Tier Tello e sia servitud
L’Uniun da teater Sagogn ei amiez las davosas preparativas per l’inscenaziun nova «In asen per Tello». Igl ei in toc niev en quater parts da Manfred Veraguth. El ei era reschissur ed ha scret il toc aposta pil giubileum da 20 onns dall’uniun.
«Era Sagogn fa part dalla tradiziun dil teater popular. L’emprema annunzia d’in teater ch’ins enconuscha actualmein ei la producziun dil drama ‘Sogn Alexi’, presentaus igl onn 1864. Naven da lu ei adina puspei vegniu dau teater a Sagogn»: Quell’informaziun san ins leger el carnet dalla 12avla Biennala svizra dil teater d’amaturs ch’ei stada ils 15 e 16 d’october 2016 a Sagogn. Il motto era staus «Nov teaters, quater lungatgs – 1 fiasta». Cun quella manifestaziun e scuntrada dil teater popular svizzer ei l’Uniun da teater Sagogn seprofilada avon diesch onns.
Concretisau l’idea
L’Uniun da teater Sagogn consista oz da 25 commembras e commembers activs. Fundada 2005 commemorescha ella uonn posteriuramein il 20avel anniversari. Puncts culminonts dapi la fundaziun ein stai il toc da giubileum «La valischa d’aug Gieri» ch’ella ha presentau 2015 en in clavau, ed in onn suenter la Biennala. Ussa porscha l’uniun puspei in’occurrenza ordvart speciala, cun in toc special, ei quei sut tschiel aviert. Aposta pigl onn giubilar 2025 ha il reschissur Manfred Veraguth scret il toc «In asen per Tello». Ei seigi ina cumedia sursilvana buca historica, san ins leger sil placat che envida a teater a Sagogn. «Oriundamein havevan nus gl’ensenn da dar il toc gl’atun vargau, e quei sco usitau sin tribuna dalla halla plurivalenta. Per motivs da termins havein nus stuiu stuschar quei plan», raquenta Manfred Veraguth. Dapi gl’uost 2025 eran giugaduras e giugadurs s’approfundi ellas scenas e tuts havevan quasi memorisau il text. Lu ei l’idea da Manfred Veraguth seconcretisada: Enstagl d’ina producziun convenziunala ha l’uniun decidiu da presentar «In asen per Tello» sco giug el liber.
El curtgin baroc privat
Cun slontsch e motivaziun ein il reschissur e commembras e commembers dall’uniun semess alla lavur pil project ambizius. Il possessur dil casti Aspermont, Wolfram Kuoni, ei staus aviarts per l’idea ed ha lubiu da transformar il curtgin historic en in teater sut tschiel aviert. Il liug dil teater, il curtgin baroc agl ur dil Plaz-Fraissen el Vitg dado, ha il politicher Josef Ludwig Castelli a San Nazzaro schau ereger 1672 sco ensemble sper sia casa signurila. El medem stil han auters signurs dalla regiun, Johann Anton Schmid de Grüneck a Glion e Johann Gaudenz de Capol a Flem, schau ereger residenzas privatas e representativas cun curtgin. Quel dil casti a Sagogn, circumdaus d’in ault mir e cun dus portals, ei in’oasa idillica amiez il Vitg dado. Buca savens astga la publicitad entrar en quel.
Enviers caussas culturalas specialas ei la famiglia Kuoni denton adina beinvulenta. Aschia ha gl’artist Linard Nicolay saviu exponer la stad 2007 en quei liug sculpturas novas. Bunamein 20 onns pli tard dat ei leu in teater el liber. Dapi miez matg ei il curtgin occupaus pil menaschi da teater. Ils commembers han montau la tribuna ed integrau en quella schizun il nugher. La surfatscha dil curtgin ei circa 30 meters sin 13 meters. Ils aspectaturs entran tras in dils portals quasi el temps medieval tumpriv. Il teater tracta dil temps cu Tello, gl’uestg da Cuera, ha scret siu testament (mira scaffa).
Plaz per 100 persunas
Pertuccont il cuntegn vul Manfred Veraguth buca tradir dapli detagls. Ch’ei seigi ina veritabla cumedia, ha il redactur dalla FMR saviu perschuader duront ina emprova. Il historicher Manfred Veraguth ha denton verificau fatgs historics ed integrau quels ell’inscenaziun. Sagogn ei involvaus specialmein en quella, pertgei en quei vitg possedeva gl’uestg bia funs e fatg. Denton buca mo a Sagogn. L’entira Surselva ei documentada el testament ch’el ha fatg gl’onn 765. In detagl impurtont tradescha il reschissur ed autur denton: Per che aspectaturas ed aspectaturs da lungatg tudestg sappien era suandar l’acziun, ha l’uniun installau ina projecziun cun surtetels en tudestg.
«Nus havessen mai tertgau ch’ei detti ina tribuna d’aspectaturs cun 100 plazs», raquenta Manfred Veraguth. Ils 3 da zercladur 2026 ei la premiera dil toc «In asen per Tello». Lu suondan siat producziuns, la davosa ils 20 da zercladur 2026.
Dapli informaziuns e reservaziuns da plaz mira www.teatersagogn.ch Ins sa era reservar per telefon 078 795 47 34 (dallas 19.00-20.00). Il teater el liber ei cumbinaus cun in program accumpignont. In’ura avon la producziun arva mintgamai l’exposiziun «20 onns Uniun da teater Sagogn» el clavau sper il Curtgin Aspermont. Lu dat ei ils 9-6-2026, allas 20.30, in referat da Martin Camenisch davart la historia dil vin el Grischun. Ils 17-6-2026, allas 19.00, meina in guid a Sagogn sils fastitgs digl uestg Tello. Ins ha caschun da visitar sia residenza Schiedberg ch’ei oz mo pli ina ruina.
Il cuntegn dil toc
«In asen per Tello» ei ina cumedia reschnova che Manfred Veraguth ha scret aposta per l’Uniun da teater Sagogn. Gl’autur e reschissur descriva suandontamein l’inscenaziun en quater parts: «La primavera digl onn 765 ei Tello, igl uestg e preses da Cuera, en sia residenza a Sagogn. Cun siu scarvon Valerius eis el vidlunder da cumpilar in inventari da siu possess. Els vegnan denton buca propi vinavon cun quella lavur, pertgei la servitud disturba traso. Cu in currier dil retg arriva era aunc, ed ils da Sagogn preparan lur usit pagaun, sto Tello reagir. Mo per siu plan drova el in asen». Tgei capeta cun quei asen e tgei connex ha quel cugl uestg? Per ordinari drovan titulars e signurs plitost in cavagl, ni plirs cavals che traian el en carrotscha. Daco in asen? La risposta lai Manfred Veraguth aviarta. Aspectaturas ed aspectaturs dueien seschar surprender en quei giug el liber a Sagogn.
Gust da leger dapli?