Columna-glossa

Miu confess

parter

Jeu hai sulet zatgei da miu bab: Sun fan da Churchill sco miu bab fuva. Miu monument preferiu da quei Lord engles ei il «Marlborough», la biografia da siu renomau antenat en tschun toms, scretta da 1933-1938. John Churchill, 1. duke of Marlborough ha viviu dil temps dil Retg dil sulegl. Domisdus ein vegni sin 77 onns. Marlborough fuva aschi renomaus ch’ei deva schizun numerus evergrins romontschs dad el en biars dialects: «Malbruc ei ius en guerra, fidirompompom» (Flem); «Igl Amabruc ei ius en guerra, fidirompompom» (Veulden); «Marug ei ius en ujarra, fidiralpumpum» (Lumbrein), e las da Schlans cantavan per ch’ils pops hagien ils da Schlans che vegnien: «Baroch’ ei ius el ujarra», senza il fidiri dil fiffer ed il tact dil schumber d’uiara.

Miu monument preferiu dil Churchill dil 20avel tschentaner ei quel sil Westminster Parliament Square a London. Cheu sestauscha el encunter il vent bruts cun canna e mantel e tgau blut sc’in rinoceros. Tschei venderdis notg endamaun eis el vegnius sprizzaus giu cun ina cuppa cotschna e tartignaus si cun parolas: «Free Palestine», «Stop the Genocide» e da quei, sco tier nus ils recitads adina ils medems dalla seniastra. Tenutas ideologicas respectan ni morts ni monuments, e sur baras van ei cun luschezia.

Mia fotografia preferida da Churchill ei ina da 1951 cul Rufus a Chartwell. Rufus fuva siu tgaun. Chartwell siu refugi. Cheu scriveva el cudischs colossals, fageva ses plaids, ord ils quals nus savein aunc adina citar, cheu malegiava el, cheu prendeva el la palutta da miradurs enta maun e fageva mirs da curtgin. Sin quella fotografia stat sia postura da bov cul dies encunter nus. El ha en il mantel obligatori. Sin tgau capiala. El sesa sin in crap. Sut el in grond puoz rodund. Aunc plinengiu in lag. Davos quel sesaulza lev ina collina, epi uaul da feglia.

Tgei tschera che Churchill fa si, vesin nus buc. Sa era esser ch’el malegiava. Sin nus mira Rufus che schai davos il tapun da siu signur el pastg. Rufus II, il pudel dil Lord. Churchill teneva ault il tgaun: «Negin duess munchentar la cumpignia d’in tgaun. Ei dat nuot semegliont.» Siu emprem Rufus fuva staus cun el dall’Uiara ell’America tier president Roosevelt. Ella sala ovala ha il tgaun denton buc astgau passar. Winston ei seperstgisaus: «Na, Rufus, jeu hai buc anflau necessari da supplicar tei da prender part al cabinet d’uiara.» A Rufus, il pudel dil Lord d’uiara, ei quei stau ligiongia.

MAD
Leo Tuor è autur e viva a Val (Surrein). Tenor el è quest sia davosa columna en La Quotidiana.