Scuol

Scha’l grond sömmi s’accumplischa

parter

L’organisaziun d’ütil public «A Million Dreams» accumplischa sömmis da persunas dischavantagiadas. In marcurdi avant ün’eivna ha Annatina Filli pudü far amo üna jada üna visita a seis cumün patria Scuol, adonta da la malatia Parkinson in stadi progredi. 

La vista giò da la terrassa dal restorant da muntogna La Motta es fantastica: muntognas cuvernadas da naiv, ingio chi’s guarda. Quel marcurdi davomezdi es il tschêl blau, il sulai splendura, i sofla be leivet ün pa vent. Annatina Filli observa il panorama. Ils guinchels da sia bocca muossan ün surrier. Daspö trais ons abita la duonna oriunda da Scuol illa fundaziun Scalottas a Scharans, ün’instituziun per persunas cun impedimaints. Pro Annatina Filli s’haja diagnostichà dal 2019 üna malatia da Parkinson atipica, uossa es seis corp bod cumplettamaing schirà. «Multisistematrofia» es il term specific per seis stadi da sandà. Ella nun es bod na plü buna da comunichar, seis spiert però es cler.

«Hoz es Annatina sdruagliada e nun ha cridà, perquai ch’ella savaiva ch’ella po ir a chasa per ün di», disch Alexandra Flores. La chürunza es statta quella chi ha organisà quist’excursiun. «Annatina as lascha suvent increscher, Scuol es seis dachasa ch’ella ama», quinta la duonna giuvna. Cur cha dialogs d’eiran amo pussibels haja Annatina adüna darcheu express il giavüsch da pudair tuornar amo üna jada a Scuol. Ed adüna darcheu il pisser cha quai nu pudess plü esser pussibel.

Ün cup Danemarc i’l territori da skis

Per accumplir quist sömmi s’ha Alexandra Flores missa in colliaziun cun l’organisaziun d’ütil public «A Million Dreams». Fundada d’eira quella gnüda avant trais ons dals anteriurs impressaris Jens Keel e Daniel Manser. «Nossa visiun es da render furtünats ad umans», disch Daniel Manser, il qual es i per Annatina Filli e sia chürunza a Scharans e tillas ha manadas a Scuol. Il program dal di: giantar i’l Hotel Astras; concert da surpraisa da la Società da musica Scuol, il qual la clarinettista ha presidià dürant blers ons. Lura viadi culla pendiculara sül territori da skis Motta Naluns, da quel ha la skiunza paschiunada bellas algordanzas, e davo il cup preferi Danemarc per dessert. Ed a la fin ün viadi our dal Stradun da Scuol cun fermativa pro la chasa dals genituors dals Fillis.

Per Annatina Filli es quai ün program gigantesc, ma ella svess ha pudü metter insembel il di – cun excepziun da las surpraisas. A quellas appartegnan eir sias amias da Scuol ed ün pêr commembers da famiglia chi tilla accumpognan. «Cha seis grond giavüsch s’ha pudü accumplir, es fich bel», manaja Flurin Filli. Sia sour haja passantà tuot sia vita a Scuol. Ella haja lavurà là sco secretaria d’üna firma da fabrica e plü tard sco schurnalista pella Fundaziun Medias Rumantschas dad hoz. «Ella d’eira adüna fich colliada cul lö ed ha gnü gronda fadia da stuvair far müdada a Scharans.» Uossa as saint’la là però in buns mans.

Mincha uman ha sömmis illa vita

«Mincha uman ha sömmis illa vita, ma in Svizra nu daiva fin lura ingüna organisaziun chi s’occupa cha’ls sömmis s’accumplischan», declera Daniel Manser l’idea oriunda da fundar «A Million Dreams». D’üna vart güda l’organisaziun d’accumplir sömmis, tenor il co-fundatur as tratta però eir d’inspirar da far daplü impissamaints davart ils sömmis e davart ils sömmis dals prossems. «Nus vulain motivar chi s’accumplischa a sai svess ed eir a tschels quists sömmis.»

Daniel Manser e Jens Keel s’han retrats da lur jobs e s’ingaschan cun lur rait, know-how e fich bler paschiun cumplainamaing per «A Million Dreams». Els güdan ad umans chi nu sun plü buns da s’accumplir lur sömmi: umans cun ün impedimaint mental, psichic o corporal, umans chi patischan d’üna greiva malatia, chi han pati d’ün greiv cuolp fatal.

Bleras emoziuns, cuntantezza e tristezza

Annatina Filli nun es plü buna da muossar sias emoziuns, ma seis ögls glüschan cur ch’ella observa las muntognas sülla terrassa dal restorant da muntogna. Alexandra Flores chi tilla chüra daspö bod duos ons disch: «Annatina sainta hoz fich bleras emoziuns. Ella ha stuvü ramassar forza per pudair tuornar amo üna jada a Scuol. Uossa è’la cuntainta dad esser quia, ma eir ün pa trista da stuvair bandunar la fin dal di darcheu sia patria sainza savair, sch’ella vezzarà amo üna jada seis amà Scuol.»


Daplü infuormaziuns suot www.amilliondreams.ch.