«Mintgin sa quintar ora sez»
Avon in’jamna han las organisaziuns digl ambient WWF e Pro Natura, ensemen cun Aqua Viva (organisaziun svizra pil schurmetg da flums ed auas) e l’Uniun cantunala da pesca dil Grischun inoltrau ina protesta encunter il conduct Lumnezia. Las quater partenarias ein buca cuntentas cul project niev dall’Ovra electrica Zervreila (OEZ). La FMR ha discurriu cun Anita Mazzetta, la meinagestiun dil WWF, pertuccont las raschuns.
Il conduct Lumnezia dall’OEZ prevesa da rimnar a Puzzatsch las auas da Ramosa, Diesrut e Cavel e da menar ellas en in conduct da 13 kilometers tochen el Rein Posteriur. Encunter gl’emprem project havevan las organisaziuns recurriu cun success. Suenter la sentenzia dalla Dertgira federala ha l’OEZ currigiu il project e publicau el da niev. Sco quei che las quater organisaziuns scrivan ussa, hagi l’OEZ adattau mo minimalmein gl’emprem project e las consequenzas ecologicas negativas restien. Il project niev ignoreschi il schurmetg naziunal dall’ogna e cunterfetschi allas quotas minimalas dall’aua restonta dil Glogn, scrivan las organisaziuns en lur posiziun da protesta.
Las midadas anetgas
Il project niev che las OEZ ha publicau pericliteschi fermamein la vitalitad dil Glogn. Quei flum seigi ina dallas davosas auas alpinas buca tschaffadas per la producziun d’electricitad. La problematica ecologica che las midadas anetgas dalla deflussiun d’aua el tact dallas turbinas caschunan, vegni aunc pigiurada el Rein. Buca il davos cunterfetschi il project dall’OEZ allas stentas d’eliminar barrieras pils pèschs. Il project torpedeschi per exempel la finamira da pussibilitar al scarun da viandar e da contonscher loghens da fregar era el Glogn, quei grazia alla sanaziun dalla barriera a Peiden ch’ei planisada.
La FMR ha priu la caschun da discuorer cun Anita Mazzetta. La co-meinagestiun dil WWF Grischun representa ina dallas quater organisaziuns che han inoltrau la protesta encunter il conduct Lumnezia. La posiziun inoltrada ei dil reminent negin recuors cun vigur legala, mobein sulettamein ina fuorma da separticipar alla consultaziun publica.
Anita Mazzetta, pren il project niev dall’OEZ memia pauc risguard sils basegns da fauna ed ecologia?
Gie, displascheivlamein ei quei aschia. Il project ei vegnius adattaus mo marginalmein, ils gronds problems ecologics restan. La qualitad dIgl examen da cumpatibilitad ecologica ei nunsuffizienta e corrispunda buca al standard usitau. Damondas centralas vegnan gnanc intercuretgas, las retschercas ein per part 20 onns veglias e corrispundan buca alla savida actuala. Per exempel eis ei gnanc vegniu intercuretg schebein l’aua restonta tonschi per ch’il scarun sappi viandar e fregar el Glogn. Cunquei ch’il cantun vul sanar la barriera a Peiden ei quei ina damonda centrala. Sco che quella barriera ei sanada savess il scarun arrivar tochen tier la sbuccada dil Rein da Val el Glogn, denton mo sche l’aua restonta tonscha. Il Rein anteriur e ses flums laterals ein da muntada centrala pil scarun, in pèsch periclitau che ha prioritad naziunala. Plinavon vegnessen las quater ognas da muntada naziunala el Glogn degradadas talmein che quellas funcziunassen buca pli sco ogna. Quellas zonas fluvialas ein denton hotspots ecologics che dattan spazi da viver a numerusas specias periclitadas.
Han ils planisaders dil project niev lu buca legiu la sentenzia da Losanna?
Jeu sai buc con bein che la OEZ ha legiu la sentenzia. En mintga cass adempleschan las ovras buca ina dallas pretensiuns centralas dalla dertgira federala. Il project stoppi examinar e risguardar integralmein tuttas consequenzas ecologicas. Oz caschunan pliras ovras electricas cun lur lags da fermada midadas anetgas dalla deflussiun dall’aua el Rein anteriur ed el Rein posteriur. Cun consequenzas fatalas pils pèschs ed ils micro-organissems. Tochen gl’onn 2030 ston las ovras, era la OEZ, sanar quels deficits. Actualmein vegnan duas variantas discutadas pil Rein anteriur: in grond butschin d’ulivaziun ni in conduct atras la Ruinaulta per menar naven las sburfladas d’aua artificialas ella tschaffada a La Punt/Rehanau. Il Cantun preferescha la sligiaziun cul conduct atras la Ruinaulta. Quel sanescha optimalmein ils deficits ecologics – era pil scarun che anfla oz ella Ruinaulta strusch pli loghens da fregar che funcziuneschan. Cul conduct Lumnezia muncass denton in bienton aua ella Ruinaulta, e l’aua restonta tunschess lu buca per quella varianta da sanaziun preferida.
