Rumantschia

Senza prescha sin via

Xenia Berther da Tujetsch publichescha miez zercladur siu emprem cudisch d’affons «Sur las neblas». La historia dall’uolp Juna e dil luf Lupo raquenta dad aviartadad, diversitad e dad esser sin via. – Ina viseta tier l’autura ed illustradra da 27 onns en siu atelier a Rueun.

parter

Ina damaun senza prescha. Xenia Berther arva igl esch e beneventa a moda ruasseivla. Pial clara, in lev surrir, ina fatscha cordiala. Per in mument dat il sulegl pli ferm. Paucs pass sper casa agl ur da Rueun stat in clavau vegl. Oz survescha el sco atelier, liug per ideas, maletgs e creativitad. Davon o, sil lautget cun vesta el verd, ei ina pintga meisa cun dus migeuls. Il sulegl sestenda lomamein sil lenn. Ils utschals tilan lingias ell’aria.

Ina borla

Xenia Berther ha 27 onns ed ei sin via da daventar pedagoga curativa. Carschida si a Camischolas, «il pli sulegliv liug da Tujetsch», sco ella di, porta Xenia Berther aunc bia da quei vitget cun ella. Sch’ella tschontscha da si’affonza, vegn si’egliada pli leva. Gia d’affon seigi ella stada savens en siu agen mund. Termagliar, inventar historias, scriver – e quei sur pliras uras. In mund da fantasia, el qual tut ei pusseivel e nuot falliu. «Oz numnel jeu quei mia borla», di ella e surri. Igl ei negin seretrer dil cheu ed uss. Plitost in sempel astgar esser.

Duront ch’ella discuora eis ei clar, tgei ch’ella manegia. Las construcziuns vegnan quietas, ponderadas. Ins sto buc immediatamein finir ellas. Gest ord in tal spazi ei siu emprem cudisch naschius: «Sur las neblas». In cudisch da maletgs per affons che cumpara ils 11 da zercladur 2026 tier la Chasa Editura Rumantscha.

Sin via

La historia entscheiva bufatgamein: Juna, in’uolp, semetta alla tscherca d’in dacasa. Ella entaupa Lupo – in luf ch’enconuscha il mund. Ensemen sesaulzan els en in ballun alv-blau d’aria caulda. Els sgolan buca per arrivar. Els sgolan per mirar.

Continents vegnan scuvretgs, sentupadas sedattan. Animals cun atgnas historias, atgnas vestas. Tut ei divers – ed exact leu schai la direcziun da quei viadi. Nuot vegn valetau, nuot vegn mess in encunter l’auter. Quietamein nescha aschia l’aviartadad pil visavi.

Ina figura che Juna e Lupo entaupan ei Pepe. Il pign tgaun da preria culla ghitara che pren il mument sco el ei, senza tener a ferm el. Xenia Berther surri cuortamein cura ch’ella tschontscha dad el. Buc in grond surrir. Plitost in ch’ins survesa bunamein. Carteivel perquei ch’ella semeglia in tec Pepe.

«Dapertut eis ei u bi»

Buca mo la historia sco tala lai esser quei cudisch specials. Igl ei la vesta: «Dapertut eis ei u bi», di l’autura ruasseivlamein. «Tut ei aschi cool, special e nuot ei meglier.» In messadi, atgnamein aschi sempel, e tuttina carmala el la damonda: Essan nus propi pertscharts da nossa rihezia?

Ils maletgs en «Sur las neblas» dattan veta allas lingias screttas. Xenia Berther ei buca mo autura, mobein era illustradra. Tut deriva da siu maun. Collaschas cun divers material, pupi, teila e colurs tut a dubel. Varga tschien musters ha ella creau, rimnau, sortiu, pinau pil cudisch. Las paginas envidan da sepiarder ellas aventuras.

«Il scriver ei stau pli grev ch’il malegiar», manegia ella. «Il malegiar ei miu mund.» Ella discuora culs mauns – sco sch’els gidassen da metter en plaids ils patratgs ch’ein ell’aria. Forsa schai gest era cheu il dacasa. Buca sco liug. Plitost enzatgei che crescha e sefuorma.

Senza prescha

Ella pren in sitg e tschenta puspei il migiel sin meisa. Ses mauns vegnan a ruaus e per in batterdegl drova ei semplamein negins plaids.

Ins realisescha spert: Ella ha in fin sensori per las pintgas caussas. In maletg che penda vid la dretga preit da siu atelier. Ina vasa cun bialas flurs da primavera. Nuot ei da memia. Nuot maunca. Gest bien aschia sco igl ei. E lu setschenta la proxima damonda: Co va ei vinavon suenter la publicaziun da «Sur las neblas»? – «Ideas ein schon cheu», di Xenia Berther precautamein. Enzatgei seigi vid sesviluppar, mo pil mument vegli ella era schar aria per malegiar e per tut quei che sedetti. Senza prescha.

«Sur las neblas» ei buc in cudisch che dat rispostas. Igl ei in che pren ins sin viadi per veser il mund cun egls aviarts. Nuot sto esser meglier ch’enzatgei auter per esser bi. Gest quei resta sche affons – ed era carschi – siaran il cudisch: Ei tonscha meinsvart d’esser sin via, era senza saver nua ch’ins arriva.

Ils migeuls ein vits, il sulegl stat empau pli ault. Il cant dils utschals ei aunc cheu. La borla sgola vinavon – ella ei buca schluppada. Carteivel sesanfla ella leu nua che Juna e Lupo ein. Sur las neblas.

Per affons e per smarvigliar

«Sur las neblas» ei ina historia davart curascha, amicezia e la bellezia dalla diversitad. Xenia Berther pren lecturas e lecturs sin in pign grond viadi ch’entscheiva da bass, mo che procura ton pli per muments che sefetgan el cor. Igl ei in cudisch per affons – e per tut quellas e quels che han gust da smarvigliar.

La vernissascha cun prelecziun, discuors ed apero vegn accumpignada musicalmein da Dario Hess e quei ils 18 da zercladur 2026 a Sedrun, allas 19.00 ella Sala Cristalla.

Publicaziun dil cudisch: ils 11 da zercladur 2026, Chasa Editura Rumantscha, en duas versiuns (sursilvan e rumantsch grischun).

La vernissascha cun prelecziun, discuors ed apero vegn accumpignada musicalmein da Dario Hess – e quei ils 18 da zercladur 2026 a Sedrun, allas 19.00 ella Sala Cristalla.