Sisti cunter l’aigna persvasiun politica

Fin avant ün pêr dis d’eirna amo in pè, ils profils da fabrica süllas parcellas 50443 e 50444 a Ftan. Ma intant suna gnüts demontats, uschè svelt nempe nu gnaraja fabrichà là – scha insomma.

I füss ün proget explicitamaing drizzà cunter la mancanza da spazi d’abitar pajabel: Üna surfabricaziun cun ses abitaziuns a 4,5 stanzas, iniziada d’üna cumünanza da iertavels, progettada da l’architect Chasper Cadonau – e chi gniss administrada d’üna cooperativa sainza intent da rendita, sch’ella pudess gnir realisada.

L’architect vaiva avant ün on eir procurà cha’l proget da fabrica a Ftan es gnü cuntschaint in tuot la Svizra: Quella vouta ha’l rendü public cha cunfinants prouvan d’impedir il proget. Glieud chi nun ha, cun ün’excepziun, lur domicil a Scuol, ma passainta las fins d’eivna o las vacanzas in seguondas abitaziuns chi circundeschan las parcellas 50443 e 50444.

Il rebomb da quella contribuziun sün facebook es stat remarchabel – in radio, televisiun e gazettas. Ed i’ls commentaris suot ils artichels online ed illas raits socialas han demuossà pac’incletta, frust e rabgia invers «quels da la Bassa» chi oppuonan cunter ün proget per spazi da viver pajabel, ün proget cun l’intenziun da cumbatter la mancanza da prümas abitaziuns illa regiun. 

Ne refüsada ne permissa

«Eu n’ha dit chi possan tour giò ils profils da fabrica», disch Chasper Cadonau ün pêr eivnas davo cha’l proget da fabrica ha pervi d’üna ulteriura contribuziun dad el sün facebook fat amo üna jada ün viadi medial tras la Svizra. «Gratulaziuns, vus vaivat ragiunt vos böt», ha’l scrit in quella, «i nu dà pel mumaint ingün permiss da fabrica pervi da vus.»

Quai chi’d es gnü cuntschaint publicamaing tras quella contribuziun sün facebook la fin da schner, ha il cumün da Scuol comunichà als partits invouts als 28 november 2025. Bundant desch mais s’ha’l laschà temp per trattar l’objecziun cunter la dumonda da fabrica – per lura decider cha quella nu gnia ne refüsada ne permissa, ma sistida.

Id es vairamaing üna decisiun cunter l’aigna persvasiun politica e cunter las reglas cumünalas per fabrichar, tant quellas chi valan intant sco eir quellas cha’l cumün prevezza da metter in vigur ünsacura culla revisiun da la planisaziun. Ma üna chi resguarda eir cha’l Chantun pudess conclüder tenor sias ledschas oter co’l cumün e til obliar da strichar las parcellas pertoccas our da la zona da fabrica.

Uschea almain as lascha resümar l’argumantaziun dal cumün da Scuol i’l decret da submissiun a man dal patrun da fabrica e dals opponents.

Autoritats cumünalas in duos differentas rollas

Che chi po far l’impreschiun d’üna cuntradicziun nu saja ingüna, scriva il capo da Scuol, Aita Zanetti, sün dumonda. Ella fa attent cha la suprastanza cumünala stopcha agir in duos differentas rollas illa situaziun actuala:

D’üna vart è’la instanza politica chi sto realisar la revisiun da la planisaziun locala. «In quist connex dispuonan la suprastanza cumünala sco eir la cumünanza d’urna, cun resalva da l’approvaziun chantunala, d’üna libertà da decider relativmaing gronda», scriva il capo.

Da tschella vart decida la suprastanza cumünala a reguard dumondas concretas da fabrica sül territori cumünal sco autorità da fabrica. «Ella nun agischa politicamaing, dimpersè sco autorità da güstizia administrativa», agiundscha il capo, «in quist rom nu das-cha la suprastanza cumünala trar decisiuns politicas da güdicat, dimpersè – sco ün güdisch – be decisiuns sün basa da las disposiziuns legalas.»

