Democrazia cun codes e clics
Pro la votumaziun dals 8 marz 2026 as poja per la prüma jada vuschar eir a Scuol ed a La Punt Chamues-ch in fuorma digitala. 105 persunas cun dret da vuschar s’han intant annunzchadas a Scuol pel sistem dad e-voting. Quellas votantas e quels votants nu survegnan plü per posta üna charta cun cedlas da votar, ma be ün fögl cun ün pêr codes.
Als 8 marz decida il suveran svizzer davart l’iniziativa per daners bluots, l’iniziativa SSR, l’iniziativa per ün fond pel clima e davart la ledscha per üna taxaziun individuala. Var 3400 abitants cun dret da vuschar a Scuol tschüffan per quellas – sco üsità – lur documainta da vuschar per posta: la missiva, l’attest da votar e las cedlas da votar. 105 votantas e votants però chattaran in lur chartera be plü l’attest per votar electronicamaing. Tants s’han tenor il servezzan d’abitants da Scuol annunzchats a temp per vuschar pro la prosma votumaziun in fuorma digitala: Scuol as partecipescha quista prümavaira per la prüma jada al proget da pilot dad e-voting, sco ün dad intant totalmaing 28 cumüns dal Grischun (guarda eir boxa).
Set pass e 15 codes per quatter vuschs
L’infrastructura electronica per votar digitalmaing vain missa a disposiziun da la posta. L’impraisa chi appartegna plainamaing a la Confederaziun ha miss ad ir la pagina d’internet demo.evoting.ch, ingio chi’s po in üna votumaziun fictiva provar oura co cha’l sistem dad e-voting funcziuna.
Là as stoja il prüm chargiar giò ün PDF equipà cun divers codes chi rimplazzan las cedlas da vuschar analogas. Illas votumaziuns realas vain quel documaint sco unic tramiss amo per posta a las votantas e’ls votants. E cun agüd da quel documaint as clicca lura tras üna procedura da set pass per dar giò sia vusch, adüna darcheu tippond aint e controllond divers codes: Il prüm as douvra il «code d’inizialisaziun» per insomma vuschar. Cur chi s’ha respus a mincha dumonda da votumaziun cun SCHI o NA as stoja congualar ils «codes da controlla»: mincha resposta correspuonda ad üna cifra cun quatter nomers. Scha quai es eir fat as daja aint amo il «code da conferma» e conguala finalmaing amo il «code da finalisaziun». Id es ün ter vi e nan tanter la tastatura, il monitur e l’attest per votar chi cuntegna tuot quels codes. Chi chi sta güst sper la chasa cumünala o sper üna chartera nu perdess daplü temp, sch’ella o el vuschess cullas cedlas e büttess lura aint quellas illa chartera.
L’urna digitala serra però fingià 24 uras plü bod co quella analoga, adüna fingià sonda a mezdi avant il termin da votumaziun. Quai per garantir chi’s pudess istess amo vuschar a l’urna schi dess ün defet tecnic.
Plü paca lavur pels cumüns
Our d’vista dals cumüns es il process dad e-voting plü efficiaint co quel cun cedlas. Quel «dà damain lavur, saja quai cul pakettar las bustas sco eir pel dombrar oura las vuschs», ha scrit la suprastanza cumünala da Scuol i’l protocol da sia sezzüda als 22 settember 2025, cur ch’ella ha decis da’s partecipar al proget da pilot.
Martina Rominger, chanzlista substituta da Puntraschigna, conferma quella constataziun. Puntraschigna d’eira ün dals prüms cumüns chi ha introdüt e-voting in Grischun. «Per nus es quai principalmaing ün schligerimaint», disch ella, «nus stain preparar, stampar e trametter plü paca documainta da votumaziun sün palperi.» Actualmaing s’han tenor la chanzlista substituta annunzchadas a Puntraschigna 254 votantas e votants per e-voting, quai correspuonda a bundant ün tschinchavel da las 1245 persunas cun dret da vuschar a Puntraschigna.
Ingün effet masürabel sülla partecipaziun
Intant però es e-voting tenor ledscha chantunala principalmaing pussibel be als quatter termins annuals da votumaziuns federalas ed a duos ulteriurs termins. Quels duos termins supplementars coordineschan ils cumüns chi fan part pro’l proget da pilot insembel culla Chanzlia chantunala fingià var ün on e mez ouravant, disch Martina Rominger. «Nus provain perquai scha pussibel dad organisar eir tuot nossas votumaziuns cumünalas a quels termins.»
Ün augmaint da la partecipaziun democratica grazcha a e-voting nu’s lascha constatar. Almain na a Puntraschigna, schi’s conguala la partecipaziun da votumaziun i’ls duos ons avant l’introducziun dad e-voting culs ultims duos ons: Tenor datas da la Chanzlia chantunala s’han a Puntraschigna in media partecipats 48,46 % dal suveran a las 14 dumondas da votumaziun federalas i’ls ons 2022 e 2023. Pro las 17 dumondas da votumaziun federalas i’ls ons 2024 e 2025, cur chi’s pudaiva a Puntraschigna vuschar eir digitalmaing, d’eira la media da partecipaziun cun 49,21 % be minimamaing plü ota.
