussas: l’incassar taxas – a mai disturba per exempel ch’ils mastergnants, pia mintga pitschen scrinari sursilvan, sto pajar duas giadas taxas da Serafe. Quai è per mai in sbagl en il sistem che sto vegnir eliminà. E secundo ma disturba la purschida da cuntegns da la SRG SSR. Quella na sa drizza betg tenor l’incumbensa principala da service public cun porscher bunas infurmaziuns, mabain cuntegna bleras emissiuns e programs, dals quals ins sa bain tagliar giu in pau grass. I vegn producì bleras chaussas che strusch in’olma taidla e guarda.
Cun tge argument principal vulais Vus persvader electuras ed electurs per l’iniziativa?
Per l’ina ha la glieud pervia dals pli auts custs da viver adina pli pauc daners en satg. E qua vulain nus porscher maun cun sbassar la taxa sin 200 francs ad onn. E per l’autra è il consum da medias sa midà fermamain ils ultims onns – sche la SRG SSR vul quai u betg. Tar ils giuvens per exempel sentan ins ch’els taidlan e consumeschan autras medias.
Apropos «chaussas che nagin taidla e guarda»: Ils adversaris da l’iniziativa din che quella pericliteschia era las pli pitschnas linguas – sco il rumantsch – che han mo in pitschen public. Tge schais Vus?
Quai chat jau propi malgist vi da l’entira discussiun! I sa tracta dad ina campagna dals adversaris da l’iniziativa che emprova da far tema a la glieud – sin il dies dals Rumantschs. Ch’ils Rumantschs e las valladas italofonas pateschan da l’iniziativa n’è betg vair. L’incumbensa principala da la promoziun da la lingua è clera sco il sulegl, quella è definida e francada en la Constituziun svizra. Ma i dat fitg bler potenzial da spargn tar programs da la Svizra tudestga. Senza ir en en singuls programs, savess ins spargnar ina massa. SRF per exempel ha tozzels da chanals en l’internet, quai san far privats gist uschè bain. I na munta insumma betg ch’il rumantsch vegnia suenter negligì. A mai èsi impurtant da suttastritgar quai.
Ma RTR sco partiziun da la SRG SSR stuess gea logicamain era spargnar. Na dessi alura betg pli in radio rumantsch mintga di?
Na, quai n’è apunto exact betg il cas! I dat classics formats dad RTR dad infurmaziuns sco per exempel il Telesguard, quels na metta nagin carstgaun en dumonda! Ma era tar RTR datti formats da divertiment che na ston ussa betg exnum esser. I dess potenzial da spargn, ma procentualmain betg dapli sco tar programs tudestgs.
Gist RTR è sper la rapportaziun dal Grischun era fitg ferma en la promoziun ed en la distribuziun da la cultura da chant grischuna. Quai na fiss gea strusch pli finanziabel suenter.
Tenor artitgel 93 da la Constituziun federala èsi l’incumbensa da promover minoritads culturalas e tar quella tutgan ils Rumantschs. En il «Leutschenbach» a Turitg datti bler dapli potenzial da spargn sco tar ils Rumantschs. Quai hai jau resumà ina giada uschia en in pled en il Cussegl naziunal: Nus duvrain dapli incumbensa da basa e pli pauc Nemo. Nemo na dovra betg ina SRG SSR, ma il chor rumantsch vegn ad avair pli difficil senza la SRG SSR.
RTR porscha en il Grischun a Cuira ed en las regiuns perifericas bleras plazzas da lavur. Cun l’iniziativa vegniss spargnà e centralisà bler. Savais Vus sco cusseglier naziunal elegì da Grischunas e Grischuns responsar quai?
Jau na sai cunzunt betg responsar che quai vegn adina pretais dals adversaris. Jau spetg che la SRG SSR saja era suenter l’iniziativa fermamain represchentada en las quatter regiuns linguisticas. E sa chapescha era che RTR produceschia emissiuns rumantschas da Cuira anora e betg tuttenina da Turitg anora. Quai stat dal rest er en sia incumbensa constitutiva – cun u senza iniziativa.
Vus avais ussa pliras giadas ditg che l’offerta dal program disturbia. Tge manegiais Vus concret?
Da principi stuain nus politichers ans dumandar: Tge è service public, e tge n’è betg service public? Questa debatta è bler pli impurtanta. I dat blers exempels che n’èn betg service public, per exempel programs da divertiment. Ed jau sun era cuntent ch’els han stritgà «Glanz und Gloria», ma quai be sin squitsch da nossa iniziativa. Il program dad oz è en dischequiliber, bler che vegn mussà è plitost divertiment che infurmaziun.
