In grond triep cun paucas dunnas

La cifra da 522 candidaturas è a prima vista detg auta. Surtut sch’ins prenda la vista «istorica»: Tar las davosas elecziuns eran idas 491 persunas en il cumbat electoral. Questa giada èsi pia 31 candidaturas dapli. Sch’ins schlargia il sguard sin ils onns avant l’introducziun dal sistem da proporz, lura è l’augment natiralmain eclatant: Dal 2018 avevan «mo» 166 persunas candidà en il sistem da maiorz.

Trais chantuns han gia elegì quest onn lur parlaments (en sistem da proporz). Avant paucs dis ha il chantun Berna elegì ses Cussegl grond da 160 sezs. Per quellas elecziuns eran sa messas a disposiziun 2261 candidatas e candidats. Quai èn damai passa quatter giadas dapli candidaturas che en il Grischun. Però cler, il chantun Berna è pli grond, ha ina populaziun ch’è tschintg giadas pli gronda ch’il Grischun. Ma er ils chantuns Sursilvania e Sutsilvania han elegì avant in mais lur parlaments. Entant che la Sursilvania ha gì 186 candidaturas per 55 sezs, ha il chantun Sutsilvania gì 220 candidaturas per 60 sezs. En relaziun cun lur populaziun è quai schizunt dapli candidaturas che uss en il Grischun. – Pia, a guardar exact, è il chantun Grischun cun tut sias 522 candidaturas pli u main en il triep grond, vul dir en ina buna media svizra.

Las pli bleras candidatas e candidats ha la PPS cun 120 persunas (guarda grafica). I suonda la PS cun 108 candidaturas, lura il Center (98), la PLD (94), la Verda (53) e la Partida Verd-Liberala (49). En cumparegliaziun cun avant quatter onns dattan en egl trais chaussas: 1. Ch’i dat insumma dapli candidaturas quest onn, è da declerar surtut cun ina gruppa da glista – cun la Verda Grischun. Avant quatter onns avevan ils Verds «maridà» cun la PS, avevan furmà ensemen ina glista ed avevan recaltgà «mo» dus sezs en il parlament. Questa giada candidescha la partida pia cun ina nova strategia, cun in’atgna glista e cun ina buna tschinquantina da persunas. 2. Puspè è la PPS l’unica partida che propona 120 nums. Quai è il maximum insumma pussaivel, damai ch’il parlament ha gea mo 120 sezs. 3. La pli ferma reducziun da candidaturas è d’observar tar la partida dal Center. L’onn 2022 era quella ida cun 110 persunas en il cumbat d’elecziun, questa giada cun 98.

La pli giuvna candidata è Aru Balendra da l’annada 2007 che candidescha per la PS en il circul da Tusaun. Passa 50 onns pli vegl è Renatus Casutt da la PPS e da l’annada 1951. Aifer quel lartg spectrum d’in mez tschientaner sa chattan tut ils auters candidats e las candidatas. La media da vegliadetgna è tar l’annada 1979, vul dir tar ina vegliadetgna da circa 47 onns.   

Exact 176 dunnas sa mettan a disposiziun per las elecziuns dal Cussegl grond da quest onn. Quai è ina procentuala da 34 % da tut las candidaturas. Quai è in pitschen augment en cumparegliaziun cun las davosas elecziuns dal 2022. Là avevi dà 31 % candidaturas da dunnas.

Sch’ins cumpareglia cun las davosas elecziuns en ils chantuns Berna, Sutsilvania e Sursilvania, lura è la quota da dunnas en il Grischun (34 %) plitost bassa. En tut ils trais chantuns era la procentuala da candidatas stada pli auta, cun 40,1 % (Berna), 36,4 % (Sutsilvania) e 36 % (Sursilvania). Il Grischun na po pia insumma betg blagar cun sias candidaturas femininas. Tut las partidas burgaisas en il chantun Grischun èn tar las candidaturas da dunnas sut la media, il pli bass è la PLD cun ina quota da 19 %. Las partidas sanestras (Verda e PS) auzan cun lur procentualas da 51 % e 56 % ferm la quota da dunnas. – Actualmain è circa in terz dals sezs en il Cussegl grond occupà da deputadas.

La glista da professiuns è enorm sgiagliada – dal selvicultur a la scolasta, dal guardiachamona a la fisioterapeuta. Ma i dat professiuns che cumparan pli savens en il triep da candidatas e candidats. Per exempel èn var 20 persunas giuristas u advocats. Ed er ina ventgina presidieschan ina vischnanca grischuna. Vers 30 candidatas e candidats dattan scola ad uffants, giuvenils u creschids. Ma las duas gruppas professiunalas che paran da s’interessar il pli ferm per in sez en il parlament èn las interprendidras ed ils purs. Mintgamai var 40 persunas vegnan or da quels dus secturs.