«I vegn adina stravagà»
Plain dubis è il protectur d’ambient Kaspar Schuler pertutgant gieus olimpics d’enviern en Svizra. Pliras giadas ha el observà ch’ins ha empermess gieus persistents cun indrizs existents. Tut il cuntrari è lura stà il cas. Perquai fa el tschintg pretensiuns.
«Jau aud las empermischuns, ma i va vess da crair», di Kaspar Schuler. Il protectur d’ambient ha legì l’emna passada, tge che l’uniun «Switzerland 2038» empermetta per ils gieus olimpics d’enviern (La Quotidiana dals 13 da schaner): La Svizra duai survegnir gieus persistents e decentrals en tuttas regiuns. Ins vul nizzegiar indrizs gia existents per ils gieus en dudesch onns.
Sumegliantas empermischuns ha Kaspar Schuler gia udì pliras giadas. El è stà mainafatschenta da la CIPRA Internaziunal, la Cumissiun per la protecziun da las Alps. En questa funcziun ha el observà co che l’Italia ha empermess l’emprim dad organisar gieus olimpics persistents il 2026 – e co ch’igl è vegnì tut auter.
Il dossier n’è betg liant
L’entschatta haja l’Italia planisà custs da 3,54 milliardas euros, raquinta Kaspar Schuler. «Ma sulet en la Lumbardia han ins realisà 44 ulteriurs projects che han stuì vegnir finanziads en pli. A la fin vegnan quests gieus a custar 7,3 milliardas euros ch’ins ha per gronda part duvrà per surbajegiadas. I vegn adina stravagà.»
La culpa da quai sajan ils dossiers per las candidaturas dals gieus, lezs na sajan betg liants, explitgescha il protectur d’ambient: «Ils dossiers approvads da las candidaturas ston daventar liants, uschia che ni il Comité olimpic internaziunal (IOC) ni ils organisaturs naziunals pon divergiar dal dossier e suenter dar la culpa in a l’auter persuenter.» Plinavant creschia l’appetit savens pir durant la tschavera, renda el attent. I va mintgamai diesch onns a partir da l’incumbensa da l’IOC fin ch’ils gieus cumenzan. Las regiuns e las organisaziuns da sport vesian entaifer quel temp ch’i sajan avant maun milliardas, di Kaspar Schuler. Quai sveglia giavischs da forsa tuttina anc engrondir in indriz da sport u da svelt eriger in nov e meglier implant.
Tuttina ina nova bobera
Kaspar Schuler po tuttavia s’imaginar ch’insatge uschia pudess era capitar tar ils gieus olimpics d’enviern il 2038. «Tuttenina pudess er en Svizra avair num ch’ins veglia ‹sanar› qua e là indrizs, quai che munta mintgamai in engrondiment ed adina dapli custs.» Insatge sumegliant saja capità a Cortina. L’emprim hajan ins vulì duvrar l’anteriura bobera dals gieus olimpics dal 1956 per ils gieus da quest onn. La finala haja l’Italia tuttina anc construì a la svelta ina nova bobera per 118 milliuns euros. «64 % dals projects per quests gieus olimpics han ins construì senza l’examinaziun ecologica prescritta», è la bilantscha dal protectur d’ambient. Ed el agiunta che 57 % dals projects vegnian terminads dal tut pir suenter ils gieus.
Milli raschuns per midadas
Ils dossiers da las candidaturas per ils gieus stoppian perquai daventar liants, è ina da tschintg pretensiuns (guarda box) da las organisaziuns d’ambient. Cun in dossier nunliant, che tuts laudian l’entschatta sco persistent, dettia entaifer diesch onns adina milli raschuns da tuttina anc far adattaziuns, explitgescha Kaspar Schuler. «Il davos sa chattan ins bunamain sin in auter planet, cumpareglià cun ils plans da l’entschatta.»
Lavagà per il turissem da stad
Suenter ils gieus vesian ins lura ch’i saja vegnì fatg investiziuns sbagliadas – era gliez illustrescha Kaspar Schuler cun in exempel actual. Per ils gieus da quest enviern en l’Italia haja ins investì 172 milliuns euros sulettamain a Livigno. Tranter auter hajan ins construì duas garaschas sutterranas cun 1000 plaz da parcar. «Quai è absurd en in vitg cun 6700 abitants», di l’anteriur mainafatschenta da la CIPRA. El constatescha era che las muntognas enturn Livigno cun anc dapli pendicularas na sajan en il fratemp betg pli attractivas per il turissem da stad.
Tgi sa regorda anc da Peking?
Er ils debits che restian enavos suenter tals gieus sajan enorms. «Igl ha lura adina num ch’ins rinforzia cun ils gieus ina marca d’ina destinaziun d’enviern, ma quai è ozendi ina cardientscha blaua», di Kaspar Schuler. «Suenter quatter onns discurran ins be anc dals proxims gieus olimpics.» In bun exempel per gliez sajan ils gieus olimpics a Peking dal 2022, nua ch’ins haja devastà a moda massiva aposta in’entira cuntrada. «Tgi discurra oz anc da Peking? Nagin. E sgola insatgi da la Svizra a Peking per ir cun skis? Strusch.»
Ambient – tschintg pretensiuns
Il gigantissem è prest programmà tar gieus olimpics. Milliuns d’aspectaturs ed aspectaturas vegnan a guardar las cursas e concurrenzas. Novs gronds indrizs da sport u d’infrastructura van dentant per il solit sin donn e cust da cuntradas. Per che gliez na capitia betg en Svizra, datti or da vista da las organisaziuns d’ambient tschintg pretensiuns che stoppian esser ademplidas tar gieus olimpics d’enviern il 2038:
Il dossier da candidatura sto esser liant. El na dastga suenter betg pli vegnir midà – ni dals organisaturs dals gieus ni dal Comité olimpic internaziunal.
Il pievel approva en votaziuns ils gieus olimpics d’enviern. Esser d’accord sto cunzunt la populaziun en las vischnancas ed en ils chantuns ch’èn pertutgads dad events u che ston purtar custs.
La planisaziun sto esser transparenta. Il dretg da recurs na dastga betg vegnir smesà durant las preparativas che duran 10 onns.
Las leschas existentas d’ambient ch’èn oz en vigur ston vegnir resguardadas senza resalvas. Il parlament na dastga betg relaschar ina «Lex Olympia» per accelerar lubientschas da bajegiar u per evitar recurs.
Sche las organisaziuns d’ambient duain vegnir entretschadas en la realisaziun dals gieus olimpics d’enviern, dovra in dretg da veto per il represchentant u la represchentanta da las organisaziuns. Quest dretg da veto vala be per dumondas d’ambient.
Schurnalist, pastur e protectur
Kaspar Schuler (67) viva a Malans. El ha lavurà sco schurnalist liber ed è stà ad alp sco pastur. Tschintg onns ha el manà la reuniun da las organisaziuns d’ambient grischunas. 14 onns è el stà en ina posiziun directiva tar Greenpeace en Svizra ed è sa fatschentà cun dumondas da clima ed energia.
Dal 2018 fin il 2025 è el stà mainagestiun da la CIPRA, la cumissiun internaziunala per la protecziun da las Alps. En sia funcziun sco protectur da l’ambient è el adina puspè s’occupà cun gieus olimpics – per exempel cura ch’i deva plans en il Grischun per gieus d’enviern. Ils ultims onns tar la CIPRA ha el observà ils aspects d’ambient da la realisaziun dals gieus olimpics d’enviern Milano Cortina 2026 en l’Italia dals 6 fin ils 22 da favrer.
Gust da leger dapli?