Ingüns indizis per problems da sgürezza
Ils chantuns chi spordschan e-voting accentueschan sün lur plattafuormas d’infuormaziun evoting-info.ch cha la sgürezza saja garantida cun divers pass criptografics per codifichar e separar las vuschs digitalas da las votantas e’ls votants. Cha tuot il process da votumaziun digital saja sparpaglià sün plüs computers, per part eir sün da quels sainza access a l’internet, scrivan ils chantuns. E cha singulas persunas nun hajan sainza controlla mai access a datas sensiblas.
Eir la posta fa attent chi nu saja mai gratià da haccar l’urna digitala. Regularmaing organisescha la sviluppadra dal sistem dad e-voting occurrenzas, illas qualas hackers da tuot il muond prouvan da penetrar e modifichar il sistem. Scha quai gratiess, pajess la posta premis fin 250 000 francs. Ma cha fin hoz haja’la pajà oura be pitschens imports per avis sainza relevanza per la sgürezza dal sistem, scriva la Posta.
«Conflict fundamental»
Da tschella vart fa però per exaimpel attent la «Digitale Gesellschaft», üna società chi s’ingascha per la protecziun da burgais e consümentas i’l spazi digital, cha la votumaziun digitala saja accumpagnada d’ün «conflict fundamental». «O cha sistems dad e-voting sun inclegiantaivels ed offendan il secret da votumaziun o ch’els rivan da proteger quel, ma nu sun plü inclegiantaivels», scriva la società in seis dossier davart e-voting, «uschea tils manca la legitimaziun directa democratica». La «Digitale Gesellschaft» es perquai cunter l’introducziun definitiva dad e-voting.
Effectivamaing po bod minchüna e minchün principialmaing incleger il process d’üna decisiun democratica analoga, i’s sto per quai be dombrar oura las cedlas da vuschar. La validaziun da vuschs digitalas da tschella vart es ün process cha be plü ün pêr pacas persunas specialisadas inclegian e rivan da valütar.
Schi’s voul tolerar quel dilemma per introdüer e-voting definitivamaing sco ulteriur chanal per la partecipaziun directa democratica, quella decisiun nun es intant amo tratta da la politica. Scha’l proget da pilot dess dvantar ün process regular, douvra ün müdamaint da la ledscha – e cun quai il prüm üna decisiun da l’Assemblea federala. Ed i’l cas chi gniss inoltrà ün referendum eir amo üna decisiun populara. Üna chi vess lura lö – almain per la gronda part – in fuorma analoga.
51 paginas d’ordinaziuns per e-voting
E-voting es in Svizra intant be pussibel in ün proget da pilot e regulà sün basa d’üna ordinaziun cha’l Cussagl federal ha acconsenti da l’on 2022. Quella ordinaziun regulescha sün 51 paginas tuot las modalitats per la procedura dad e-voting: Da las pretaisas a la sgürezza dal sistem electronic per garantir üna votumaziun secreta e vardaivla, sur las modalitats dal process da votumaziun e dombraziun fin a prescripziuns per las stamparias chi stampan ils attests da vuschar.
Perquai chi’s tratta d’ün proget da prouva nu’s po intant partecipar totalmaing daplü co 10 % dal suveran Svizzer e maximalmaing 30 % dal suveran i’ls singuls chantuns chi’s partecipeschan a quel proget. Intant sun quai Basilea Cità, San Galla, Turgovia e Grischun.
In Grischun as poja pro’l termin da votumaziun als 8 marz vuschar digitalmaing in 28 cumüns. Daspö la votumaziun dals 30 november sun gnüts lapro amo üna jada ses cumüns, in Engiadina apunta Scuol e La Punt Chamues-ch. Pro l’ultima votumaziun sun tenor Chanzlia chantunala gnüdas inoltradas 13,4 % da las vuschs sün via digitala. Incidaints chi vessan miss in dumonda la sgürezza da la tecnologia per vuschar digitalmaing nu s’haja fin uossa constatà i’l proget da pilot.
Per introdüer e-voting definitivamaing füss necessari ün müdamaint da la ledscha federala. L’on 2019 vaiva il Cussagl federal retrat sia proposta per üna revisiun da quella ledscha, perquai chi vaiva dat gronda critica davart la sgürezza dals sistems dad e-voting da quella jada. Invezza ha il Cussagl federal quella vouta lura incumbenzà la Chanzlia federala d’instradar ün nouv sistem, quel chi vain intant testà i’l proget da pilot. (fmr/mst)
Gust da leger dapli?