150 onns Chor mischedau Flond

Silla tribuna dalla halla plurivalenta da Flond vegn el a turnar. Suenter gleiti 150 onns reviva Tieni Monsch (1812-1878). Il fundatur dil Chor mischedau Flond s’entaupa dumengia, ils 31 da matg 2026 cun siu vitg e sia populaziun. Il chor ch’el ha fundau entuorn 1852 exista aunc oz. Vigurusamein embellescha el fiastas, dat concerts e contribuescha alla veta culturala e sociala dil vitget. Flond ei denton semidau. Cun franchezia sesprova il chor mischedau da tgirar il cant e da mantener quella tradiziun che ha entschiet avon circa 180 onns.

Ils 31 da matg 2026, a caschun dalla fiasta da 150 onns, vegn Tieni Monsch a cumparer ella halla plurivalenta da Flond. Teatristas e teatrists da Vuorz presentan fatgs ord la historia dil chor e dil vitg da Flond. L’inscenaziun che Andreas Cadonau ha fatg aposta pil giubileum ei integrad el concert festiv. Tieni Monsch ei la figura empalonta che cumparan sin tribuna. El sesmarveglia da quei ch’ei semidau, constatescha e commentescha il svilup.

Il protogonist ei ina da duas persunalitads che ha gronds merets pil moviment da chors en Surselva. El e siu conburgheis da Flond, il plevon reformau Gion Martin Darms (1823-1907), han iniziau il chor viril Ligia Grischa e dau in stausch ad ina petga dalla cultura sursilvana. Quei ei stau 1852. Igl ei stau l’epoca euforica dil Grischun modern. Da quei temps han ins baghegiau vias, fundau scolas, mirau dils uauls e menau l’aua da beiber en bischels els vitgs. E per promover la veta sociala e la cultura han ins fundau cunzun chors e  musicas, uniuns da tir ed autras.

Era ils habitonts dil vitget da Flond han seschau trer da quell’euforia. Els han fundau buca mo in chor, mobein treis, in viril, in feminil ed in mischedau. Tuttas classas dils carschi duevan saver separticipar alla veta sociala. Quels onns era ser Gion Martin Darms plevon a Flem. Leu ha el viu il basegn d’in svilup economic ed ha dau gl’impuls decisiv pil turissem. Sin territori da Flond e Surcuolm havev’ins gia baghegiau 1868 il hotel Bündner Rigi sut il Péz Mundaun. Il comite ch’ei seformaus a Flem ha fundau la societad da baghegiar dil Parkhotel Waldhaus.

Il medem temps ei la 4. fiasta da cant districtuala stada a Glion. A quella ein ils treis chors da Flond era separticipai. La menziun ella Gasetta Romontscha dils 12 da matg 1876 ei gl’emprem mussament dil Chor mischedau Flond. Deplorablamein mauncan entochen oz protocols e documents che cumprovan in act da fundaziun. L’emprema menziun ei il motiv dil giubileum da 150 onns. Il chor festivescha quel culla dirigenta Ursula Kobler. Dapi 2014 diregia ella il chor. Avon ella han treis scolasts dirigiu el: Meia Inauen-Dolf ha dirigiu 21 onns (1993-2014), Andreas Cadonau 35 onns (1958-1993) e Johann Darms 34 onns (1924-1958).

Cu Tieni Monsch e Gion Martin Monsch han fundau, ensemen cun paucs auters iniziants, il chor Ligia Grischa havevan els 40 respectiv 29 onns. Omisdus han merets specials, pertgei oz taxesch’ins cant e musica sco «specialitad» dalla cultura sursilvana. Tieni Monsch ei in dils empaladers da quei moviment. Malgrad ch’el cumpara buca cun arbagias ella historia. Entochen oz ha el buca retschiert tonta attenziun sco siu conburgheis ser Gion Martin Darms. Quel era daventaus plevon a Castrisch, silsuenter eis el ius a Flem, e pli tard pastorau a Glion e Sagogn. Il scolast Tieni Monsch ei restaus fideivels a siu vitg ed ha surviu a quel ed al giuven cumin. Duas gadas eis el staus mistral dalla Foppa. 1860 ha el denton bandunau Flond ed ei secasaus a Schnaus-Strada. Motivs economics e professiunals ein probablamein stai il motiv dalla bardigliada. La musica era sia passiun ed a Strada ha el saviu realisar sia finamira, leu ha el numnadamein saviu fundar ina scola da musica.

Ina perdetga da 60 onns

Ils treis chors ch’el ha fundau a Flond han existiu parallelamein plirs decennis. La «cuorta» liunga historia dil Chor mischedau Flond ei descreta el cudisch «Schi ditg che stattan cuolms e vals», la cronica ch’il District da cant Surselva ha ediu 2017 per siu anniversari da 150 onns. Sin pagina 114 san ins leger ch’il chor viril ha existiu tochen ca. 1936/37. Victor Darms (1921-2019) ha cantau varga 60 onns els chors ed en in discuors culla FMR ha el raquintau enquala episoda. Denter auter haveva el getg en connex cun ina perioda ch’il chor era sin ballontscha: Entochen che nus essan en quater cantein nus». Sco quei che Ursula Kobler ha sincerau alla FMR, eis ella motivada da direger vinavon e da contribuir vinavon alla veta culturala dil vitget ch’ei oz in vischinadi dalla vischnaunca politica Sursaissa Mundaun.

Program da fiasta