I’l cas concret as referischa il cumün in sia argumantaziun a paragrafs illa ledscha superiura, al rapport preliminar cha’l Chantun vaiva fat a reguard la revisiun da la planisaziun da Scuol, a decisiuns dal Güdisch superiur e dal Güdisch federal in cas congualabels – cul facit cha ün’otra decisiun co quella da sistir la dumonda da fabrica nu saja statta pussibla sco autorità da fabrica.

«Schi’s vuless, as pudessa magara bler»

Ma sco uschè suvent in cas giuridics: Schi’s fa la listessa dumonda a differents advocats, as survegna eir differentas respostas. Uschea eir da Christian Fey ed Arianna Lanfranchi chi rapreschaintan la cumünanza d’iertaivels, dimena il patrun da fabrica.   

«Tenor nus vess il cumün in quist cas gnü eir ün’otra opziun», dischan els, «id es eir üna dumonda strategica per las autoritats: Provaina da pussibiltar ün proget chi ans para degn da gnir perseguità, cul ris-ch cha’ls güdischs conclüdan oter? O desistina da prüma davent d’üna decisiun per na decider fos?»

Quista distincziun tanter l’agir sco instanza politica e sco autorità da güstizia administrativa – uschè cler sco cha’l cumün tilla accentuescha nu fan quai ils advocats dal patrun da fabrica: «Schi’s vuless, as pudessa magara bler», dischan els, «schi vess dat ün recuors e’l cas füss i davant güdisch, nu’s poja dir cun sgürezza cha là füss il permiss da fabrica darcheu gnü aboli, neir na schi füss i fin davant il Güdisch federal.»

Cha l’instanza giuridica la plü ota saja plütöst severa in sia valütaziun da tals cas, quai nu contestan Christian Fey ed Arianna Lanfranchi. «Ma eir il Güdisch federal valütescha adüna il cas unic – ed ha i’l passà trat decisiuns in tuottas duos direcziuns. Tant da quellas chi han dat radschun als recurrents sco eir da quellas chi han dat radschun a las autoritats cumünalas.»

Intschertezza pervi da lazona da planisaziun

La problematica fundamentala es – na be pertoccant quist proget da fabrica contestà a Ftan – la listessa sco in blers oters cumüns grischuns: «Tenor las autoritats chantunalas dispuona Scuol da zonas da fabrica surdimensiunadas», scriva il capo, «ed es tenor la ledscha federala davart la planisaziun dal territori oblià da redüer quellas.» Per ragiundscher quel böt sto Scuol far üna revisiun da la planisaziun cumünala ed ha avant bundant set ons suottamiss tuot il territori cumünal a la zona da planisaziun.

Suot la zona da planisaziun po il cumün permetter dumondas da fabrica be, «scha quellas nu cuntrafan ne a las planisaziuns e prescripziuns valablas ne a quellas previssas», sco chi’d es fixà illa ledscha chantunala.

E precis a quel paragraf as referischan ils cunfinants da las parcellas 50443 e 50444 a Ftan chi han fat objecziun cunter il proget da fabrica. «Dal punct da vista dals opponents nun esa admiss da prelevar il resultat da la revisiun da la planisaziun cumünala cun surfabrichar quellas parcellas avant chi’d es decis scha quellas ston gnir exzonadas.» Quai scriva l’advocat d’üna part dals cunfinants chi han fat objecziun. El dumonda da na publichar ils noms da singuls opponents e lur rapreschantant in quist artichel.

