Istorginas
Eu quint gugent istorgias. Istorginas quinta be, scha’ls auditurs sun pitschnins.
Sch’eu quint istorgias, schi lura füssan quellas pensadas per plü gronds. Sainza chi sajan istorgiunas.
Ma sch’eu quint istorgias, schi n’haja badà cha’ls auditurs nu taidlan adüna. Na sco’ls pitschens, adüna cun bocc’averta. Mias istorgias sun dal rest adüna be inventadas, sco las istorginas eir. Ma per dir culs pleds dad Erich Kästner, chi ha dal rest eir scrit grond(ius)as istorginas: «I nu dependa, sch’üna istorgia es propi capitada, l’essenzial es be ch’ella saja vaira.»
Sch’eu quint ün’istorgia, schi n’haja per moda da tilla trar a l’inlunga. Lura la bocca (averta) as serra. Als auditurs manca la pazienza ed il buonder co ch’ella giarà a finir. I lessan vairamaing quintar svessa üna. Ed eu vess da tadlar! Quai, eu nu fetsch uschè gugent. Ma eu fetsch adüna e be listess. Inschinà as palainta la dumonda centrala da tuot las istorgias quintadas: Il monolog invezza dal dialog.
Il monolog nun es gnanca a priori, dimena da prüma davent, alch nausch. Eu leg eir inters cudeschs da 467 paginas – e nu poss lapro intervgnir e replichar o scriver a l’autur, impustüt na, scha quel es fingià mort.
Quai chi’m fa però schon ün pa pisser pel mumaint es, cha minchüna e minchün quinta sia istorgia e tilla derasa sün tuot il planet. E quel chi tilla legia, sch’el tilla legia insomma, nu sta là cun bocc’averta e gioda ün mez muond o perfin l’inter. Na, el scriva si’aigna, persvas cha quella saja megldra. Quai chi füss apunta l’incuntrari dad ün dialog.
Quel chi scriva inavo cha l’istorgia saja precis l’istorgia ch’el quinta eir adüna, quel es amo plü derasà. Eu n’ha be malatemma cha eir quai saja insè ün monolog.
Mia proposta füss: Quintai istorginas, istorgias, istorgiunas chi fan star cun bocc’averta. Ma perquai esa schon da’s dar ün pa fadia. Cun quintar e cun tadlar.
Gust da leger dapli?