Origen fa gnieu en il Piz Mitgel
Origen surpiglia l’hotel istoric Piz Mitgel che sa chatta amez Savognin. Ordlonder vuless l’instituziun culturala realisar ils proxims onns in hotel da cultura e furmaziun. Però l’immobiglia resta formalmain en possess da la fundaziun ch’ha renovà l’hotel avant tschintg onns. Origen vegn dentant a purtar en l’avegnir quella fundaziun, sco ch’il manader d’Origen Giovanni Netzer declera en l’intervista.
Ella è adina buna per ina surpraisa! Onn per onn vegn la fundaziun culturala Origen – cun ses spiritus rector Giovanni Netzer a la testa – da far smirvegliar cun projects culturals ed immobigliars. Ina proxima surpraisa hai dà quest glindesdi saira. En ina communicaziun a las medias ha la Nova Fundaziun Origen – uschia sa numna l’instituziun uffizialmain – fatg a savair ch’ella vegnia a surpigliar l’Hotel Piz Mitgel. Quel è dapi prest 150 onns in’adressa marcanta dal turissem a Savognin (guarda boxa). La chasa sa chatta central sin il «Stradung», gist visavi dal biro turistic ed en vischinanza da la posta, dal center da sanadad regiunal e da blers auters affars dal vitg.
Ina «Academia» cun teater e kino
Or da quest chasament venerabel dal «Mitgel» vuless Origen realisar ina «Academia», in mix d’hotel da cultura e da furmaziun. A partir da la stad surpiglia l’instituziun il svilup da l’hotel cun sias 29 stanzas e duas salas.
En in proxim pass avess la chasa lura da vegnir cumplettada ed engrondida parzialmain, tranter auter cun locals da seminari e d’exposiziun. En il giardin dal chasament fiss previs da construir – or da l’anteriur clavà sper la sala d’hotel – in spazi da kino e da teater. Ultra da quai vuless la nova purtadra da l’hotel, sco ch’ella scriva, dar gronda paisa a la tgira da la substanza istorica da l’Hotel Piz Mitgel.
Plans pli concrets per las midadas en ed enturn l’Hotel Piz Mitgel vul Origen preschentar pir en il decurs dal zercladur 2026 ed avrir lura il nov hotel cun il nov concept sin la stad 2027. Tuttina ha il manader da la Nova Fundaziun Origen, Giovanni Netzer, gia tradì a la FMR intginas ideas e finamiras.
FMR: Pertge surpiglia Origen atgnamain l’Hotel Piz Mitgel?
Giovanni Netzer: I dat trais motivs. Per l’ina furma l’hotel in dals centers dal vitg. Jau ma regord anc dad uffant che in’entira seria da chasas eran vegnidas sbuvadas per schlargiar il stradun. La consequenza è che nus avain ussa bain ina mesa autostrada tras Savognin. Ma la vita en il center è ida enavos, hotels e butias èn vegnidas serradas. Il segund motiv è che Origen tschertga dapi in temp ina structura ideala per pudair plazzar novs formats da scolaziun e furmaziun. Da quels avain nus sviluppà ils davos onns ensemen cun instituziuns sco la Scola politecnica federala (SPF/ETH), la Scola auta turitgaisa dals arts u la Scola da musica da Lucerna. Nus duvrain pia spazis per organisar da quels lavuratoris, curs u seminaris. L’Hotel Piz Mitgel porscha cun sias circa 30 chombras e cun var trais salas ina tala infrastructura. Ed il terz motiv: Ils davos dus fin trais onns è sa sviluppada l’idea en la regiun da sa focussar turisticamain pli ferm sin dumondas culturalas. Uschia che noss pass è era da chapir sco etappa per il svilup general en il Surses.
Vus avais annunzià mardi che «Origen surpiglia» l’Hotel Piz Mitgel. Ma co è quai da chapir? Cumprais l’hotel, al prendais a tschains u manais simplamain la gestiun?
L’hotel è ina fundaziun, la Fundaziun Piz Mitgel Val Surses. Quella era vegnida creada avant tschintg onns cun l’intent da salvar, renovar e manar enavant l’hotel. Ed il segund intent è da sustegnair uniuns culturalas en la val. Cun la collavuraziun cun Origen datti uss ina nova perspectiva supplementara, numnadamain apunta l’intenziun da crear er in lieu da furmaziun e scolaziun. En connex cun la «surpigliada» vul quai dir concretamain che Origen vegn a s’engaschar en il cussegl da fundaziun.