Da tschella vart accentueschan tant il cumün sco eir ils advocats Christian Fey ed Arianna Lanfranchi: «La zona da planisaziun nu proibischa principialmaing chi vegnan dats permiss da fabrica.» Uschigliö as pudessa insè bloccar cun l’istess argumaint mincha proget da fabrica in üna zona da planisaziun. Ils duos advocats specialisats pella ledscha da fabrichar agiundschan: «La zona da planisaziun es vairamaing ün instrumaint important, ma sch’ella exista dürant ons ed ons as stoja ünsacura eir metter in dumonda scha quai es amo admiss. Perquai ch’ella es eir adüna accumpagnada d’üna intschertezza giuridica e da stagnaziun, sco uossa pro quist proget a Ftan.»

Spettar cha la revisiun giaja in vigur

Quista intschertezza principiala per dumondas da fabrica conferma eir il cumün: «Id es uschea cha impustüt progets a l’ur da la zona da fabrica da nos cumün, ma eir in divers oters cumüns, vegnan bloccats regularmaing», scriva Aita Zanetti. «Tant plü important esa cha nus serran giò la revisiun da la planisaziun locala – malgrà sia cumplexità – in ün temp radschunaivel.»

Schabain cha’l proget a Ftan es intant sisti, voul Scuol mantegner las parcellas pertoccas illa zona da fabrica. Quai scriva il cumün eir in seis decret da submissiun: «Quellas sun pervi da lur grondezza e posiziun particularmaing adattadas per s-chaffir il spazi d’abitar cha la populaziun indigena ha dabsögn urgiaintamaing. Il cumün es persvas chi saja güst ed adattà da mantegner quellas parcellas illa zona da fabrica.»

Cura o scha insomma chi po gnir fabrichà süllas parcellas 50443 e 50444 dependa da quai, scha’l Chantun es perinclet cun l’intenziun dal cumün da Scuol. E scha’ls cunfinants fessan lura recuors davant güdisch i’l cas cha’l cumün dess il permiss da fabrica. Ponderaziuns chi restan pel mumaint ipoteticas: «Infuormaziuns plü detagliadas davart la procedura currainta nu’s poja dar intant», fa a savair l’advocat d’üna part dals opponents.

Ma scha la zona da planisaziun vain ün di darcheu scholta, scrouda l’argumaint principal da l’objecziun. «I nu dà ingün dret sün panorama», constatan ils advocats Christain Fey e Arianna Lanfranchi, «chi chi ha üna immobiglia sper üna parcella illa zona da fabrica sto in princip far quint cha quella gnia surfabrichada.»

La dürada dependa eir da Cuoira

La società d’iertaivels almain nu n’ha amo dat sü la spranza da pudair fabrichar ün di, disch lur architect Chasper Cadonau. «Nus vain üna glista cun desch persunas chi füssan interessadas da’s partecipar ad üna cooperativa da construcziun. Scha nus survgnin il permiss da fabrica, laina fundar quella. Insè es tuot pront.» Eir l’Uffizi federal d’abitaziuns ha in üna examinaziun preliminara fingià taxà il proget sco degn da promouver e cun quai eir l’intent d’ütil public.

Resta la dumonda, quant lönch chi dürarà a Scuol amo fin cha la revisiun da la planisaziun locala es realisada: «Il prossem pass es la seguonda exposiziun da cooperaziun chi varà lö probabelmaing amo i’l seguond quartal da l’on», scriva il capo.

I’s po congualar il process da revisiun per exaimpel cun quel a Valsot: Là ha la seguonda exposiziun da cooperaziun gnü lö dürant l’on 2021. Als 18 november 2022 ha la radunanza cumünala lura acceptà la revisiun da la planisaziun cumünala. E precis 1182 dis plü tard, als 12 favrer 2026, ha lura tantüna eir il Cussagl guvernativ approvà quella.

Schi grataja a Scuol da serrar giò la revisiun in ün «temp radschunaivel», quai nu dependa dimena be dal tempo da las autoritats politicas cumünalas, ma eir dals uffizis e las autoritats chantunalas a Cuoira.