Quei vul gir ch’il project detti ellas costas alla promoziun dil scarun?
Il conduct Lumnezia torpedescha la varianta optimala da sanar las deflussiuns artificialas el Rein anteriur. La dertgira federala ha detg claramein che tuttas consequenzas ecologicas stoppien vegnir risguardadas. Il project stoppi plinavon vegnir coordinaus culs projects da sanaziun dallas auas. Sco explicau ignorescha la OEZ quella sentenzia.
Denter ils interess economics ed ecologics constatesch’ins puspei in grond foss. Tgei sligiaziun proponis Vus?
La punt sur quei foss sa la OEZ baghegiar cun desister da quei project. Sco gia detg impedescha ella cun siu project la varianta optimala da sanar il Rein anteriur dallas deflussiuns artificialas e da pussibilitar al scarun da fregar ella Ruinaulta ed el Glogn.
Il conduct Lumnezia augmentass la creaziun da valur ella regiun e vegness dabien als carstgauns. Ei quei negin argument?
Projects per ovras electricas ston adina risguardar omisduas varts, quella ecologica e quella economica. Mo aschia san ils differents interess vegnir risguardai e pesai, quei ch’ei l’obligaziun d’in pareri da cumpatibilitad ecologica. Sche nus giudichein in project, giudichein nus secapescha era gl’aspect economic per pesar quel cullas consequenzas ecologicas. Nus vegnin dil reminent claramein alla conclusiun ch’il conduct Lumnezia fa era economicamein negin senn. Quel producescha en emprema lingia energia da stad e nus duvrein energia d’unviern ed impedescha in diever effizient dallas auas.
Sche l’OEZ dess si gl’entir project, fuss quei in gudogn per la natira. Denton: Veseis Vus in’alternativa per l’OEZ d’augmentar la producziun?
Sco gia detg fa quei project era economicamein negin senn. E quei per duas raschuns: Primo ei quei project da disavantatg per la reconcessiun dallas OEZ. La concessiun actuala scroda gia il 2037. Lu ston las ovras ademplir la lescha per la protecziun dallas auas e garantir dapertut aua restonta – quei ch’ei oz buca il cass. In’excepziun ei mo pusseivla el rom d’ina planisaziun da protecziun e d’utilisaziun. Quei vul dir ch’il lag da fermada Zervreila savess dar giu meins che l’aua restonta minimala, persuenter stuess in auter flum vegnir protegius. Il Glogn ei il sulet flum intact che resta per in tal brat. Nossa calculaziun muossa che quella sligiaziun garantescha dapli energia e dapli energia regulabla, pia energia d’unviern. Secundo: sch’il project lumnezian impedescha il conduct d’aua ella Ruinaulta per sanar la deflussiun artificiala vegn era la pusseivladad da producir 188 GWh/a electricitad impedida. Pertgei quei conduct da sanaziun producescha era energia. Il conduct Lumnezia planisau producess denton mo 80 GWh/a. Il quen ei spert fatgs, tgei ovra che ha prioritad.
Producir sez l’energia che nus duvrein para ina sligiaziun pragmatica. Tgei scheis Vus dall’energia grischa ch’ei sin nos tetgs solars ed ellas batterias?
La praula che energia solara caschuni bia energia grischa, quella raquentan mo quels che teman l’energia solara sco concurrenta. Fatg ei che l’energia solara ha ina fetg buna bilanza ecologica. Gia suenter circa dus onns ei l’energia grischa amortisada ed ils panels solars produceschan 30 ulteriurs onns energia. La gronda part dil material sa plinavon vegnir reciclaus. Fatg ei era che nos lags da fermada existents e l’energia solara secumpleteschan perfetgamein per in provediment segir el futur. Plinavon: Energia solara ei ad infinitum avon maun, nossas auas meinan denton adina dameins aua pervia dalla midada dil clima, era per las ovras electricas.
Gust da leger dapli?