Gentar a las 14.30 enstagl da las 12.00

«Ex oriente lux»: Betg mo il messadi cristian, però era la glisch dal sulegl vegn da l’ost. Co statti dentant cun l’Europa da l’Ost, vegn da quella direcziun era insatge positiv tar nus, ultra da la bellezza musica zigana? Jau da mia vart hai emprendì en Rumania ina pluna chaussas, da las qualas nus en Svizra savessan be emprender. Surtut davart l’art da giudair. Forsa vali er qua: «Ex Rumania lux»!

Oz ma lubesch jau d’As preschentar ina pitschna lecziun en l’art da giudair vi da la maisa, in gentar cun visitas ubain ina tschavera en il mintgadi (almain a quels dis che Vus n’essas betg liads vi da temps da lavur regulars).

Punct in: Mes amis e mias collavuraturas en l’ost ma schevan adina: «Di a mai cura che Ti has fom! Lura fatsch jau da mangiar.» Quai po esser a las 15.00 u las 17.00 suentermezdi, mo er a las 10.30, cura che jau sun gist arrivada cun il tren. Il magun dals Rumens n’è betg uschè programmà sin «punct las 12.00», e quai als deliberescha dal stress da temp. Deliberà è er il provediment d’electricitad: I na dat betg quella culminaziun da current electric tranter las 11.30 e las 13.00 sco en Svizra. Ed en ils restorants chatt’ins adina avunda plazs da seser, insacura tranter las 11.00 e las 16.00.

Punct dus: Sonda u dumengia savessas Vus bain gentar pir il suentermezdi, cunzunt sche Vus avais envidà insatgi. Vus avais gea insumma durmì pli ditg e mangià pli tard l’ensolver. Qua en Svizra envidain nus lura magari per tschaina, ma per l’ina blochescha quai mia sortida planisada, e per l’autra vom jau lura a chasa tard e cun il venter plain. Durmir bain uschia, emblida! En Rumania fan ins perquai il gentar, la sonda e la dumengia, adina pir a las 13.00 ubain a las 14.00 ubain a las 15.00. Il medem vala er al lavurdi, silmain per glieud pensiunada. Tge genial, sche jau sun envidada per gentar a las 14.30: Jau hai lura ina lunga damaun, savend far ed exequir bleras lavurs. Vitiers resta la saira libra, per lavurar u per ir en sortida. Cura che jau vom lura a durmir, ma sent jau bain e leva.

Punct trais: In gentar en cumpagnia a l’ost cuzza trais fin quatter uras! Ins na mangia betg ina tratga subit suenter l’autra (quai forsa en il restorant), ins fa lungas pausas tranteren, cun discurrer, baiver, pussar, digerir. Per noss magun fiss quai bler pli saun, perquai ch’ins giauda plaunsieu. Dal reminent: Ins entschaiva en Rumania cun vinars, dus u trais zanins sin il magun vid. Pir suenter vegn bavì il vin. Uschia gida il vinars bler meglier a digerir, enstagl a la fin.

Punct quatter: En Rumania mangi’ins tievi, betg buglient (sco en Danemarc). Charn frittada, buglia da truffels, verdura maschadada, tut vegn preparà ordavant e mess sin maisa insacura, forsa gia ina mes’ura avant, senza stress. Nagin na cloma: «Vegni a la maisa, uschiglio vegni fraid!» Cura ch’ils tagliers vegnan purtads, en il restorant, lura na di nagin: «Adatg, igl è buglient!». E schizunt jau, cun mia pel da bucca sensibla, sai entschaiver a mangiar senza tema da m’arder. Cura ch’ils giasts vegnan en chasa, nua ch’els èn envidads, è adina tut preparà, ed i na savura gnanc da cuschinim. Tut è gia fatg. La persuna ospitanta ha mess da la vart il scussal, savend sa deditgar cumplainamain als osps. Pia: Ex Oriente lux! Ex Rumenia l’art da giudair!

Gisula Tscharner è spirituala libra en pensiun e stat a Veulden. Ella viva e lavura cun las plantas selvadias en ed enturn la vischnanca.