Surselva

Il schacal mellen ei puspei sin viseta

Las davosas jamnas ha ei dau plirs indezis per la preschientscha da silmeins in schacal mellen ella part su dalla Surselva. Per evitar ch’el vegni eventualmein sittaus dils catschadurs da laghetg ein lezs vegni orientai cun in flyer digl Uffeci da catscha e pesca dil cantun Grischun.

parter

Il december 2015 ei in schacal mellen vegnius fotografaus sisum la Surselva d’ina camera automatica. Cuort suenter, il schaner 2016, ei in vegnius sittaus en Surselva duront la catscha da laghetg. Quei scenari duei buca serepeter questa stagiun da stad. La survigilonza da catscha ha numnadamein orientau dacuort las catschaduras ed ils catschadurs da laghetg ch’in schacal mellen seigi d’entuorn ella part su dalla Surselva, vul dir el territori dil District da catscha I che corrispunda pli u meins al territori digl anteriur Cumin dalla Cadi.

In ni plirs?

Schebein igl ei in ni schizun plirs schacals mellens ha il guardiaselvaschina Ueli Jörimann buca saviu dir sin damonda dalla FMR: «Dils indezis che nus havein da plirs loghens ch’el ei staus savess ei esser mo in. Igl ei denton buc exclaus ch’ei seigi plirs.» Ils davos onns hagi ei adina puspei dau indezis dil schacal mellen. «Ei dat fasas da dus onns che nus havein giu negins indezis e lu vonzeivi puspei. Per nus ei quei in mussament ch’el ei buca permanentamein cheu», di Ueli Jörimann. Schebein il schacal mellen ei sin viseta el cantun Grischun pér ils davos onns ei grev da giudicar. Cull’installaziun da biaras cameras automaticas surtut per survigilar lufs-tscherver e lufs, ei era in ni l’auter schacal mellen vegnius fotografaus. Ei ha denton era dau ils davos onns fotos d’auters animals «exots» sco igl uorset american.

Grev da giudicar la notg

La catscha da laghetg el cantun Grischun cuoza entochen la fin da fevrer. En quei temps astgan las catschaduras ed ils catschadurs che han quella patenta seser en in baghetg annunziau e lubiu dalla survigilonza da catscha per far catscha. Quei succeda duront la notg. Schegie ch’il schacal mellen ei pli gronds che l’uolp ei sia siluetta semeglionta a quella da lezza (mira era box). Dall’uolp sedifferenziescha el buca mo dalla grondezia, mobein era dalla cua ch’ei pli cuorta. En relaziun dil tgierp ein las ureglias pli pintgas che tier l’uolp.

Catscha duront la notg

Il prighel che catschaduras e catschadurs sietien pia in schacal mellen ei daus, sch’igl animal vegn buc observaus sufficientamein. Il prighel ei quei surtut cura che negin quenta ch’in schacal mellen seigi d’entuorn. «Il schacal mellen ei protegius. Vegn in sittaus, sto la catschadura ni il catschadur vegnir denunziaus», di Ueli Jörimann. Alla catscha da laghetg ch’entscheiva mintgamai igl emprem da november astga vegnir sittau tais entochen miez schaner, fiergnas entochen miez fevrer sco era uolps, tgauns-uolp, uorsets americans sco era ratuns bisams entochen la fin da fevrer. Quella catscha vegn exequida mintgamai dallas 17.30 entochen las 06.30 cun excepziun dils dis da Nadal. Ch’il schacal mellen savess sederasar el cantun Grischun suppona Ueli Jörimann plitost buc: «El untgescha cozzas da neiv serradas. Per quei motiv ei il Grischun cun regiuns plitost aultas probabel buca gest siu territori preferiu.»

Derasaziun neu dil sid-ost dall’Europa

Il schacal mellen sederasa neu dil sid-ost dall’Europa en direcziun dall’Europa Centrala. Sco la fundaziun Kora per ecologia dils animals scarponts e management dalla selvaschina scriva sin sia homepage, succeda quella derasaziun dapi ils onns 1950. Igl atun 2011 han cameras automaticas registrau l’emprema ga in schacal mellen en Svizra. Dapi lu dat ei adina puspei indezis da quei animal da rapina.  

Il schacal mellen mascal ha ina peisa denter 11 e 16 kg, la femella denter 8 e 13 kg. El ei denter 80 e 105 cm liungs e contonscha in’altezia tier la schuiala da 44 entochen 50 cm. Ella natira sa il schacal mellen vegnir entochen otg onns vegls. Il schacal mellen fa catscha era sin animals pli gronds sco cavreuls.

Sco la Kora scriva, s’adattescha il schacal mellen a siu contuorn. El viva surtut en territoris fetg structurai ed ella vischinonza d’auas respectivamein territoris humids che porschan ad el protecziun e vivonda. El untgescha loghens cun lufs, damai che lezs san mazzar el en cass d’ina confruntaziun. (fmr/hh)