L’hotel resta pia en possess da quella fundaziun?
Gea, ils cussegliers e las cusseglieras en uffizi vegnan a sa retrair. E nus vegnin ad installar in nov cussegl da fundaziun.
Il cussegl da fundaziun actual vegn pia a sa retrair a favur dad Origen?
Gea, exact. Quai vegn a succeder il proxim temp ed è la finala il resultat dad ina fitg buna collavuraziun che Origen ha gia dapi in bel temp cun il Piz Mitgel.
Vus vulais realisar or da l’Hotel Piz Mitgel in «hotspot vital per formats da scolaziun innovativs». Tge è concret l’idea?
Nus avain per exempel in program fitg interessant cun la ETH per furmas da construcziun digitala. Quel è sa sviluppà or da nossa collavuraziun per la Tur Alva. Il know-how che nus avain tuts acquistà tar quel project vulessan nus dar enavant, per exempel en furma da curs. In auter exempel èn forsa curs per dirigentas e dirigents giuvens en il Grischun. Ma apunta, sche tals curs duran pli ditg che in di, lura èsi da dar suttetg a la glieud.
I dat pia gia ideas detg concretas. Ma il Piz Mitgel è anc in hotel tut normal. Co quintais Vus da manar vinavant quel?
I dat in hotel nuncumplitgà! L’Hotel Piz Mitgel a Savognin è bain vegnì bajegià en ina moda gronda ed eleganta, dentant era detg setg. Forsa che sia derivanza – or dals ravugl da la guardia papala – ha influenzà l’architectura. Il Piz Mitgel n’è betg gist ina caserna, ma l’edifizi ha ina tscherta simplezza pratica. Perquai duess il Piz Mitgel esser in hotel bain accessibel e nuncumplitgà, pia betg in hotel da luxus.
En la communicaziun scrivais Vus era che Vus vulessas insumma transfurmar il minz da Savognin, vul dir da vivifitgar bajetgs vids ubain spazis vids. Avais Vus gia en mira auters bajetgs concrets per lung dal stradun?
Quella formulaziun sa basa sin nossas experientscha als Mulegns. Jau sun da l’idea ch’ins sto propi ponderar en in context cumplessiv, sch’ins surpiglia in tal stabiliment sco ussa l’Hotel Piz Mitgel. Enturn ina chasa stoi anc dar autras iniziativas che fructifitgeschan ina l’autra. Gist per lung dal «Stradung» da Savognin datti plirs edifizis e spazis ch’avessan in tschert potenzial per vivifitgar il center.
Origen ha en il fratemp in detg portfolio dad immobiglias ch’ella posseda u gestiunescha: p.ex. la Villa Carisch a Riom, l’Hotel Liun cun la Tur Alva als Mulegns, il Chastè da Riom, sin il Gelgia datti l’idea per ina tur, a Riom existiva in project per in teater etc. Betg tema ch’i pudess vegnir memia bler?
Jau avess plitost tema, sch’i na dess nagin svilup. Da bajegiar si ina destinaziun culturala – che na serva betg mo al turissem, mabain er al svilup da las vischnancas – quai dovra ina tscherta dimensiun. Nus essan in pau disads che la cultura sa manifestescha mo sin palcs ed en exposiziuns. Ma jau sun da l’opiniun che la cultura ha anc autras incumbensas che surpassan l’ur da la tribuna: il svilup general, la cultura da bajegiar e responsabladads socialas. E qua è Origen daventà ils davos onns in partenari ch’è abel da dar nova vita. Tut las immobiglias che nus avain surpiglià ils davos onns eran vidas ubain en decadenza.
Origen era avant paucs onns in’instituziun culturala classica, in’organisatura da concerts e teaters. En il fratemp è Origen er in player en la tgira, il svilup e la construcziun da bajetgs.
