Pumpieras attiran pumpieras

Las crotschas ho Sandra Püntener (54) miss da la vart pel discuors (guarda boxa). A la dumanda, sch’ella saja darcho in servezzan, disch’la: «Schi e na.» Ella fo regulermaing piquet pel chantun Grischun ed oda tuot ils alarms chi vegnan aint, controlla scha’l pumpiers s’haun miss in marcha e supporta las intervenziuns. Que funcziuna eir cun crotschas. Ella svess nu suos-cha pel mumaint però ir al lö tar ün incendi pervi da quellas.

Ün’otra perspectiva cun crotschas

Pervi ch’ella ho lascho operer d’incuort il meniscus es ella steda ultimamaing paziainta in l’ospidel düraunt duos dis. Natürelmaing ho ella, eir düraunt il sogiuorn in l’ospidel, fat impissamaints davart las vias d’evacuaziun, ho do ün tschüt, scha l’access füss liber pels pumpiers u inua cha’s rechattan ils differents sectuors d’incendi. Sia funcziun d’inspectura nun hegia ella pudieu metter d’vart, niauncha suot narcosa parziela. Ella disch: «Lo d’heja bado – in cas d’üna evacuaziun e lieda a la portantina – quaunt ferm dependenta ch’eau füss da la glieud dal salvamaint.»

Calmant es per ella in telas situaziuns cha que do regulermaing trenamaints da pumpiers i’ls ospidels e cha que do plans dad intervenziun. Surtuot però es ella cun sieu uffizi secundar d’inspectura districtuela persvasa cha’ls pumpiers saun che cha’d es da fer, scha que fo dabsögn – eir cun paziaintas d’ospidel cun ün schnuogl falamber.

Da cumands e da respet

Per dvanter inspectura districtuela as drouva in prüma lingia bger’experienza tals pumpiers ed a’s stu esser pront da praster dapü. «Da mner üna truppa u trer decisiuns, que s’imprenda exercitand ed a cuors – e que vain scolo explicitamaing tals pumpiers. Scha s’ho musso che cha’s so a la basa, as vain accepto e respetto eir in otras funcziuns. Eir scu duonna», disch Sandra Püntener. Perque saja que uschè important cha dapü duonnas s’ingaschan tals pumpiers, eir per imprender da mner e da der cumands. Ella hegia scu superiura ün stil da mner pütost partecipativ. «Illa direcziun da l’acziun da pumpiers d’heja imprais a der directivas cleras e sainza discussiuns – chi nun haun nempe plazza al cumanzamaint da l’acziun», declera Sandra Püntener ed agiundscha cha alura gniva fat que ch’ella cumandaiva, ed üngün nu mettaiva in dumanda. Problems nun hegia ella gieu da guadagner il respet bsögnaivel scu duonna tals pumpiers: «Scha’s piglia per mauns las chosas, scha s’es pronta da trener acziuns e d’imprender ils dovairs dals pumpiers, alura nu dependa, scha s’es hom u duonna.»

La quota da duonnas s’augmainta

Il fat ch’ella es üna duonna nun es mê gnieu tematiso explicitamaing i’l egen corp da pumpiers. In mincha cas na aviertamaing. Però il uschedit «mansplaining» ho eir Sandra Püntener già pudieu observer: «Homens chi decleran e faun da sabgets ho que eir già do.»

Daspö l’an 2025 sun tenor la Feuerwehr Koordination Schweiz (FKS) in media 12 % duonnas tals pumpiers in Svizra. Dal 2019 d’eira quista cifra la prüma vouta sur 10 %. Per Sandra Püntener es quista cifra aunch’adüna memma bassa. A nu saja nimia auncha üsit, scu cha las cifras muossan. In tuot sieu district detta üna (vice-)cumandanta. Però la quota da duonnas tals pumpiers s’augmainta dad an in an, ed eir Sandra Püntener svess ho chatto la via tals pumpiers pür cun passa 30 ans.

