Tge che architectura raquinta

Quasi mintga di vom jau a spass a Cuira sper la nova clinica psichiatrica per uffants e giuvenils vi. In cumplex da dus plauns cun fatschadas cotschnas da lain e grondas fanestras e cun ina vista magnifica sur l’entira citad e vers la Surselva. Il vast bajetg che vegn avert en paucs dis sa rasa sur la plaunca sco in tarpun elegant.

Er il conturn fa surstar. Curt avant Nadal han ortulanas ed ortulans plantà tozzels da chaglias e plantas uschè grondas sco sch’ellas stessan là dapi blers onns. Las vias da spassegiar èn dimensiunadas uschia che era persunas en sutga da rodas u autramain handicapadas possian spassegiar en l’aria frestga. Las sendas serpegian elegantamain da la plaunca si fin ch’ins arriva tar in lieu cun pitgas grondas e pitschnas e sugas da raiver u da ballantschar. Qua hai er ina plazza da dar ballamaun ed ina maisa da pingpong. In vair paradis en in fitg bel lieu.

En l’intern è l’architectura adattada a las malsognas psichicas tenor las pli novas enconuschientschas da la scienza. Il chantun Grischun n’ha betg spargnà per realisar in ambient intern ed extern che favurisescha la reconvalescenza d’uffants e giuvenils che pateschan da mals psichics. Auter che antruras na zuppa nossa societad betg pli malsognas e disturbis psichics e fa els inexistents sco ina giada. Ella avra las portas e porscha tuttas premissas per cuntanscher megliur.

Dapi in pèr onns crescha era l’Ospital chantunal e sa rasa ora per lung da la via Loë en ina dimensiun che fa surstar. En il process da construcziuns è l’edifizi creschì ad ina grondezza impressiunanta. Quella renda vesaivel ils progress medicinals che megliureschan la qualitad da vita da la populaziun dad oz. Spezialisaziuns nunimaginablas anc avant curt temp dovran plazza da pratitgar. La glieud viva pli ditg e la vegliadetgna augmenta las malsognas. Entant ch’il dumber da pazientas e pazients crescha, dovri pli e pli spezialistas e spezialists.

Era l’Ospital chantunal ha embellì ses conturn tant sco ch’il terren ha permess. Sin la gronda plazza a l’entrada dal bajetg, che serva sco tetg per la garascha sutterrana, è plazzà dapi in pèr onns in grond object artistic da Not Vital. Ina stgala melna enzugliada en in bel blau maina en l’aut e permetta in’egliada da surengiu. In simbol per la medischina.

Gist avant Nadal ha la plazza survegnì nova vita. Autas plantas e chaglias plantadas en containers fan or dal lieu desert in lieu da s’inscuntrar. Surtut en las chalurs da stad duai la glieud pudair sa mover en la sumbriva da las plantas. Fin oz era quella plazza emnas ora vida. Las stentas da porscher in zic frestg stattan en connex cun la midada dal clima che stgauda la stad ils palantschieus da crap sin fin 60 grads.

Vi da l’architectura sa lascha leger l’istorgia dal temp da sia creaziun, da svilups en la societad, da modas da pensar, d’agir e d’abitar. Quai vala tant per gronds bajetgs represchentativs sco era per mintga chasa che vegn bajegiada.

Rita Cathomas-Bearth è creschida si en Surselva ed abitescha a Cuira. Ella è stada engaschada en la cultura e surtut er en la cultura da construcziun.