Craps da sunteri han fat nascher üna nouva società

«Nus da Lü-Lüsai» – uschè as nomna la nouva società dad abitantas ed abitants da la fracziun da Lü-Lüsai. Quella società less s’ingaschar in avegnir plü ferm pels interess da la fracziun. Tenor il president da «Nus da Lü-Lüsai», Severin Luzzi, vegnan ils giavüschs locals minchatant a la cuorta.

parter

Cumanzà ha tuot culs craps da sunteri. Quels sun plazzats fingià daspö ons ed onnorums, tenor ils da Lü-Lüsai, bel e prominent cunter l’ur dal mür da baselgia. Las autoritats cumünalas d’eiran da l’avis cha quels craps fetschan ün nosch purtret e stopchan gnir allontanats. Quai as basond sülla ledscha da sunteri. «Nus nu d’eiran insomma na perinclets cun quist’intervenziun. Quels craps sun sper baselgia fingià daspö 50 ons, tschertadüns dafatta daspö 100 ons», declera Severin Luzzi, anteriur president cumünal da Lü-Lüsai e daspö avuost da l’on passà nouv president da la società «Nus da Lü-Lüsai».

Vulair agir in bunas

Chi nu saja insomma na ingün affrunt invers il cumün politic, renda Severin Luzzi explicitamaing attent, pigliond posiziun a la dumonda da l’intent da la nouva società. «Nus lain schoglier in bunas las chosas chi preoccupan a nossas abitantas ed abitants. Il cumün nu vezza apunta adüna tuot ils problems chi sun aint illas fracziuns.» E cha quai nu saja il cas be a Lü, dimpersè eir a Tschierv, a Fuldera ed eir in tuot il rest da las fracziuns, «perfin illa fracziun gronda da Müstair», agiundscha Severin Luzzi. «Nus vulain simplamaing render attent cha nus eschan eir amo quia e verer cha nus nu gnian invlidats!»

Severin Luzzi nu zoppainta brichafat na ch’el saja stat – ed es amo adüna – ün critiker invers la fusiun illa Val Müstair. Sco anteriur president cumünal til stetta la fracziun da Lü-Lüsai natüralmaing eir plü ferm a cour. Cha quai saja però sulettamaing seis parair persunal ed insomma na quel da la nouva società. Decider nempe decida a la fin dals quints unicamaing la radunanza generala da «Nus da Lü-Lüsai». «Nossas commembras e noss commembers portan las ideas in radunanza, e nus da la suprastanza portain quellas inavant al cumün.»

Bleras ideas e blers commembers

Cha la società haja intant üna quarantina da commembras e commembers. Remarchabel, schi’s sa cha a Lü-Lüsai abitan in tuot var 40 fin 50 abitantas ed abitants. «Pro nus illa società sun bainvissas eir tuot quellas persunas chi possedan pro nus üna chasa da vacanzas», cuntinuescha Severin Luzzi, «quellas persunas han però be üna vusch consultativa e nu das-chan decider davart desideris, ideas e propostas.»

Decider quai das-chan nempe be quellas persunas chi han eir las scrittüras in val ed abitan illa fracziun da Lü-Lüsai. Ed ulteriuras ideas s’haja pudü ramassar fingià üna pruna. «Nus vulain, per exaimpel, redüer il trafic da quels autos chi passan tras cumün per nüglia», spiega Severin Luzzi, «eir scha’l trafic tras cumün es moderat, quels fan be spüzza e canera. Implü vaina il giavüsch da laschar imbellir e modernisar la veglia cronica da cumün ed eir pro l’imbellimaint da Nadal vessan nus üna o l’otra idea co chi’s pudess optimar quel in avegnir.»

Ün museum our i’l liber dessa dar

Chi’s saja però be al cumanzamaint, manaja Severin Luzzi, tuornond inavo a la tematica dals craps da sunteri. Il prüm vöglian commembras e commembers da la nouva società nempe as concentrar sün quista prüma lezcha. «Noss’idea es da metter ad ir ils craps da sunteri e tils francar in möd professiunal e bain visibel vi dal mür da baselgia. E lura, infra temp ütil e schi va tenor nus, dessa quia dar ün bel di üna spezcha d’ün museum our i’l liber intuorn baselgia.» Sustegn per quista intenziun survain la società da l’anteriur ravarenda da Sta. Maria, Hans-Peter Schreich chi s’ha miss a disposiziun per far üna documentaziun da mincha crap cun nom, annada ed indicaziun da famiglia. «Cun agüd da quista documentaziun laina lura laschar far üna broschüra ed uschea preservar nossa bell’istorgia per l’avegnir», conclüda il president da la società «Nus da Lü-Lüsai», Severin Luzzi.

Da la baselgia s’haja intant fingià survgni il permiss per tuot quists plans. Uossa spetta la società be amo il consentimaint da la chüra da monumaints e lura pudessan ils craps da sunteri darcheu gnir plazzats pels prossems 100 ons vi dal mür da baselgia. Quista vouta lura culla spranza chi plascha a tuots illa Val Müstair, sur ils cunfins da la fracziun oura.