La Svizra vul ses service en la valur da capslas da café
«Uff!» – In brav suspir va tras il mund rumantsch: Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR) è salvà. Ensemen cun RTR po l’entira SRG SSR dar in grond suspir en ses chor pluriling. Questa dumengia ha il suveran svizzer refusà cleramain cun passa 60 % l’Iniziativa SSR, numnada «200 francs bastan».
I fa propi surstar che la chasa da medias da dretg public ha ussa surmuntà la terza burasca. Gia per la terza giada aifer diesch onns han ils adversaris da la SRG SSR (era sch’els sincereschan adina da betg esser cunter l’instituziun) pers. Lur vart n’ha betg fatg sbittar la nova taxa da medias (2015), ella n’ha betg laschà sbuvar l’entira SRG SSR (2018, No-Billag) ed i n’è uss era betg reussì da «smesar» la chasa da medias da dretg public. Il signal dal suveran è cler sco il sulegl: La Svizra vul in ferm service public medial che vegn finanzià a moda solidarica – e basta!
Ma cun quai n’è l’istorgia betg finida, uschia che tuts pudessan metter ils mauns en crusch. Il mund medial-communicativ sa mida rasant. Ozendi èn gia ils pleds «digital» ed «online» antiquads. I va per intelligenza artifiziala, per bots, per pussanza d’infurmaziun, per reglas e barrieras medialas (leschas, scumonds) e per garantir tuttina la libertad d’opiniun ed ina bun’infurmaziun. I dat pia lavur detg ed avunda per tuttas e tuts – per las medias, per la SRG SSR, per la politica e per la societad. En vista a tut quella lavur èsi dentant da drizzar quatter appels a quatter adressats.
L’emprim appel va als adversaris ed a las adversarias dal service public medial: Chalai finalmain cun la tenuta farisaica che di: «Jau na sun betg cunter la SRG SSR, però ella na stuess betg far quai e tschai.» Sche Vus vulais abolir in service public medial che resguarda principis da diversitad, coesiun naziunala, qualitad ed independenza, lura stuais dir quai avertamain. Sche Vus essas percunter sinceramain interessads da mantegnair l’idea da basa da la SRG SSR e vulessas meglierar u transfurmar quella, lura datti gremis avunda per s’engaschar en chaussa. In emprim pass fiss da daventar commember u commembra da l’uniun purtadra, per exempel la SRG.R (rumantscha). La chasa da medias da la SRG SSR n’è nagut auter ch’ina societad – sco in’uniun da gimnastica. Ed en talas uniuns pudais Vus s’engaschar, far valair Voss’expertisa e far palais Voss’opiniun. Be dai, participai!
Il segund appel va a la SRG SSR: Per plaschair betg far uss il medem sbagl communicativ sco tar la davosa votaziun! Suenter che l’Iniziativa No-Billag era vegnida refusada cleramain dal 2018, aveva la direcziun da la SRG SSR fatg a savair ch’ins veglia spargnar, senza propi dir co e nua e quant e cura. Igl è stà in fiasco communicativ ed in affrunt cunter la bunaveglia dal suveran e da l’agen persunal. Era questa giada va il messadi dal suveran cleramain a favur d’in ferm service public. E dasperas datti in’incumbensa dal Cussegl federal ch’è era gia fixada: La taxa da medias vegn reducida ils proxims onns sin 300 francs. E be tranter da nus: Sch’ins discurra internamain cun glieud da la SRG SSR (e dad RTR), lura conceda mintgin: «I dess schon potenzial da spargnar!» – Perquai dai! Far «enavant» e betg zuppentar memia ditg las mesiras da spargn davos pledatschs sco transfurmaziun, organisaziun, process e structuras en il rom d’in process da svilup «Enavant». Quel slang da management na chapescha gnanc’olma. La SRG SSR ed RTR fan per gronda part grondiusa lavur. Quai conferma la buna nota ch’il suveran ed il public han dà questa dumengia. Perquai n’èsi ussa betg da far da temelitg, mabain da profilar spert, concret e cun luschezza l’atgna purschida.
Il terz appel va a la politica ed a l’administraziun. Chalai da discurrer da taxas, raps e spargnar en connex cun il service public medial. Il suveran ha ussa ditg (per la terza giada!) ch’el è pront da pajar var 300 francs per ses Couleur 3, per ses Echo der Zeit, per Il Quotidiano e per il Kikeri6. Ussa stoi ir a livel politic per insatge auter: Tgi che legia numnadamain la Lescha federala davart radio e televisiun (LRTV) e la concessiun da la SRG SSR, quel vegn catapultà enavos per plirs decennis. Quels palpiris tunan sco pergiaminas or d’in auter temp, nua ch’i vegniva anc fatg la separaziun tranter televisiun, radio ed online. Quellas distincziuns sa schlian e sa perdan. Oz vai simplamain per cuntegns medials. Nua e co che quels vegnan distribuids e consumads è irrelevant. I vegn a dar bainprest occasiuns per adattar quels palpiris da basa per ina buna politica mediala en Svizra, per exempel en connex cun renovar la concessiun da la SRG SSR. Ed i fiss propi giavischà che er ils adversaris da la chasa da medias da dretg public collavurian – per construir insatge e betg per far sballunar tut. Be per trair en memoria anc ina giada: La populaziun vul pajar (silmain) 300 francs per in ferm service medial.
Il quart e davos appel va a nus tuttas e tuts – als possessurs da la SRG SSR. Nus essan gea quels che pajain e purtain questa instituziun da dretg public. Ans rendain conscient quant che nus survegnin di per di per la valur dad ina capsla da café, vul dir per circa 45 raps, sche nus abitain en ina chasada da duas persunas. Igl è ina purschida incredibla! Cun trais manipulaziuns sin in apparat survegn jau servì ina survista da novitads u ina cursa da skis: da buna qualitad, elavurà tenor criteris valents publicistics e pluriling. Cler, quai che plascha a mai, na sto betg plaschair a Vus. Ma jau pens ch’il sortiment da capslas da la SRG SSR saja detg varià per quels 45 raps.
Gust da leger dapli?