Trun

Muments e monuments da quater continents

«Street Nepal», «Street Nigeria» e «Street New York» ein treis fotografias che pendan actualmein ella Cuort Ligia Grischa a Trun. Igl ei ovras da Leo Condrau. Gl’inschignier da construcziun pensiunau muossa 48 muments ch’el ha registrau denter 1975 e 1980 sin quater continents.

parter

Gl’onn 2022 ei cumpariu ella casa editura da Mevina Puorger a Turitg in emprem tom cun fotografias digl inschignier e fotograf passiunau Leo Condrau. Naschius 1949 e carschius si a Glion, Trun e Mustér, ha quel luvrau ils onns siatonta sin quater continents. Animaus da siu bab haveva el entschiet a fotografar gia da buob. Cugl apparat ed egl d’artist ha el documentau nundumbreivel muments e monuments. Suenter biars onns muossa el ussa puspei a Trun in’elecziun el museum sursilvan Cuort Ligia Grischa. Tochen miez fenadur han ins caschun da visitar l’exposiziun speciala. A caschun dalla vernissascha ha la FMR discurriu cun Leo Condrau. Diesch onns da sia affonza ha quel passentau a Trun.

Leo Condrau, saveis aunc seregurdar, cu Vus haveis fatg Vossa emprema fotografia?

Exact sai jeu buca, ei po esser stau ch’jeu mavel ella sisavla classa cheu a Trun. Quei ei sedau tras miu bab che fotografava fetg savens sin ses plazzals da baghegiar dallas ovras hidraulicas. El fotografava cun ina Rolley.

Tgei apparat da fotografar ei stau – ni ei aunc adina – Vossa preferida?

Quei ei stau ina Mamya 6. Quella fageva maletgs el format 6×6. Quei ei stau in temps avon che las Giapunesas ein vegnidas. Quella era buca fetg gronda, ins saveva era trer ora gl’objectiv. Per ir sin viadis e silla pazza era quella super buna.

Haveva gia anflau sujets preferi avon che Vus essas stai en tiaras jastras, el Nepal, Nigeria ed els Stadis Uni?

Lu erel jeu buca sefixaus sin enzatgei special. Bia gadas era ei persunas e gruppas sch’ins fageva enzatgei ensemen el temps liber.

Ellas tiaras jastras haveis vus entschiet a fotografar persunas. Co ei quei stau cullas retenientschas vicendeivlas?

Jeu hai adina giu en mira il mument. Per documentar quel hai jeu era duvrau meinsvart il teleobjectiv. Sch’jeu enconuschevel las persunas, sebasava quei sin fidonza. Els enconuschevan mei. Da quei temps era ei era buca in problem da temas ni d’agressivitads.

Era buca ell’Africa, nua che Vus sco persuna da pial alva eras circumdai da persunas da pial stgira?

Ella Nigeria hai jeu giu bia problems culla glieud, denton buca pervia dil fotografar, mobein pervia da mia lavur professiunala.

Quella tiara era vegnida enconuschenta pervia dall’uiara burgheisa e la fomaz sgarscheivla ella Biafra. Documentar e mussar quella situaziun sco fotograf ei mai stau in tema per Vus?

Na, jeu hai mai vuliu esser in reporter offensiv che documentescha la sgarschur ed enquera la sensaziun. Mia finamira eis ei adina stau da far in bi maletg d’ina situaziun unica.

Vus haveis era luvrau dus onns a Nepal. Da leu anavos en Svizra essas Vus buc returnai cugl aviun, mobein cun auto. Ina pulita resca, ni buc?

Igl ei stau in’aventura, in bellezia viadi. Nepal era lu ina tiara pauc civilisada cun natira selvadia. Da Kathmandu, la capitala nua ch’jeu erel staus dus onns, sundel jeu partius. Da quei temps era aunc negliu uiaras ed ins era libers. Il Pakistan ed Afghanistan hai jeu en memoria sco bellezia tiaras. Ellas eran pli sviluppadas ch’il Nepal. Pli datier dil vest ch’jeu vegnevel e pli ferm ch’jeu sesentevel da s’avischinar alla civilisaziun. Igl ei stau in retuorn en mo plaun e sapientiv. Jeu viagiavel d’in di a l’auter. Ins haveva buca telefonins, negin contact culs da casa e nuot organisau ordavon.

Lu ha ei propi mai dau situaziuns criticas?

Jeu seregordel mo da situaziuns als cunfins dallas tiaras. Ina persuna che viagiava persula cun in auto vesev’ins sco enzatgei dubius. Gia cun bandunar gl’Afghanistan han las guardias priu dapart gl’entir auto aschia ch’jeu hai silsuenter stuiu strubigiar ensemen sez el. Tschun kilometers pli lunsch, al cunfin digl Iran, puspei il medem. Dasperas carravan bus cargai cun massa glieud sperasvi. In automobilist persul era exposts a controllas pli rigurusas.

Pli tard, els Stadis Uni, haveis Vus buca documentau persunas, mobein objects. Daco quella midada?

A Nepal ed ella Nigeria erel jeu circumdaus da monuments dalla natira, dschungla e carstgauns. Ell’America sundel jeu vegnius confruntaus cull’architectura. Quei ha dau gl’impuls da documentar lingias, geometrias e simetrias. Ell’America hai jeu era anflau ils sujets preferi, las fotografias che semeglian graficas. Denton era cuolms, pia ils sujets ch’jeu hai gia adina documentau.