Puspei ina veritabla elecziun
Sco els auters circuits electorals dil Grischun san votantas e votants dalla Lumnezia e Val S. Pieder separticipar ils 14 da zercladur 2026 la secunda gada ad elecziuns che meretan quei num: Otg persunas candideschan pils dus sez ch’il cirquit ha dabien el parlament cantunal.
La Lumnezia ei ina cuntrada cun structuras surveseivlas. Dadens Porclas ed il Bogn da Peiden para tut clar. Auter che ora la Foppa nua ch’ins sa buca tgi ch’ei catolic e tgi reformau, tgi democrat, tgi liberal ni perfin socialist. Gl’anteriur cumin cun sias diesch vischnauncas era perencunter in bloc conservativ. Val Sogn Pieder e S. Martin, Lumnezia sut e Lumnezia sura pareva ina unitad conservativa, e quei dapi 1854. Mo Duin, sco vitg reformau ed attribuiu politicamein dapi 2001 alla Foppa, era in vitg «exotic». Surcuolm , da tschella vart dil cuolm, remplazzava respectiv cumplettava denton quei bloc politic, medemamein tochen 2001.
La midada sfurzada
25 onns pli tard ei la Lumnezia ina cuntrada politica diversificada. Il bloc ei sesligiaus. Il cirquit electoral consista mo pli da duas vischnauncas. En quella dalla Lumnezia e quella da Val S. Pieder promova il proporz la variaziun ideologica. Partidas pintgas ni novas ella cuntrada astgan ughegiar da candidar pils dus mandats a Cuera. Aschia ha ei dau ils 15 matg 2022 en quei cirquit ina stremblida strusch imaginabla. La midada sfurzada tiel proporz ha pudiu lomiar il bloc. Votantas e votants han bein dau las biaras vuschs als dus representants «ufficials». Gian Derungs ha fatg 597 e Stefan Schmid 575 vuschs. La confidonza han els retschiert. Il sistem da proporz ha denton risguardau il meglier candidat dalla PPS. Martin Sgier ha retschiert 306 vuschs e conquistau il sez a Cuera.
Gl’uost 2022 ha Martin Sgier priu plaz el parlament. Buca ella fracziun dil Center mobein en quella dalla PPS. Sco siu collega Gian Derungs – commember dil Center – eis era el da Lumbrein. In tandem lumnezian unit sco avon eis ei buca pli. El parlament cantunal ein ils dus representants dil cirquit Lumnezia/Val S. Pieder bein dalla vart burgheisa, denton en duas differentas fracziuns. El parlament cantunal decidan quellas las «fiastas», respectiv fatschentas.
Mulin e muliniala
La diversificaziun ch’il proporz ha purtau e caschunau ei oz in fatg. Las partidas agl ur han certs avantatgs. In ulteriur fatg ei che la PPS ha saviu gudignar considerablamein ils davos onns el cirquit Lumnezia/Val S. Pieder. Per l’ina ha quei connex culla lavur politica ch’il deputau, pur e gerau Martin Sgier ha prestau.
La constellaziun actuala avon las elecziuns ei zun interessanta demai ch’il sez da Gian Derungs ei d’occupar da niev. Per quel candideschan duas persunas dil Center, in um versaus ella politica communala ed ina dunna giuvna cun ambiziuns politicas. Pil mandat a Cuera s’interessescha il president communal da Lumnezia, Daniel Solèr, e la politichera giuvna Sarina Caduff da Cumbel. Ferton ch’il president communal oriund da Lumbrein e sesents a Morissen ei enconuschents generalmein, maunca alla dunna da 27 onns l’experientscha ella politica communala. Votantas e votants han pia mulin e muliniala.
Il sistem da proporz favurisescha la candidatura da Martin Sgier. Igl ei buca da dubitar ch’el vegn ad ir danovamein a Cuera per ina secunda perioda d’uffeci ella fracziun dalla PPS. Strusch imaginabel eis ei denton ch’il secund candidat, Franco Caminada, vegn ad accumpignar el. Plitost il president communal Daniel Solèr. Ni Sarina Caduff che ha il bonus da dunna giuvna che vul seprofilar ella politica.
Esser cotschens ei buca pli «puccau»
Denton aunc autras partidas cumpleteschan la diversitad dalla constellaziun politica en Lumnezia. Pliras persunas muossan curascha e candideschan per partidas minoritaras. Aschia Sven Seitz da Vella per la PLD. Il toxicolog promoviu da 57 onns ei coach e meinagestiun, el ei immigraus da Turitg e discuora currentamein romontsch. Per la Verda candidescha Beat Deplazes. Cun perschuasiun s’engascha gl’anteriur president communal da Camuns pils fatgs da natira ed ambient. In cert disavantatg ei ch’el habitescha a Cuera e candidescha pil cirquit Lumnezia/Val S. Pieder.
La diversitad dad otg candidaturas cumpletteschan duas persunas dalla partida socialdemocrata. Leander Albin, scolast, artist ed organisatur da cultura, habitescha a Tersnaus. Era el mussa curascha encunter il bloc burgheis e sesprova da gudignar tontas vuschs sco pusseivel ensemen cun Lukrezia Walker. La menadra da projects ed artista da 33 onns ei carschida si a Val S. Pieder en ina famiglia nua ch’ins discurreva savens dalla politica. Era a Val S. Pieder ei il bloc erratic oriundamein conservativ lomiaus ed igl ei buca pli puccau sch’ins muossa colur sco socialist.
Candidaturas dil circuit Lumnezia
Gliesta 1 Partida liberaldemocrata PLD
Seitz Sven, 1969, meinagestiun, Vella
Gliesta 3 Il Center
Caduff Sarina, 1999, sviluppadra d’interpresas, Cumbel
Solèr Daniel, 1978, specialist da reit e provediment electric, Morissen
Gliesta 4 Partida populara svizra PPS
Caminada Franco, 1991, scrinari, Lumbrein
Sgier Martin, 1985, pur, Lumbrein
Gliesta 5 La Verda
Deplazes Beat, 1960, administratur d’immobiglias, Cuera
Gliesta 6 Partida socialdemocrata PS
Albin Leander, 1992, scolast/um da cultura, Tersnaus
Walker Lukrezia, 1993, menadra da projects ed artista, Val S. Pieder
Gust da leger dapli?