«Il turissem n’è nagin champ isolà»
Dapi prest tschintg mais è Luzi Wirth il president dal cussegl administrativ da la Turissem Val Surses Savognin Beiva SA. Sco ch’il bab da famiglia da 51 onns ha ditg en il discurs cun la FMR, n’è el dentant betg mo pervia da quai al puls dal turissem en il Surses. Quel vivia el numnadamain er en sia vita privata. E quai al gidia da far sia lavur a la testa da l’organisaziun turistica.
Luzi Wirth è da Baar, ha 51 onns e giauda ses temp liber cun la famiglia a Savognin. Ina chasa da vacanzas han el e sia dunna cumprà qua avant 25 onns. Sco «giast» enconuscha Luzi Wirth la purschida turistica dal Surses dentant dapi anc pli ditg. En quel grà è el per uschè da dir ina vulp veglia. Dapi prest tschintg mais n’è el dentant betg pli mo mountainbiker, skiunz e rimnabulieus, mabain era president da la Turissem Val Surses Savognin Beiva SA (guarda box) – pia la testa strategica da l’organisaziun turistica. E sco che Luzi Wirth ha ditg en il discurs cun la FMR, na manchian ni la lavur ni ils plans per l’avegnir. Per dar schlantsch al turissem dovria dentant dapli giasts e finalmain ina buna schliaziun per il Cube.
Ina detga roschada
Luzi Wirth è vegnì elegì il settember 2025 sco president da la Turissem Val Surses Savognin Beiva SA. El è succedì a Luzi Thomann. Quai n’è dentant betg stada la suletta midada. Dal vegl cussegl administrativ è sco sulet Gregor Vellacher restà en uffizi. Da nov èn plinavant vegnids elegids en il cussegl administrativ Domenico Bergamin sco vicepresident e sco commembers Janine Arpagaus, Lothar Künzli, Curdin Baltermia e Cynthia Stämpfli. Ina ulteriura midada è en pli era gia vegnida annunziada en la direcziun da l’organisaziun turistica. Suenter var diesch onns banduna la directura Tanja Amacher la Turissem Val Surses Savognin Beiva SA. Per l’entschatta da mars 2026 han ins engaschà Albert Kruker sco successur da la directura partenta.
FMR: L’emna passada è l’enviern turnà cun blera naiv. Per quant plaschair procura quai tar in president dad in’organisaziun turistica?
Luzi Wirth: La blera naiv da l’emna passada ha fatg grond plaschair, anc pli bler ch’uschiglio (ri). Ord vista turistica èsi sa chapescha impurtant d’avair buns envierns. Ils pli novs studis mussan gea ch’il cunfin da naiv sa stauscha vers ensi. Perquai speran ins sin talas navadas. E cura ch’igl è uschè lunsch, èsi natiralmain fitg legraivel.
Avais Vus sez era gia profità da la naiv ed essas stads sin pista?
Sa chapescha (ri).
Naiv hai per il mument pia avunda. Pon ins damai dir ch’i na manchia nagut pli ord vista turistica?
Cler, uss hai blera glieud ed ins ha il sentiment che tuts hajan plaschair. Ma quai na sa chapescha betg da sez e damai èsi tuttavia impurtant da pudair garantir per bunas pistas. En general giavisch jau perquai tuttina anc dapli glieud ed era dapli activitad en noss territoris da skis. Quai è franc in focus da l’organisaziun turistica.
Ins senta che l’enviern ed ir cun skis As plascha. Quai n’è probablamain betg stà Voss sulet motiv da surpigliar il presidi da la Turissem Val Surses Savognin Beiva SA?
Il motiv principal è che la regiun ma stat fitg a cor. Jau passent enorm bler temp cun mia famiglia qua, saja la stad per ir cun bike, l’atun per ir per bulieus u apunta l’enviern per ir cun skis. Jau stim simplamain la natira e l’autenticitad da la val. E quai m’ha motivà da m’engaschar e da contribuir cun mias experientschas professiunalas. Schegea ch’jau na deriv betg dal turissem, poss jau gidar cun mia savida strategica e capacitad da promover la collavuraziun en il Surses.
Entant essas Vus prest tschintg mais en uffizi. Tgeninas èn actualmain las sfidas las pli grondas?
La pli gronda sfida è franc dad activar anc pli fitg il Surses sco destinaziun turistica. Jau crai ch’ins haja fatg blera buna lavur ils davos onns ed haja era realisà buns projects. Uss èsi impurtant da cuntinuar cun quella lavur, ma era da mussar, nua ch’in dat anc potenzial d’agir.
