Votar cun 16 – pievel ha ultim pled
È la giuventetgna politicamain madira? Duai ella dastgar votar gia cun 16 onns? GEA, han ditg la PS e la PVL en il Cussegl grond. NA, ha ditg la PPS. La PLD ed il Center èn stads dividids. Sco proxim decida il pievel a l’urna.
La giuventetgna da Glaruna po votar gia a partir da 16 onns – e forsa bainprest era la giuventetgna grischuna. Il Cussegl grond ha decidì la mesemna cun 73 cunter 34 vuschs da conceder il dretg da votar sin livel chantunal e communal gia a partir da 16 onns. Il Grischun fiss il segund chantun cun ina pli bassa vegliadetgna da votar.
In obstachel datti dentant anc: La constituziun sto vegnir midada e per gliez dovri il consentiment dal pievel. Ils votants e las votantas dal Grischun han il davos pled en chapitel. Tenor messadi vegn la chaussa ils 27 da settember 2026 en votaziun.
Mess en rocla da Gian Derungs
«In punct central è la demografia», ha ditg Gian Derungs dal Center. «Lezza sa sviluppescha adina dapli a favur da la populaziun veglia, quai è in fatg. La giuventetgna è sutrepreschentada tar decisiuns che pertutgan ses avegnir. Cun sbassar la vegliadetgna da votar na schliain nus betg quest problem, ma nus mitigiain almain in zichel la problematica.»
Il deputà lumnezian aveva il 2022 mess en rocla la vegliadetgna da votar cun 16 onns. Sin giavisch d’ina sessiun da giuventetgna aveva Gian Derungs formulà ina intervenziun ch’è vegnida suttascritta da 75 deputads e deputadas da tuttas fracziuns. Il Cussegl grond ha lura assegnà l’incumbensa e la Regenza ha elavurà las midadas necessarias per suttametter al parlament.
La midada pertutga be il dretg da votar activ, uschia ch’ils giuvens e las giuvnas dastgassan votar ed eleger a partir da 16 onns. Il dretg da votar passiv restass dentant tar 18 onns. Vul dir: Pir a partir da quella vegliadetgna po insatgi vegnir elegì en in uffizi, per exempel sco deputada en il Cussegl grond u sco cusseglier guvernativ.
PPS fa serradamain frunt
Encunter la midada è s’exprimida la mesemna la PPS. «Blers giuvenils da 16 onns sa chattan anc en il svilup», ha ditg Christian Morf da la PPS. Per prender decisiuns politicas dovria tenor el experientscha.
Mario Cortesi da la PPS ha admonì che giuvens sa laschian anc manipular memia fitg. El ha cità lavurs da gruppa d’ina classa secundara ch’è sa fatschentada cun il dretg da votar cun 16 onns. «Mintga gruppa ha ditg che giuvens sajan influenzabels», ha ditg il deputà.
Era Reto Rauch da la PPS è s’exprimì: «Ina separaziun dal dretg da votar activ e dal dretg da votar passiv na persvada betg.» En pli na stoppian giuvens e giuvnas da 16 onns anc betg pajar taglia e na pajan savens gnanc sezs lur abunament da handys. Cun il dretg da votar dastgass la giuventetgna però votar davart taglias che na la pertutgian gnanc.
Ils arguments pro
L’argument, ch’ins na dastga betg decider davart chaussas che na pertutgan betg ins, saja fauss, ha ditg Christine Kocher da la PLD. Ils votants e las votantas decidian trasora davart chaussas che n’als pertutgan betg directamain.
E betg mo ils giuvens e las giuvnas sa laschian influenzar, ha agiuntà la deputada: «Era creschids sa laschan influenzar – da las medias, da vischins, dad istorgias da cifras.»Pertutgant la madirezza politica ha Erika Cahenzli da la PS fatg attent a studis. Lezs mussian che giuvens da 16 e 17 onns possedian la medema madirezza politica sco persunas tranter 18 e 24 onns. Ins sappia era che betg tuts giuvens vegnian a sa participar a las votaziuns ed elecziuns. «Ma a quels che s’interessan duessan nus avrir la porta», ha ditg la deputada.
«En Svizra tutgan 5 % dals burgais e da las burgaisas tar ina partida politica», ha ditg Gaudenz Bavier da la PVL. «Sche nus vulain mantegnair nossa cuntrada multifara da partidas, lura èsi sco en il sport. Nus stuain ir tar ils giuvens ed als motivar da sa participar a la lavur politica.» El haja lavurà blers onns en il chantun Glaruna. Là na sajan sa manifestads nagins dischavantatgs entras il dretg da votar a partir da 16 onns.
En il chantun Glaruna vala dapi il 2007 votar il dretg da votar a partir da 16 onns.
Gust da leger dapli?