Gea, quai è stà in svilup organic, naschì or d’ina necessitad. Sche nus organisain in festival, lura na datti per il vitg anc betg in grond svilup u niz. Sch’ins vul però, sco Origen, porscher in program cultural sur l’entir onn, lura dovri abitaziuns, la glieud vegn a viver qua e quai gida la fin a mantegnair butias ed ustarias. La cultura porta uschia fritg era sur la tribuna ora. Ma da basa vai adina per istorgias, saja sin il palc da teater ubain tar projects immobigliars. I va adina per chapir tge ch’è stà, tge ch’è uss e tge che pudess esser ina nova interpretaziun per cuntinuar. La finamira tar tals gronds projects è pia adina da raquintar istorgias.
Ma tge respundais Vus a la resalva che Origen «maglia tut»?
«Il Piz Mitgel duess esser in hotel bain accessibel e nuncumplitgà, pia betg in hotel da luxus.»
Giovanni Netzer
Nua ch’i dat midadas, datti adina intschertezzas, dumondas e forsa resalvas. Quellas empruvain nus da prender serius, nus tschertgain il discurs public, perquai ch’il svilup è adina er in svilup public. En quels lieus, nua che nus essan vegnids activs, fiss l’alternativa adina stada da laschar vid, da laschar crudar en decadenza e da laschar murir. Per mai persunalmain n’è quai betg ina perspectiva. Nus stuain ristgar da prender ina u l’autra iniziativa che gida a surviver en nossas vals.
L’Hotel Piz Mitgel è adina stà per la glieud da Savognin in lieu da battaisems, nozzas e festas. Tge relaziun persunala ha Giovanni Netzer cun l’Hotel Piz Mitgel?
Era per mai è l’Hotel Piz Mitgel ina chasa detg famigliara. Igl è stà il lieu da blers concerts da chors e da bleras festas – sco p.ex. quella dal 90avel anniversari da mia tatta. Mia communiun e mia craisma avain nus festivà en la sala dal Piz Mitgel. La glieud da la vischnanca ha natiralmain in ferm liom cun quel hotel. Ed a quel liom vulessan nus dar tgira.
L’Hotel Piz Mitgel resta pia in hotel era per indigens?
La dumonda dad indigen u betg indigen empruvain nus en la lavur culturala da betg accentuar. Il Piz Mitgel vegn a restar in lieu avert per tuttas e tuts, per giasts, indigens u tgi adina. In concept pli concret vegnin nus ad elavurar il proxim temp.
In hotel che flada istorgia
Avant quatter onns onns ha in trio d’auturs (Peder Plaz, Romano Plaz e Sepp Waldegg barmier) publitgà in cudesch voluminus da 300 paginas cun il titel «Istorgia ed istorgias – Hotel Piz Mitgel». En quella publicaziun han els recapitulà l’istorgia da l’albiert, ma els han era raquintà diversas anecdotas ed illustrà lur publicaziun cun var 180 fotografias istoricas. En in’intervista cun la FMR aveva l’autur principal Peder Plaz fatg a savair ch’ins na sappia betg propi exact cura ch’il chasament era vegnì bajegià. Ins supponia però enturn ils onns 1860. En sia communicaziun da glindesdi saira scriva Origen ch’il stabiliment saja vegnì erigì l’onn 1874.
Bajegià l’hotel avevan en quels onns – pia avant var 150 onns – ils dus frars Sebastian e Leza Wasescha. Els eran turnads en patria da lur servetsch per l’armada papala ed avevan en lur bagascha las pensiuns da schuldads. Cun quels raps han els laschà eriger l’hotel, speculond sin in svilup turistic a Savognin. Pli tard è l’hotel ì en possess da las famiglias indigenas Guetg e Spinas ed a partir da l’onn 1961 è la chasa stada en possess da la famiglia Waldegg. Durant quatter decennis, fin il 2021, han Sepp e Regina Waldegg manà l’hotel. Sin lur pensiun e causa mancanza da successiun han els vendì l’hotel a la Fundaziun Piz Mitgel Val Surses. Quella fundaziun era vegnida installada dad Eveline Saupper, Luzi Thomann e Bruno Weber. Tenor register da commerzi actual furman els anc adina il cussegl da fundaziun. Sut lur batgetta è l’hotel vegnì renovà e manà enavant. Suenter trais onns è il manaschi dentant vegnì transfurmà dad in hotel da l’entir onn en in manaschi da stagiun (stad/enviern). L’instituziun culturala Origen vegn a surpigliar e sviluppar vinavant l’Hotel Piz Mitgel a partir da la stad 2026. (fmr/dat)
Gust da leger dapli?