Emblida gie buc!

Jeu vess bunamein emblidau ch’jeu stuess scriver ina columna pils 11 da mars. Per cletg ha il cau­redactur dalla FMR appellau allas columnistas ed als columnists da segidar. Lu eis ei vegniu endamen a mi. Mo schiglioc vess el matei stuiu regurdar mei zacu a miu termin.

Igl ei schabegiau bia gadas ed ei capeta aunc adina ch’jeu emblidel zatgei impurtont – e quei fa vegnir mei savens en perfetg ed ellas stretgas. Per buca dir: Inaga ni l’autra hai jeu era suau saung. Il bia denton stoi jeu mo scurlar il tgau ch’jeu hai emblidau enzatgei. Il mender ein denton quels muments ch’ei vegn insumma buc endamen tgei. Igl ei sco sch’il tenti fuss en.

Situaziuns tipicas: Tschei di, cu jeu sun ius giun tschaler, eis ei schabegiau. Entraus en tschaler sun jeu staus eri avon las crunas, mirond sillas conservas, sillas butteglias vin, sin uaffens, sil velo ed auter. Studiau ora la cavazza. Buca raschieni da saver pertgei ch’jeu erel vegnius giun tschaler. Suenter ch’jeu sun puspei staus en cuschina, eis ei vegniu endamen. Sche lu ha ei giu num: turnar engiu. Tgi che ha buca tgau, ha combas!

Ni: Dacuort hai jeu mess zanua la clav digl auto e savevel buca pli nua. Gnanc raschieni d’anflar ella. Jeu hai bunamein fatg giu la casa. Nuot! Ni cua ni clav. Ed jeu vess exnum duvrau igl auto. Jeu hai stuiu telefonar e dir ch’jeu sappi buca vegnir.

Jeu emblidel surtut era nums. Ei capeta ch’jeu entaupel enzanua ina per­suna ch’jeu enconuschel da zanunder, sai denton buca danunder. La fatscha para enconuschenta, mo il num vegn buc endamen. E lu vegn quella persuna aunc e salida mei, ed jeu sai aunc adina buc, co ella ha num. E secapescha ch’jeu ughegel buca da dumandar. Epi ­seturpegel jeu.

Aunc zatgei emblidel jeu tgunsch: Sch’jeu mon a far cumissiuns sai jeu magari buca pli exact, tgei ch’jeu level cumprar. Bien, quei ch’ei buca setschentau el carret da cumpras ei matei era buca stau impurtont. E tuttina: Strusch ch’jeu sun puspei a casa, constateschel jeu ch’jeu vess duvrau gest quei ch’jeu hai emblidau.

Ei dat nuot auter: Jeu stoi far notizias e prender ellas cun mei, cu jeu mon a far cumissiuns. Mo per tuttina trenar empau la memoria, mettel jeu il cedel cullas notizias en sac e prendel ora el pér avon che passar alla cassa. Per controllar, sch’jeu hagi cumprau tut.

Mo jeu stoi conceder: La finala eis ei buc aschi nausch, sch’ins emblida. Jeu crei ch’ei seigi era bien ch’il carstgaun sappi emblidar certs schabetgs. Ed ins di che pli vegls ch’ins vegni e pli bia ch’ins emblidi. Forsa ei quei gnanc aschi mal. Fai quen, sch’il tschurvi stuess registrar ed arcunar tut! Quei dess il dètg schischuri.

Mia mumma scheva meinsvart a mi: Sche tiu tgau fuss buca fermaus, emblidasses aunc lez! E bein savend ch’jeu hai magari da far culla emblidonza, scheva ella per prevegnir al mender: Emblida gie buc!

Jeu sun sespruaus da suandar quella admoniziun. Vul dir: Jeu fetsch ­adina ina notizia per buc emblidar tgei ch’jeu hai aunc da far.

Hubert Giger è stà redactur tar RTR. El è istoricher ed autur, ha fatg perscrutaziuns davart la persecuziun da strias ed ha scrit il roman istoric «La stria da Dentervals».