Ina vasta purschida da medias independenta è impurtanta per ina democrazia. È l’independenza anc garantida cun mo la mesadad dals daners?
La SRG SSR ha ussa in budget da milliardas! (remartga redacziunala: per ils onns 2025/26 survegn la SRG SSR taxas en l’autezza da 1,25 mia. francs) Sche la populaziun crescha, datti automaticamain dapli daners da taxa. Da l’autra vart di la SRG SSR ch’i dettia pli paucs entradas tras reclama. Omadus è in fatg. Jau spetg era che la SRG SSR sappia cun plirs tschient milliuns francs mantegnair in service public independent. Ozendi suflan ins si il service public cun programs che la glieud na vul betg e che na tutgan betg. Stadi oz hai uschè blera charn vi da l’oss ch’ins po bain tagliar giu in pau. Dal rest: Era gia tar la runda da spargn dad ussa sentan ins ch’il program da basa da la SRG SSR resta il medem. I na vegnan betg stritgadas emissiuns impurtantas, mabain quai che n’è betg necessari.
Fa la SRG SSR er insatge bain?
Gea, sa chapescha fa ella bler dal bun. Cunzunt tar l’offerta da sport datti bunas chaussas che la glieud guarda era gugent. En la campagna cunter l’iniziativa emprovan ils adversaris da far tema cun exempels extrems, per exempel ch’i na vegnia suenter betg pli mussà in «Lauberhorn». Ma quai fiss tup. Quai che la glieud giavischa e che ha ina buna quota, quai sto era restar.
Tge emissiuns da la SRG SSR guardais Vus atgnamain?
Jau consumesch cunzunt emissiuns dad infurmaziuns, pia quai ch‘è classic service public, sco per exempel «Echo der Zeit» u il Schurnal regiunal. Dad RTR hai jau cunzunt gugent las emissiuns d’infurmaziuns, quai è era flot per trenar in pau meglier mia ureglia rumantscha.
Campagnas e taxas
Ils 8 da mars 2026 decida il suveran svizzer davart l’iniziativa «200 francs bastan». Las iniziantas ed ils iniziants – or dal ravugl da la partida PPS – vulessan «smesar» la taxa da medias («Serafe») per persunas privatas e la stritgar per persunas giuridicas (interpresas).
Quella reducziun da las entradas avess consequenzas sin la purschida da program da la SRG SSR: RTS, RSI, SRF, RTR e Swissinfo. Tge consequenzas exactas, davart quai vegn ussa debattà en la campagna da votaziun.
Ils adversaris da l’iniziativa – cun represchentantas e represchentants da quasi tuttas partidas cun excepziun da la PPS – han lantschà l’emna passada a Berna la campagna naziunala. Or dal Grischun sa fa era valair dapi l’emna passada la vusch rumantscha cunter l’iniziativa. L’uniun purtadra dad RTR, la SRG.R, ha numnadamain publitgà ina pagina d’internet e vegn ad organisar occurrenzas per propagar in NA a l’iniziativa.
Ils aderents da l’iniziativa vegnan a lantschar lur campagna pir l’entschatta dal nov onn.
Spargnar cun u senza iniziativa
La SRG SSR – che tgira 17 chanals da radio, set emetturs da televisiun e diversas plattafurmas online – è era senza l’iniziativa confruntada cun ina reducziun da las taxas da medias. Il Cussegl federal ha numnadamain decis da sbassar las taxas en dus pass dad oz 335 francs l’onn sin 300 francs l’onn 2029. Quai chaschunass, ensemen cun damain entradas da reclama, en la cassa da la SRG SSR ina rusna da var 270 milliuns francs. Perquai persequitescha l’interpresa ina strategia da svilup cun il num «Enavant», la quala vul profilar l’organisaziun e la purschida da la chasa da medias naziunala.
Sch’il suveran svizzer approvass ils 8 da mars 2026 l’iniziativa «200 francs bastan», lura avess quai senza dubi era consequenzas per RTR, ina da las «figlias» da la SRG SSR. Tar la chasa da medias rumantscha lavuran actualmain tenor atgnas indicaziuns 167 persunas (126 plazzas cumplainas). RTR ha in budget da 25 milliuns francs ed è staziunà a Cuira, cun biros regiunals tranter Mustér, Savognin e Scuol. (fmr/dat)
Gust da leger dapli?