„Ins sa era saltar ina poesia“

Scriver scrivi ella quasi adina la sera tard avon ch’ir a letg, di Patricia Tschuor-Marques. Suenter dus mistregns sco dessignadra e commercianta eis ella maridada e daventada mumma dalla Leontina e dall’Onna che han oz sis e nov onns. La truscha dil di cun in pensum parzial en canzlia a Schluein dat strusch la caschun ad ella da scriver duront il di. La sera denton porschi l’atmosfera ch’ella drovi per scriver ed insumma per luvrar a moda creativa. «Scriver ei per mei in’autra moda da s’exprimer che quei ch’jeu fetsch el mintgadi cul lungatg plidau.» Ei detti fasas ch’ella s’occupeschi fetg intensiv dil scriver e lu fasas ch’ella scrivi bunamein nuot, tradescha Patricia Tschuor-Marques. Mo quei ch’ella fetschi mintga di seigi da scriver diari.

Zavrar e far uorden

La poesia porschi ad ella la pusseivladad da zavrar e far uorden cun sentiments e patratgs el profund. «Sch’jeu lavurel vid ina poesia po ei dar ch’jeu sepiardel. Las notgs vegnan liungas. Ni cuortas. Tut tenor la perspectiva.» La poesia detti sco negin auter format da text la pusseivladad ad ella da sfunsar en ina tematica, da dar plaids a quella e da s’entupar culs agens sentiments e cullas emoziuns. «La cunterpart dalla poesia ei per mei il format dalla columna ch’jeu scrivel dapi in onn per la FMR. La columna ei enzatgei pli divertent, humoristic che dat era la caschun alla lectura ed al lectur da leger denter las lingias.» Ton tier la poesia sco era tier la columna setrati ei d’encurir, scuvierer e da vestgir en plaids las enconuschientschas.

En scola

Il pli emprem inscunter cun scriver in agen text ha Patricia Tschuor-Marques giu en scola primara. «Nus havevan survegniu il pensum da scriver ina poesia. In grev pensum per nus da lezzas uras.» Ella seregordi d’esser stada sin viseta tier sia vischina, ina dunna pli passada ch’ella numnavi sia tatta. «Raquintond ad ella da miu pensum e da mes quitaus da vegnir da far ina poesia, ha quella mussau a mi ina da sias scaffas cun massada Calenders Romontschs vegls e pli novs. La tatta ha priu ora in calender e mussau a mi entginas poesias. Jeu haiel legiu e forsa era surpriu empau d’ina poesia che haveva plaschiu a mi.» Quei seigi stau siu emprem contact cul scriver in text.

Portughes sco scazi

Patricia Tschuor-Marques ei carschida si a Rueun en ina famiglia derivonta dil Portugal. A casa vegnevi ei secapescha discurriu portughes, di ella. «Ei ha dau in temps sco affon ch’jeu haiel buca viu la valeta da mia derivonza e miu lungatg mumma, il portughes.» Ei hagi dau ina fasa ch’ella hagi buca discurriu portughes, perquei ch’ella vulevi esser ina Romontscha, Sursilvana, ina da Rueun. «Pli tard sco carschida, haiel jeu lu denton scuvretg la valeta dil lungatg da scartira portughes che porscha in nundetg scazi da plaids.» Il lungatg portughes discurriu ei tenor Patricia Tschuor-Marques plitost stuffis da tedlar.

Miu dacasa

«Malgrad mia derivonza portughesa ei il romontsch oz miu lungatg dil cor», rispunda Patricia Tschuor-Marques alla damonda davart ils motivs ch’ella scrivi buca texts en siu lungatg mumma. «Per mei ei il romontsch miu lungatg principal oz. Quei ei miu lungatg preferiu.» Il portughes seigi era fetg datier ad ella, mo actualmein detti ei negins texts dad ella en portughes, di la columnista che ha cumpleniu uonn siu 36avel onn da naschientscha. «Igl ei semplamein aunc mai sedau ch’jeu havess scret enzatgei en miu lungatg mumma. Forsa che quei succeda aunc, jeu sai buc.»

Emprem text public

Ella hagi duvrau ditg da scriver e d’ughegiar da publicar ses texts, raquenta Patricia Tschuor-Marques. «A mi muncava la curascha ed jeu havevel il sentiment che mes texts seigien 0815, nuot special.» Atgnamein hagi ella oriundamein gnanca vuliu scriver per ir ella publicitad. «Jeu scrivevel perquei ch’ei plascheva a mi da deponer mes patratgs. Autras persunas han animau mei da publicar mes texts ed oz sun jeu leda ch’jeu haiel fatg quei pass. Ussa contonschel jeu in publicum vast cun mias columnas per la FMR.»

Avegnir ei aviarts

Cun grondas finamiras eis ella precauta. Mo in’idea lai buca diltut ruaus ad ella: texts che vegnan legi, mess en moviment e forsa schizun gustai. Carteivlamein maunca mo aunc enzatgi, che sa co ins metta en moviment aschia enzatgei. Ella manegia cun in surrir: «Sch’enzatgi che legia quei ha gust –  jeu sun contonschibla.»