«Origen duai esser in motor dal svilup»

Giovanni Netzer: L’onn 2025 ha franc gì in ferm focus sin Mulegns cun la terminaziun da la Tur Alva, il Hotel Liun ch’è ì en la segunda stagiun ed ils programs che nus avain sviluppà qua. Igl è stà ina tarmenta sfida per nus da realisar tut quai ed er in levgiament, cura che tut è stà terminà. E per mai persunalmain è l’impressiun la pli intensiva – forsa dapi l’avertura da la Tur Alva – il return da la vita a Mulegns. Nus avain pudì observar, co che la normalitad da vita turna en quest vitget cun giasts, organisaziuns e collavuraturs che sa ferman qua. Quai ma dat gronda cuntentientscha er a lunga vista.

Betg direct, ma i dat intginas sfidas permanentas che n’èn suenter 20 onns forsa gnanc pli uschè perceptiblas. Uschia resta la finanziaziun in tema che ans accumpogna permanentamain. In’organisaziun culturala è adina smanatschada da dumondas finanzialas. Quai ha da far cun il sistem da subvenziuns relativamain bassas, vul dir ch’organisaziuns culturalas restan fermamain dependentas da donaziuns. Da l’autra vart porschan gist las donaziuns er ina gronda libertad ad Origen d’arranschar ses program.

Las vischnancas da la regiun ans han sustegnì dapi l’entschatta. Quest sustegn è per nus per l’ina bain impurtant ord vista finanziala, ma er ord vista politica. Igl è in segn da solidaritad ed i mussa che las vischnancas stattan davos Origen ed ans concedan tschertas pussaivladads da sviluppar noss program. Quai conferma er il svilup da las contribuziuns. Dapi l’entschatta è la summa adina s’augmentada, sco ch’igl è apunta er ussa puspè stà il cas. Nus avain dumandà ina dublegiada sin 300 000 francs e las bleras vischnancas han approvà lur cumpart. En quest connex èsi sa fatg valair ch’Origen ha sper la muntada culturala er in’impurtanza economica e turistica. Las contribuziuns subsidiaras da las vischnancas gidan a recaltgar daners supplementars che vegnan lura investids enten la regiun per plazzas da lavur, per il program cultural, per novs edifizis.

Na, ma la conscienza da vart politica e turistica che giasts ed indigens na pensan betg en cunfins politics, quella vegn tenor mai a sa sviluppar vinavant ils proxims onns. Igl è numnadamain propi uschia che la gronda part da noss aspectaturs e visitadras na vegn betg dal Surses u da la Val d’Alvra, mabain da Lai e conturn. La glieud è pronta da far in viadi da 20 minutas per visitar ina preschentaziun u exposiziun. E probablamain na realisescha la politica era betg adina, tge ch’ins fa insumma tut. Perquai stuain nus chattar vias per communitgar meglier e render pli visibel quai che nus faschain.

Da princip n’avain nus naginas cunvegnas cumplitgadas cun la regiun. I n’è pia betg definì en quella, tge che nus stuain realisar concretamain. Il sustegn da las vischnancas è dentant cleramain collià al program cultural. Per Origen è il sustegn da las vischnancas en quest connex enorm impurtant sco basa finanziala envers autras instituziuns che sustegnan Origen subsidiarmain.

Las dumondas centralas suenter 20 onns èn schon era: Tge rolla e tge finamiras ha Origen en l’avegnir e tge sa ella sco instituziun culturala contribuir al svilup da la regiun? Nus essan gia disads d’ademplir nossa rolla sco organisatura d’in program cultural cun occurrenzas ed exposiziuns. Ma dad esser in factur dal svilup regiunal è insatge nov. Quai avain nus magari fatg ils ultims onns senza esser propi conscients da quai. Jau pens dentant che Origen possia ademplir quella rolla e ­gidar la val e la regiun. Gist en il Surses e la Val d’Alvra ston ins sa dumandar, co ch’i giaja vinavant cun il turissem classic e sch’il turissem d’enviern po subsister.

