Reginas e retgs da viadi

Mintg’onn entuorn Buania, ils 6 da schaner, vegn igl usit dils Treis Retgs celebraus. Gruppas da mattatschas e mattatschs costumai finamein serendan da casa tier casa per annunziar la naschientscha da Jesus, aschia era ella vischnaunca da Sumvitg. Leu ha ina gruppa dils Treis Retgs fatg ina viseta ella Casa s. Giusep a Cumpadials la sonda encunter sera.

En favur d’affons basignus

Ella caplutta dalla casa han scolaras e scolars dalla tschunavla e sisavla classa primara da Rabius – instruidas da Sabina Candinas e Sandra Tschuor – embelliu cun duas canzuns l’eucaristia per la fiasta da Buania celebrada da sur Saji Vellavoor. Las canzuns haveva il chor roial exercitau culla scolasta Esther Hendry. Aschia han las quater reginas ed ils dus retgs saviu delectar las cussadentas, ils cussadents, ina part dil persunal dalla casa e vischinas e vischins. Aschi francaus sco igl usit dils Treis Retgs ei era ch’il recav che quels recaltgan sin lur turas va mintgamai en favur d’ina ovra caritativa. La gronda part dil recav dil viadi dallas gruppas dils Treis Retgs dalla vischnaunca da Sumvitg va uonn en favur dil project dalla Missio «Scola enstagl fabrica». Cheutras vegn susteniu affons a Bangladesch che san aschia sescolar en favur d’in bien avegnir.

Tradiziun cristiana

La steila da Betlehem ha menau Caspar, Melchior e Balthasar tier Jesus. Quei viadi dils Treis Retgs ei ina part dalla tradiziun cristiana dil temps da Nadal. Igl ei in usit fetg vegl. «Sche nus contemplein las cartas dils Treis Retgs digl Atlas svizzer folcloristic havein nus caschun da persequitar ch’il Grischun, sper il Giura bernes ed il Tessin, va frestgamein culla steila. Autras cuntradas ein vitas, la Svizra franzosa ed auters tschancuns ein surtratgs cun differents svilups dil medem patratg dils retgs digl Orient. Sche nus mein empau pli lunsch observein nus nies usit dapi forsa 600 onns enneu en Tiaratudestga, ell’Ungaria, en Croazia e Slovenia ed en tuttas tiaras da schierm e da cultura cristiana», scriva Alfons Maissen el Radioscola nr. 13 digl onn 1962.

Ina gruppa da carschi

Alfons Maissen che ha viviu da 1905 entochen 2003 ei sefatschentaus da rudien digl usit dils Treis Retgs. El constatescha: «Sco ei vegn raschunau dils vegls, existeva entuorn 1890 ina gruppa da carschi che fageva ils retgs e quei buca mo per in vitg, mobein per l’entira Foppa e Cadi. Els mavan da vitg tier vitg, da casa tier casa. Per lur stentas e lur cantar obtenevan els paun, carn secca e nuschs. Els duvravan igl entir schaner per visitar tuttas casadas. Igl emprem han ils carschi e pér pli tard scolaras e scolars dallas davosas classas primaras surpriu quella rolla.»

Affons surprendan la rolla

El decuors dil 20avel tschentaner ei la rolla dils Treis Retgs vegnida surdada en Surselva pli e pli alla scola populara ni las pleivs. Affons – mattatschs e pli e pli era mattatschas – serendan da casa tier casa per purtar la nova dalla naschientscha da Jesus. En vischnauncas pli grondas ein gest pliras gruppas sin viadi ils dis avon e duront Buania per aschia visitar tuttas casadas. Cun pliras canzuns delecteschan els ils habitonts, en plirs loghens contan ils Treis Retgs era duront survetschs divins ni sin plazzas publicas. Las gruppas sedifferenzieschan en lur cumposiziun e grondezia, quei ch’era gia pli baul il cass. En differents loghens eis ei aunc adina ina gruppa da treis, en auters vegnan ils Treis Retgs accumpignai d’in steiler ni era d’officiers, capitanis e schuldada.