Il tratg cumineivel da Mumpé Medel e Norwich

Ina gruppa d’iniziantas ed iniziants da Mustér ha lantschau in project da perscrutaziun da dus objects ella caplutta da s. Valentin a Mumpé Medel. D’ina vart ina statua da Nossadunna, da l’autra vart igl altar d’alas dretg vid la preit dil sanctuari. La gruppa ha involviu era la Tgira da monuments dil Grischun en sia perscrutaziun. Dacuort ha Carina Basig da quella presentau ina lavur ch’ella ha fatg davart il sanctuari da s. Valentin a Mumpé Medel. En quella lavur ha ella era perscrutau la funcziun dallas nodas-casa. Da quellas dat ei numnadamein numerusas vid igl altar d’alas ella caplutta da s. Valentin.

A Mumpé Medel e Norwich

«Il spectrum da nodas-casa ei enorms. Ellas vegnevan nezegiadas pli baul ton per marcar il possess d’uaffens e biestga, mo era sco signatura per documents ni per marcar baghetgs entras ils mistergners. Las nodas-casa eran fuormas geometricas semplas. Ei stueva ir tgunsch da sgarflar ellas», constatescha Carina Basig. Nezegiai vegnevan las nodas-casa denton era el spazi sacral. «Nus anflein ellas buca mo a Mumpé Medel, mobein per exempel era ellas ruinas mantenidas dalla caplutta a S. Benedetg. Ellas ein denton era da cattar en biars sanctuaris d’Ursera ed il Valleis», scriva Carina Basig en sia lavur. Ils pelegrins han denton era nudau cullas nodas-casa objects sacrals en autras tiaras. Carina Basig numna denter auter Jerusalem. Mo lu era la catedrala da Norwich egl ost dall’Engheltiara. «Vid las preits dalla catedrala ein semantenidas entiras bibliotecas da graffitis e nodas-casa dil 15avel entochen 18avel tschentaner. Ellas ein sgarfladas aschi profund el crap ch’ellas ein buca semplamein vegnidas marcadas discusamein», scriva Carina Basig.

Nodas-casa encunter pagament

«Graffitis en sanctuaris ha ei gia dau il temps cristian tempriv. Lur historia ei pia liunga. Gia il 15avel tschentaner vegnevan els denton tschentai criticamein en damonda. Els vegnevan denton era nezegiai economicamein. Aschia deva ei per exempel ina pratica da graffitis pagai, reservada per pelegrins privilegiai», constatescha Carina Basig. Gia da gliez temps eri ei veseivel che memia biars graffitis – seigi malegiai ni sgarflai – caschunien donn als edifecis. Encunter in’indemnisaziun savevien pelegrins beinstonts tonaton schar leu lur fastitgs. Ils auters secuntentavien cun sgarflems discus. «Ord vesta historica muossan las inscripziuns, nodas-casa e graffitis in maletg dil moviment da pelegrins internaziunal. Ei era buc in segn da marcar possess, mobein d’accentuar ch’ins appartegni e separticipeschi ad in moviment. Probablamein era ei era il clom per la protecziun», scriva Carina Basig. Semegliontamein vegni quei ad esser il cass era a Mumpé Medel. Las nodas-casa ella caplutta da s. Valentin dettien a nus in maletg historic dils visitaders dil sanctuari e lur praticas da cardientscha.

Altar ei 500 onns vegls

Carina Basig ha era perscrutau igl altar d’alas e vegn alla conclusiun ch’el datescha dil temps dalla gotica tarda. El ei vegnius construius denter 1515 e 1520 e corrispunda al stil d’in altar a Stuben (Baden-Württemberg). Probabel seigi el vegnius construius el luvratori da Jörg Kändel. Dad el dat ei ovras cumprovadas a Tinizong (1512), Vignogn (oriundamein a Platta/Val Medel, 1516) e Sevgein (1520). En sia publicaziun «Führer für Disentis» suppona pader Karl Hager che parts d’altars seigien vegnidas allontanadas il 18avel tschentaner ord baselgias pli grondas. Duront la mania da restauraziun seigien quellas lu vegnidas deponidas els uclauns, sco per exempel a Mumpé Medel. «Damai ch’igl altar cuntegn era figuras dils sogns Sigisbert e Placidus, eis ei da supponer ch’igl altar era vegnius scaffius pil territori da Mustér», constatescha Carina Basig.