Organisatur, mediatur, scolast

Siu num tuna buca gest romontsch. Thomas Wäspe beneventa la viseta denton en in perfetg romontsch sursilvan. El sesenti fetg bein, ed ussa seigi el era arrivaus, tradescha il menader dalla scola Lumnezia. Igl uost 2025 ha el surpriu siu post e daferton era ina substituziun. Thomas Wäspe sesa buc adina en siu biro a Cuschnaus, il center dalla scola primara denter Morissen e Cumbel. Cun in pensum da 30 % instruescha el era al scalem primar e superiur a Vella e Cuschnaus.

Colligiaus culla Surselva

«Sco meinascola stos ti esser ferms egl organisar, igl ei la basa da quei post», conferma Thomas Wäspe. Cun 120 affons, reparti sils treis ciclus scoletta/1. e 2. classa, 3.-6avla classa e scalem superiur, diregia el in menaschi surveseivel. Sia incumbensa eis ei da menar ed organisar, el fa quei cun ina squadra da 26 persunas d’instrucziun. «Il cussegl da scola dat bia sustegn», suttastreha el. Culla vacanza ch’ei haveva dau avon ch’el ha surpriu il post en Lumnezia, ha quei gremi strategic-politic stuiu menar sez la scola. Ils commembers han pia empriu d’enconuscher da funs ensi ils quitaus e plaschers dall’operativa. In menaschi da scola ha ina finamira: Dar ina buna instrucziun. Il scolast Thomas Wäspe formulescha ei aschia: «Miu job eis ei da garantir ch’ils affons sappien profitar per lur futur», ils 120 affons e giuvenils dueigien seregurdar pli tard d’in bien temps da scola en Lumnezia, cun bunas persunas e clima familiar.

Il meinascola Thomas Wäspe ei ius a scola el marcau da Zug ed ha frequentau pli tard leu il seminari St. Michael. Il bab era da Turitg e sia mumma carschida si a Glion. Da pign ensi eis el staus colligiaus culla Surselva. Il tat Casper derivava d’Andiast e cun quei vitg ei la famiglia Wäspe colligiada tochen oz. «Nus essan savens si Andiast», gi el manegiond sia dunna ed ils dus affons. Daferton habitescha era la mumma Gitti el liug nua che la famiglia passentava pli baul las vacanzas.

Dil menaschi privat tiel statal

Il romontsch ei dil reminent oz il lungatg da famiglia e dil tenercasa. Thomas Wäspe conferma quei. Igl ei ina particularitad sch’ins sa che quella famiglia habitescha buc en tiara romontscha, mobein a Vaz Sut. Il meinascola e pedagog banduna mintga damaun allas sis siu dacasa e carrescha dalla vallada siadora. Il medem cun bandunar la sera la Lumnezia. «Mes gis ein ualti liungs, mo jeu gaudel quei viadi d’in liug a l’auter», conceda el. All’entschatta eri el malsegirs, pertgei cu Thomas Wäspe ha surpriu siu post ha el stuiu s’endisar vid structuras novas. Avon ha el menau a Cuera sia atgna scola, la «Neue Tagesschule Chur», ina scola secundara privata ch’el ha stuiu dar si suenter diesch onns sco scolast e tschun onns sco patrun e scolast.

Il pass dil menaschi privat tiel menaschi statal vesa Thomas Wäspe sco in gudogn. «Che ton bia ei normau e reglementau ha era in avantatg, tut ei cunfinau clar e bein», gi il meinascola. Il sistem statal porschi perencunter era dabia libertads, aschunta el.

Questa stad sa il scolast festivar in pign giubileum: Dapi 25 onns ei Thomas Wäspe persuna d’instrucziun. En quels onns ch’el dat scola ei quella setransformada. «Dalla tenuta dils affons ei semidau bia. Oz ston ins ir entuorn auter cun els», declara il pedagog. Cunzun culs scolars superiurs, lezs ein – buca pér ozilgi – pretensius en quella vegliadetgna.

Novas tecnicas en stanza

Actualmein, cuort avon las vacanzas da primavera, terminescha Thomas Wäspe il program d’instrucziun dil proxim onn da scola 2026/27. In pign detagl eis ei da coordinar gl’urari da scola cun quel dalla posta. «Igl ei dus munds che ston s’accordar», manegia il meinascola. In auter detagl ch’el ha stuiu risguardar ella planisaziun ei ch’il scalem superiur dalla scola Lumnezia introducescha il model C. Quei munta che scolars secundars e scolars reals san visitar, tenor lur nivel da prestaziun, lecziuns communablas. Pertuccond l’organisaziun digl urari ei Thomas Wäspe era en contact cun ses collegas d’auters menaschis da scola, ei detti in bien brat vicendeivel, conferma el.

Thomas Wäspe conferma aunc zatgei auter, igl ei zatgei essenzial dalla scola populara moderna: La tecnica didactica. Pli baul emprendevan ils affons cun ina instrucziun frontala, pia davon scolasta ni scolast ed ils scolars che sesevan els bauns. Tabla e ridas e forsa aunc il projectur s’udevan tier la tecnica. E nuot dapli. Oz lavuran ils affons dalla primara cugl i-pad ed el scalem superiur emprendan els d’enconuscher intelligenza artificiala. «IA ei in mied normal dall’instrucziun. Ils giuvenils ston capir co quella funcziunescha e co els van entuorn cun ella», explichescha il meinascola dalla Lumnezia.