Igl exempel il pli actual è probablamain il Hotel Cube. La schliaziun cun ils Albierts da giuventetgna avais Vus instradà. Quant impurtant è in tal project per la regiun?
Jau crai ch’i saja tuttavia fitg relevant per la regiun. Actualmain è il Cube ina gronda infrastructura nunutilisada en in lieu turisticamain central dal Surses. Quai na dastga betg esser. Che quest hotel pudess prest vegnir activà cun in bun partenari, è damai tant pli impurtant. Jau sper damai fitg ch’il suveran da Surses dia GEA a l’urna a quest project. In albiert da giuventetgna a Savognin dess schlantsch a la regiun e tenor mai èsi cleramain in project-clav per far in pass enavant.
Tge ulteriurs projects èn alura gia en vista per activar dapli il Surses sco destinaziun turistica?
Atgnamain èsi relativ simpel. Nus vulain avair dus territoris da skis che funcziunan bain. Per l’ina è quai Beiva che sa chatta sin ina buna autezza. Per l’autra è quai Savognin che ha dapli da cumbatter cun la mancanza da naiv en l’avegnir. Sche nus vulain mantegnair quels dus, stoi dentant esser pussaivel d’ennavar tut las pistas. Quai n’è actualmain anc betg il cas. Sa chapescha basegna quai d’ina investiziun significanta. E quella renda mo, sch’ins ha er avunda giasts en la regiun. La successiun è damai tenor mai sco emprim l’activaziun dal Cube sco albiert da giuventetgna. Quai duai augmentar il dumber dad osps e furmar la basa per ils projects d’ennavaziun a Radons e Beiva.
En connex cun il Cube èsi en pli era gia vegnì menziunà in uschenumnà plan da destinaziun. Tenor quel èsi dentant prevesì dapli?
Gea, il plan da destinaziun definescha, co che nus ans posiziunain strategicamain en vista dals proxim diesch quindesch onns, e cumpiglia dapli ch’ils projects-clav. El pertutga en sasez tut ils projects che la vischnanca, il turissem ed auters purtaders da prestaziun realiseschan. La finamira communabla è d’avair quatter bunas pitgas per la regiun: ina buna basa da viver, il turissem da stad, il turissem d’enviern ed il spazi cultural cun Origen. Sa basond sin quest plan da destinaziun avain nus tenor mai ina buna basa per in avegnir stabil.
D’activar dapli il turissem da stad po dentant esser grev. Co duai quai capitar?
Gia avant maun è il «Masterplan bike» per sviluppar la purschida da mountainbike. Ma la finamira n’è betg da daventar in «Mecca da bike» u in «Bike Kingdom» sco a Lai. En il Surses duai la purschida da bike esser pli damanaivla a la natira, forsa era cun rutas pli tecnicas. En mintga cas datti anc bler da far, ma nus essan sin la dretga via. E quai mussa er il GEA da la populaziun al Juliertrail da l’onn passà.
Ina pitga dal plan da destinaziun è sper quellas turisticas er il spazi da viver. Vegn pia era quai ad esser in focus da l’organisaziun turistica, schegea ch’i n’è betg in champ d’activitad tipic da quella?
Gea, jau crai che quai saja il pensar u l’interpretaziun moderna dal turissem. Il turissem n’è nagin champ isolà. El sviluppescha il spazi da viver en general e da quai ston la finala tuts profitar, vul dir la populaziun, la mastergnanza ed ils giasts. Per nus dal turissem na vai en quest senn betg pli simplamain per commerzialisar in tschert product, mabain per la dumonda, co che nus pudain meglierar il spazi da viver. E quai faschain nus ensemen cun partenaris sco la vischnanca.
A la fin dals quints dovra per quai era daners. Actualmain paran las investiziuns da privats dentant da mancar. Èn en quest connex ils buns onns dal turissem passads?
Jau na crai betg ch’ils buns onns sajan passads, ma ch’ils basegns èn simplamain sa midads. Nus stuain sviluppar ils dretgs products e las dretgas purschidas per puspè attrair dapli investiziuns en la regiun. Sch’ins po augmentar il dumber dad osps e la purschida per il turissem da l’entir onn, sa dattan novas pussaivladads per investurs en il Surses. Jau sun persvas che nus ans chattian en in pèr onns en in’autra situaziun.
I dat en mintga cas bler da far era per il president da l’organisaziun turistica. Ma tge faschais Vus pia, cura che Vus n’essas betg fatschentà cun strategias e projects?
L’enviern m’entaupan ins segir savens sin skis e la stad sin il bike – e quai anc ussa senza motor electric (ri). Per mai sco president da l’organisaziun turistica èsi simplamain impurtant da viver il turissem. Quai ma gida da far mia lavur.
Gust da leger dapli?