Endisch kilometers dutgs

«Per carstgauns e natira eis ei in impurtont project», scriva la vischnaunca el messadi ch’ella ha tarmess quest’jamna allas casadas. Ils 8 da mars 2026 han votantas e votants da Flem da prender posiziun pertuccont in credit brut da 700 000 francs. Tons daners vul la vischnaunca investir per arver e restaurar tschun dutgs da schuar. La mesira sur­vescha denton ni all’agricultura ni al turissem. «Finamira eis ei da scaffir canals aviarts che meinan aua e che mantegnan structuras historicas e han in ault effect ecologic», motivescha la suprastonza communala da Flem.

Sensibilisar la populaziun

La fin d’uost 2025 ein varga 300 habitontas e habitonts dalla vischnaunca turistica separticipai ad ina dieta pertuccont projects actuals e prioritars dalla vischnaunca. Mintga gerau ha presentau tals ord siu ressort, aschia era Guido ­Casty. A quella dieta ha el annunziau l’idea da mantener e revitalisar tschun anteriurs dutgs da schuar.

Suenter ch’il gerau ha presentau il december il project alla radunonza communala, ei quel ussa promts da vegnir realisaus. El s’accorda culla strategia ecologica che la suprastonza communala ha presentau alla dieta. Denter auter cuntegn quella la suandonta formulaziun: «Flem surpren ina funcziun exemplarica enten sviluppar siu spazi da viver local. Igl ei la basa pil prosperar da tuttas activitads», san ins leger el muossavia e vinavon: «Flem duei daventar in segn distinctiv en connex cun intermediar consequentamein las tematicas digl ambient e dalla biodiversitad. Quei agir duei contribuir da sensibilisar la populaziun per la natira.»

Explicitamein vul la vischnaunca desister da signalisar e vender turisticamein ils dutgs novs. «El center ei la biodiversitad», puntuescha la suprastonza communala. Il num da Flem ha connex cullas auas – e quei vulan ins ussa accentuar cul project dad arver tschun dutgs. La suprastonza communala ha elaborau quel en collaboraziun cul biro d’inschignier Grünen­felder. En tut eis ei planisau dad arver e menar tschun dutgs cun ina lunghezia totala da 10,9 kilometers. Da quei meinan 8,1 kilometers da niev aua. Il project para inspiraus dall’ecologia e dalla biodiversitad, el sereferescha denton ad ovras historicas dils carstgauns da Flem.

Mesiras encunter la schitgira

Cu ils emprems ein arrivai a Flem ed han colonisau quella cuntrada, han els runcau terren e scaffiu aclas, praus, orts ed èrs. Il material luc dalla bova reteneva – e retegn aunc oz – buc l’aua. Quella sfundra memia spert ella tiara, aschia ch’ils habitonts han stuiu baghegiar dutgs da schuar. A Flem, Trin e Sagogn, mo era en autras regiuns, han ils cultivaders stuiu prender mesiras encunter la schitgira. Ella regiun digl Uaul Grond han ins stuiu canalisar las auas dils uals plinensi e menar quellas ella vischinonza da praus ed èrs.

Mellis onns, tochen viaden il 20avel tschentaner, han ils dutgs da schuar giu muntada existenziala a Flem ed auters vitgs. Igl era in pensum impurtont dil collectiv da tener liber e mantener quels foss. Gruppas da possessurs da praus, èrs ed aclas havevan construiu els ed adina, duront tschentaners, manteniu quels conducts en lavur cumina. «Praticamein tut ils praus da Naraus tochen Conn meretan lur fritgeivladad als dutgs da schuar», relata la suprastonza el messadi per la damonda da credit.

Part veseivla dalla historia

En tut ei a Flem varga 50 tals foss d’aua. La suprastonza communala propna ussa dad arver tschun da quels. Il dutg da Flida, il dutg da Spaligna ed il dutg da Muletg e Runca ein el vest dalla vischnaunca, il dutg da Fidaz ed il dutg da Caschligna egl ost. Quels dus meinan cumplettamein tras gl’uaul ed ein pli bass. Ils treis el vest meinan tras la cuntrada denter Naraus, Foppa ed igl Ault la Runca. «En cumbinaziun cun quei project eis ei previu da revaletar quellas auas pitgas», scriva la suprastonza communala.

Culla mecanisaziun ell’agricultura e grazia a vias novas han ils dutgs da schuar piars lur funcziun. Mintga prau han ins saviu contonscher cun vehichels ed engraschar cun puschina e grascha. La revitalisaziun da tschun dutgs duei aschia buca mo esser da nez per l’ecologia e la biodiversitad. Ella duei dar perdetga dallas stentas e fadias dils perdavons, esser ina part veseivla dalla historia da Flem.