Piglio la stüerta pür cun 32 ans

Già scu matta vulaiva Sandra Püntener ir tals pumpiers scu sieu bap. Scu giuvna nun es ella simplamaing na gnida clameda sü, cun que cha nu d’eira üsit fin i’ls ans 90. Pü tard es ella steda ferm occupeda culla lavur ed in viedi suvenz eir a l’exteriur. Il temp manchaiva per ün uffizi secundar.

Pür cun 32 ans in Engiadina ho’la chatto la stüerta tals pumpiers. Ella s’ho ingascheda tals pumpiers da Samedan/Puntraschigna ed ho fat inavaunt fin tal gro dad uffiziera – ella es gnida vice-cumandanta e zieva fat la scolaziun d’instructura – ed ho alura cumanzo culla carriera d’inspectura. Uossa ho ella il gro da magiura.

Eir scu prüma duonna illa pusiziun da l’inspectura districtuela nun hegia ella gieu problems da gnir accepteda u respetteda. «Sch’eau d’he aint la giacca d’acziun, nu vegni missa in dumanda», disch ella riand.

Dapü coach cu controlledra

Il purtret dad ün inspectur u dad ün’inspectura es pel solit quel d’üna persuna chi sto speratiers e controlla, survaglia ed inspecta cun rispli agüz. Sandra Püntener nu pera però dad esser la tipica controlledra. La carica es in sieus ögls pütost üna sort «sparring partner». Ella as definescha scu coach chi sto a disposiziun al cumandant u a la cumandanta dals pumpiers. A stüzzer fös nu vo Sandra Püntener svessa pü, ella es però normelmaing al lö, adüna da la vart dal cader. Uossa cun crotschas s’inclegia natürelmaing brich. Ella do alura sustegn al capo da l’acziun, cun que ch’ella cugnuoscha las structuras, las persunas ed ho l’experienza necessaria scu directura da l’acziun.

Meglder ün clam d’agüd da memma

Ün tip do l’inspectura districtuela e mamma da trais iffaunts auncha sün via: «Eau cussagl da fer adöver dal clam d’agüd pü gugent üna vouta da memma cu üna vouta memma poch.» A nu saja da’s tegner inavous cun rapporter e clamer al numer 118, scha’s vezza eir be ün incendi pitschen: «Il pü mel es, scha la glieud craja cha oters claman alura schont ils pumpiers – e nu faun bau!»

Sandra Püntener ho suvenz piquet a livel chantunel ed ho cun que la survista da tuot ils alarms. Quists vegnan dos inavaunt als pumpiers al lö ed ils pumpiers sun alura collios sur func. Aint il auto ho’la adüna cun se la giacca d’acziun – per il cas dals cas. Scha crouda giò ün eroplan (scu capito l’an passo a La Punt Chamues-ch), scha do incendis in vschinauncha u eir da quels da god e pü grands (scu d’incuort a Brusio), alura vo eir ella normelmaing al lö per der sustegn a la direcziun d’acziun.

Da la giuventüna fin tar la pensiun

Sandra Püntener arcumanda eir als giuvenils da parteciper ad üna secziun giuvna da pumpiers. Que metta ella a cour impustüt eir a mattas. «Eau vuless motiver impustüt a duonnas dad ir tals pumpiers. Dapü duonnas cha’d ho e dapü otras chi seguiron.» L’egualited dad homens e duonnas saja pussibla da realiser cun ir ouravaunt cun bun exaimpel. A la dumanda che cha füss la prosma etappa pussibla da sia carriera d’inspectura, respuond’la riand ch’ella saja già pensiuneda scu pumpiera. Ed eir scu inspectura saja la carica limiteda sün desch ans, tar ella per la fin da l’an 2029. Sandra Püntener ho fundo cun sieu hom ün affer chi cussaglia affers i’l ram da la furmaziun professiunela. Sper esser ün coach per pumpieras e pumpiers s’ingascha ella dimena eir scu coach per affers chi haun da cumbatter il maungel da persunel qualificho.