129 giavischan ch’il parlament tuorni

«Ils 130 iniziants han dau l’incumbensa  alla suprastonza communala da schar decider aunc inaga sur dalla caussa. Ulteriuras informaziuns vegn nossa gruppaziun il mument buc a communicar», rispunda Damian Marino la damonda dalla FMR. Il habitont da Camischolas ha confirmau ils fatgs. El ei commember d’in comité che ha inoltrau ils 22 d’avrel 2026 alla suprastonza communala ina iniziativa purtada e suttascretta da 130 votantas e votants. La menadra dalla canzlia Simona Giossi ha daferton confirmau alla FMR che la controlla da habitonts hagi verificau las suttascripziuns dall’iniziativa: 129 dallas 130 seigien valeivlas. Tenor la constituziun communala dalla vischnaunca da Tujetsch san silmeins 60 persunas cun dretg da votar en fatgs communals pretender cun lur suttascripziuns ch’ei vegni votau davart ina proposta ch’ellas han fatg.

Decisiun era stada clara

L’iniziativa ch’il comité ha inoltrau incarichescha la suprastonza communala da reveder la constituziun e d’introducir il cussegl da vischnaunca. Gia pliras gadas han ils Tuatschins stuiu s’exprimer pervia dalla constituziun communala. Il november 2020 haveva il pievel priu posiziun en ina votaziun consultativa pertuccont la damonda da redimensiunar il diember da persunas eligidas els gremis communals. Cun 350 encunter 215 vuschs haveva la votaziun consultativa mussau ch’il pievel giavischi d’abolir il parlament. Dus onns pli tard, il november 2022, eis ei stau clar: 74 % dallas votantas e votants han approbau la revisiun totala. Da niev dueigi la vischnaunca da Tujetsch haver ina suprastonza, ina radunonza e decisiuns all’urna. Cunquei ha il pievel decidiu claramein da sligiar il cussegl da vischnaunca.

Igl 1. da fenadur 2023 ei la nova constituziun ida en vigur, e dapi lu dat ei negin parlament pli en Tujetsch. A caschun dalla davosa sesida dil cussegl da vischnaunca, ils 28 da zercladur 2023, era Sabrina Flepp, la davosa presidenta dil cussegl da vischnaunca, s’exprimida pertuccont il funcziunar futur dalla politica communala – senza il parlament sco gremi da ventil denter suprastonza e radunonza communala. Ella haveva detg: «Jeu sperel che las radunonzas communalas seigien frequentadas bein e che las vischinas ed ils vischins sefatschentien era igl avegnir profundamein dils fatgs politics.»

Sco ei para ei quei giavisch buc ius en vigur. Il comité d’iniziativa argumentescha numnadamein ussa en sia iniziativa: «Ina dallas finamiras dalla revisiun, numnadamein da far pli attractiva la radunonza communala ed aschia augmentar la participaziun a quella, ei buca severificada. Il cuntrari, ei semanifestescha ch’igl interess e la participaziun ein sesminui considerablamein.» Il comité constatescha ch’il cussegl da vischnaunca maunca, ei seigi in organ che tracti ordavon las fatschentas preparadas dalla suprastonza.

Ponderaziuns interessantas

La revisiun totala dalla constituziun, decidida il november 2022 ed entrada en vigur igl 1. da fenadur 2023, ha redimensiunau il diember da persunas involvidas. Il diember da funcziunarias e funcziunaris ch’ei drova ei sereducius da 41 sin 19. Sper las persunas eligidas en diversas cumissiuns ha la revisiun strihau era ils mandats dallas endisch persunas eligidas pil parlament communal.

Il president communal Martin Cavegn haveva denton dau d’entellir gia il november 2022, en vesta alla votaziun: «Il cussegl communal ei per la suprastonza communala in bien partenari da discussiun.» Magari vegnevien interessantas ponderaziuns sin meisa, il parlament seigi ina buna caschun da tuccar il puls dils representants dil pievel, haveva il president communal manegiau avon ch’ina maioritad ha decidiu d’abolir il parlament.

Pli sempel da s’exprimer

La suprastonza communala ei obligada da suttametter l’iniziativa dil pievel ensemen cun sia posiziun ed eventualmein cun ina cunterproposta il pli tard enteifer in onn alla radunonza da vischnaunca. Il comité che ha inoltrau siu giavisch da reintroducir il parlament communal ha ina speronza: «Cunquei sefatschenta egl avegnir in ulteriur cerchel da persunas cugl avegnir da nossa vischnaunca. En vesta al svilup actual e las perspectivas futuras ei quei d’eminenta impurtonza.»

Sefidan ils interpellants forsa buca dalla suprastonza communala? In’autra ponderaziun ei el center. En lur argumentaziun scrivan ils iniziants: «Il cussegl da vischnaunca ei in gremi pign che sa e sto sefatschentar, discussiunar e debatter en detagl dalla materia. Ed en quella rama eis ei pli sempel da s’exprimer. La radunonza communala porscha buca quella pusseivladad.» Il comité concluda en quei connex: «Forsa ei gest quei igl argument ch’ins ha adina anflau avunda candidatas e candidats per il cussegl da vischnaunca.»