Casti da Flem

Dapi 120 onns ei la stiva biala a New York

Vendergis ha la vischnaunca da Flem presentau alla publicitad in guid dil casti. Igl ei gl’edifeci ch’ei dapi 1985 casa cumin, il domicil dalla regenza communala. En collaboraziun culla Societad da historia d’art en Svizra ha la suprastonza ediu in carnet che presenta quei monument historic. Erigiu el ha in anteriur regent da Flem.

parter

Il guid stampau ha 52 paginas e cuntegn 42 illustraziuns. Igl ei l’emprema gada ch’ils da Flem survegnan in guid d’art d’in da lur baghetgs historics. El center ei denton buc in dils hotels, buca la baselgia da s. Martin ed era buc il quartier da casas digl architect Olgiati. Johann Gaudenz de Capol (1641 – 1723), cauderschader dalla Ligia Grischa, podestat en Vuclina e mistral da Flem ha schau baghegiar ils onns 1680 – 1685 sut il vitg serrau da Flem ina casa signerila. Beingleiti ha quella survegniu il surnum «Schlössli». Cun annexar al grond baghetg ina tuor e clutger baroc ha il patrun casa marcau sia posiziun.

Ei s’udeva tier l’etichetta

La famiglia Capaul ei documentada dapi 1410 a Flem. Pli tard, gl’onn 1489 e tras lur survetschs militars egl jester, ha gl’imperatur Frederich III alzau ils dus cumars Hercli e Guglielm Capaul el stan da noblezia. Dacheudenvi ein els e lur descendents senumnai «de Capol». Quei fatg biografic san ins leger egl emprem capetel dil carnet d’art «Il casti da Flem e sia stiva biala». Igl ei in cudischet che la Societad da historia d’art en Svizra (SHAS) ha ediu gl’october 2025.

Il «Schlössli» enconuschan ils da Flem sco sedia dall’administraziun communala, denton strusch sco object d’art. Gl’extern dil edifeci sut la Via Nova dat en egl pervia dalla tuor cul clutger baroc. Gl’intern ei meins enconuschents e la populaziun ei strusch cunscienta dalla valur artistica dil monument. Talas casas signerilas cun tuor e clutger han ins construiu il 17avel tschentaner dapertut el Grischun. Ella regiun entuorn Glion il casti De Mont a Vella, a Glion la Casa Gronda dalla famiglia Schmid de Grüneck, a Sagogn il casti dalla famiglia Castelli a S. Nazzaro, a Valendau il Türalihus dalla famiglia Marchion. Ei s’udeva tier l’etichetta dils pussents e rehs indigens da baghegiar ina casa representativa. Aschia ha era Johann Gaudenz de Capol schau baghegiar ora la casa existenta sut il vitg ad in pign palaz local.

Pliras casas de Capol

El vitg possedevan Johann Gaudenz e ses parents de Capol gia pliras casas signerilas. La mumma era Dorothea Schmid de Grüneck da Glion. Cu il giuncher ha maridau Amalia de Schorsch da Spligia, ha el vuliu porscher a sia spusa in dacasa conform. Gl’onn 1682 ha el schau engrondir sin quater alzadas la casa existenta ed annexar ina tuor cun clutger. Paucs onns avon haveva siu cusrin Johann Anton Schmid de Grüneck baghegiau a Glion el medem stil la Casa Gronda.

Il zuler e la scala da crap ein enconuschents als da Flem cun ir a votar. Denton strusch dapli. In carnet niev dalla SHAS avischina alla historia dalla famiglia, denton cunzun agl object signeril. Ils paucs da Flem ein entrai zacu ellas stanzas tablegiadas, han admirau intarsias ed entagls, plantschius decorai artisticamein.

Vendergis ha Nicolas Fantini, il gerau da baghegiar dalla vischnaunca, beneventau ella halla d’events sper il casti alla vernissascha dalla publicaziun. La suprastonza communala vul cun quella, en stretga collaboraziun culla Societad da historia d’art en Svizra, render pli enconuschent il casti e sia muntada. Sco quei ch’il tetel «Il casti da Flem e sia stiva biala» gi, ha Johann Gaudenz de Capol giavischau gl’intern schi representativ sco pusseivel. Avon 340 onns ha el clamau a Flem ils megliers mistergners ed artists dall’epoca.

La stiva ch’ei oz «The Swiss Room»

Ils historichers d’art Monica Bilfinger e Hans Rutishauser han scret il text dil carnet d’art. Attenziun speciala han els dau alla stiva biala dil casti. Era quella haveva Johann Gaudenz de Capol schau baghegiar sco ovra digl art artisanal. Gl’onn 1883 ni 1884 han ils possessurs, la famiglia Parli, vendiu quella combra custeivla al chemicher, mineralog ed etnolog tudestg Emil Riebeck. Quel ei morts pauc pli tard e siu frar ha vendiu il custeivel object artisanal da Flem ad in museum d’art a Berlin. 20 onns pli tard, 1906, ha lez vendiu la stiva biala da Flem dil 17avel tschentaner vi surmar al Metropolitan Museum of Art a New York.

Oz ei quei object da Flem aunc adina d’admirar leu. La stiva cun preits e plantschiu su vegn presentada sco «The Swiss Room». Daco che la famiglia Parli era sedecidida da vender ella ha ina sempla raschun: El carnet scrivan Hans Rutishauser e Monica Bilfinger quei ch’els han eruiu. La famiglia hagi stuiu remplazzar il tetg da slondas dil casti cun in tetg da stuors. Ils cuosts eran schi aults ch’ella ei sedecidida d’unfrir la stiva biala per quei intent. La tema da barschaments era gronda da quei temps e tetgs «dirs» garantevan dapli segirtad.

Ediziun romontscha

Il fatg che la stiva biala ei aunc adina intacta – era sche buc en siu liug oriund a Flem – ei in capetel dalla historia dil baghetg. «Igl ei ina part integrala dalla historia d’art dil cantun Grischun, e per bia buc in cass singular», giudicheschan ils auturs dil carnet ell’undrientscha finala dil «Schlössli», ina impurtonta perdetga da Flem. In fatg legreivel ei che la suprastonza communala da Flem ha ediu il 1120avel cudischet d’art dalla SHAS era en ina versiun romontscha. Uolf Candrian ha procurau la translaziun.


Il carnet ei cumparius en tudestg, romontsch ed engles. Ins sa retrer el tier la vischnaunca da Flem (tel. 081 928 29 29, e-mail: gemeinde@gemeindeflims.ch) ni ellas librarias cun indicar il tetel «Das Schlössli Flims und seine Reiche Stube» (ISBN 978-3-03797-922-8, Band Nr. 1120). Ulteriuras informaziuns mira www.gsk.ch sut Schlössli Flims.