Da Turitg a Trun – nua ch’il mund è anc en urden

«Quai n’avess mai dastgà capitar e na dastga era mai pli capitar.» L’agitaziun è gronda l’emna passada en il parlament chantunal da Turitg. Atgnamain fiss tractandà in auter tema. Ma las fracziuns vulan discurrer dal scandal en la chirurgia da cors a l’Universitad da Turitg.

Là ha in rapport constatà ina surmortalitad. Radund 70 persunas dapli che quai ch’ins dastgass spetgar èn mortas entaifer paucs onns. La PLD pretenda in’inquisiziun d’ina cumissiun parlamentara (PUK). Durant la pausa da las debattas s’inscuntra la FMR cun tschintg parlamentaris e parlamentarias cun ragischs rumantschas. Tge manegian els d’ina PUK?

Sceptica envers PUK

«Tge ch’è capità a l’ospital da l’universitad, è fitg nausch», di Tina Deplazes dal Center. «Ma sch’i dovra ina PUK, na poss jau betg dir, nus stuain anc discutar quai en nossa partida.»

Lorenz Habicher da la PPS s’exprima a moda datscherta. «Nus essan cunter ina PUK», di el en num da sia fracziun. Il 2021 haja la cumissiun da sanadad formulà passa 70 recumandaziuns per l’ospital da l’universitad. Ina gronda part da quellas saja gia vegnida realisada. Ussa stoppia la procura publica s’occupar dal cas. I saja ina chaussa giuridica e betg ina chaussa da la politica.

Marion Matter e Tumasch Mischol politiseschan er en la PPS e van d’accord cun Lorenz Habicher che fa part da la cumissiun da sanadad. Era Daniel Rensch da la PVL na vul betg s’exponer memia fitg en questa dumonda. En la debatta pretenda sia fracziun dentant da survegliar meglier la procura publica. Lezza n’aveva il 2020 betg persequì ina denunzia penala encunter il medi responsabel.

PUK – gea u na? La decisiun vegn spustada sin in auter di.

Vieuta puncto integraziun en scolas

Persuenter prenda il parlament in’autra decisiun – ina che catapultescha Turitg en ina rolla da pionier: Las vischnancas turitgaisas dastgan puspè introducir classas da promoziun per scolars cun difficultads d’emprender u difficultads da svilup. L’integraziun na duai betg pli succeder a moda uschè absoluta sco ils ultims onns. «I dat uffants che dovran in pau dapli support ed uffants che disturban en classa», di Marion Matter da la PPS. «Tenor mai èsi impurtant che quests scolars survegnan il sustegn ch’els dovran e che las classas regularas vegnan distgargiadas.»

«Nossa partida è era persuenter ed ha suttascrit l’iniziativa che ha manà a questa midada», di Daniel Rensch da la PVL. È Turitg l’emprim chantun che fa in «pass enavos» puncto integraziun? «Quai n’è betg in pass enavos», sa dosta Lorenz Habicher. Il chantun da Turitg haja simplamain vis che las classas regularas na possian betg prestar l’entira integraziun.

In stget Rumantsch e quatter secondos

Scuol, Surrein, Breil e Trun èn ils lieus d’origin dals tschintg parlamentaris e parlamentarias. In dad els è in stget Rumantsch. Ils auters pudess ins forsa numnar secondos, damai ch’els èn creschids si ordaifer il territori da tschep. Tuts tschintg van regularmain en il Grischun en vacanzas u a visitar la parentella.

Il «stget Rumantsch» è Lorenz Habicher (58). El è numnadamain creschì si a Scuol. Oz è el il responsabel per il «mantegniment electro» a la plazza aviatica a Turitg. Gia dapi il 1999 politisescha el en il parlament chantunal. En sia fracziun ha el l’uschenumnà «Chef Einsatz» e sa perquai precis, «tge che gira» avant e davos las culissas da la politica turitgaisa.

Tina Deplazes (29) è la giuvna da la «fracziun rumantscha» ed ha fatg ina rapida carriera politica. L’economa timunescha dapi dus onns il Center, l’emprim sco co-presidenta ed ussa sco presidenta. Sch’ella discurra rumantsch, aud’ins cler e net sias ragischs da Surrein.

Era Daniel Rensch (54) sto dir be ina suletta construcziun e gia è d’udir ses dialect da Breil, pertge el ha emprendì rumantsch da ses tat e da sia tatta. Creschì si è el però a Tavau. L’inschigner d’ambient maina la serenera Werdhölzli, la pli gronda en Svizra.

Marion Matter (51) è creschida si a Schindeleggi ed è spezialista da banca. «Nus avain adina discurrì rumantsch en famiglia», di ella – betg mo cun ils geniturs, mabain era tranter ils fragliuns. Las vacanzas ha sia famiglia adina passentà a Trun.

Era Tumasch Mischol (50) è creschì si en la Bassa ed è chanzlist da Herrliberg. Da ses bazegner e da sia nona a Scuol ha el emprendì in pau rumantsch. Ma per respunder a dumondas politicas, na sa senta el betg ferm avunda.

A Scuol sa relativescha la vista turitgaisa

Tumasch Mischol è persvadì che la derivanza haja in’influenza sin il pensar poltic: «Nus essan parlamentaris dal chantun cun la pli gronda populaziun en Svizra.» Ma sch’ins turnia en il Grischun, sa relativeschia mintgamai la vista da la politica turitgaisa.

Marion Matter va anc in pass pli lunsch. I saja adina in sentiment sco da vegnir a chasa, sch’ella giaja a Trun. «Per mai èsi in toc patria. En il Grischun ma pari mintgatant ch’il mund saja anc en urden.»