Nossa idea è da furmar in’organisaziun che ha trais pitgas. Ina è la purschida culturala ch’ins vegn a bajegiar ora er en direcziun furmaziun. La segunda è la dimensiun turistica. Nus vulain sustegnair la regiun cun in program turistic, al qual nossa purschida da hotellaria e gastronomia tutga. E la terza pitga furma alura propi il svilup da la regiun. En quest connex duai Origen avair la rolla da sustegnidra per ils vitgs e las vischnancas. Tut en tut empruvain nus pia da furmar ina destinaziun enten la destinaziun, dentant cun in focus cultural. Origen duai esser in motor dal svilup. Per pudair realisar quai, stuain nus cuntanscher ina buna grondezza ed efficacitad.

Il coc communabel dad Origen è da raquintar istorgias e d’esser creativ. Quel coc è sa chapescha fitg preschent e visibel sin la tribuna. Ma er il sviluppar vitgs sa basa sin quest coc. Ins sto sa dumandar, tge istorgias ch’i dat da raquintar e tge ch’i dovra insumma en in vitg. Quai èn process creativs che pon svegliar l’engaschament e dar forza.

Quai che nus vegnin franc a sviluppar quest onn èn noss formats da furmaziun. I vegn per exempel a dar curs davart tecnologias digitalas. I va per las pussaivladads che quellas tecnologias porschan en la construcziun. La basa per quests curs è sa chapescha la savida ch’ins ha acquistà tar il project da la Tur Alva. Plinavant vegn era la Villa Alva a Mulegns ad esser in tema. Parallel tar la renovaziun vegni a dar curs da sensibilisaziun per la restauraziun d’in bajetg protegì. In auter tema èn dentant era noss curs da lingua u la furmaziun da glieud giuvna per la tribuna ed il gieu en il liber.

L’Ospizio è anc adina en planisaziun. El sa sviluppescha da vart architectonica en moda fitg empermettenta e sa basa sin las experientschas che nus avain fatg cun la Tur Cotschna. I na duai dentant betg esser mo in spazi per preschentaziuns, mabain in spazi avert ch’ins po era visitar sper las occurrenzas. E plinavant è per mai propi l’idea da l’ospizi en ina furma moderna cun restauraziun attractiva.

Ils process da lubientscha avain nus emprendì ad enconuscher durant ils ultims onns. E quai èn en sasez process clers. Per survegnir las lubientschas ston ins enconuscher las pussaivladads giuridicas ed era esser pronts da far cumpromiss cun organisaziuns eventualmain involvidas. La sfida n’è pia betg d’avair ina tscherta impressiun u muntada politica, mabain d’instradar ina buna via legala che vala per tuts. Jau na sun dentant betg segir, sch’i reussescha. Igl è ina sfida enorma e cumplitgada. Ma jau crai ch’i fiss per dus motivs fitg impurtant per Origen da pudair realisar l’Ospizio sin il Güglia. Sche nus discurrin d’ina destinaziun culturala, alura dovri tals projects ch’irradieschan sur ils cunfins da la regiun, dal chantun e da la Svizra ora. E quai na vegniss betg mo dabun ad Origen, mabain a tut las regiuns alpinas. E per l’autra ma pari er impurtant da sclerir la dumonda, sch’in pass è simplamain in pass u apunta in lieu cun ina muntada culturala ed istorica, nua ch’ins dastga crear insatge nov. Cun l’Ospizio survegniss il Güglia per exempel da nov ina muntada e funcziun culturala, spirituala e tradiziunala – sco en il passà.

Gea, la finamira è da far quest onn ils proxims pass tar la Villa Alva. La stad vulain nus renovar las fatschadas. A Mulegns vulain nus dentant era schlargiar la purschida dal Hotel Liun cun chombras supplementaras ed en pli duai la remisa vegnir bajegiada ora, per ch’ins possia duvrar ella per occurrenzas.

Questa stad – quai n’hai jau anc betg nagliur – ans deditgain nus als Romans cun tut las novas scuvertas en la regiun, ma era cun nossa ierta romana en general. En quest connex vegnin nus a raquintar dal temp da las conquistas romanas ed a realisar in gieu en il liber sin il Güglia. Nus vegnin pia a bandunar puspè in pau il 19avel tschientaner ch’è stà en il focus en connex cun Mulegns. Sin quest program ma legr jau fitg, ma er en general hai jau grond gust da m’engaschar.