Baselgia ed ecumena

Plaids e notas – pil laud e pil pievel

Da Tschuncheismas eis el cumparius. Culla vernissascha dil canzunari Clom ei in project che ha cuzzau nov onns ius a fin festivamein. A Mustér, Vella, Ziraun e Sagogn ha ils responsabels e realisaders Jan-Andrea Bernhard ed Andri Casanova presentau l’ovra e surdau ella al pievel per diever . La FMR ha discurriu culs dus meinaprojects.

parter

In cudisch da canzuns pil diever en baselgia producesch’ins buca mintga gi. Il Clom ei in’ovra persistenta ed in project epocal. Ellas baselgias reformadas dalla Sur- e Sutselva cantava il pievel dapi varga 60 onns cul Cudisch da chorals. Ed ellas catolicas era il pievel disaus dapi prest 45 onns cugl Alleluja. Il cudisch niev remplazza omisdus canzunaris. Il Clom ei in’ovra absolutamein innovativa, demai ch’ella survescha ad omisduas confessiuns. Quei conferman ils dus meinaproject, il teolog reformau Jan-Andrea Bernhard ed il teolog catolic Andri Casanova ell’intervesta culla FMR.

Il Clom ei cumparius e Vus haveis presentau festivamein en quater loghens e surdau el al pievel. Ha il pievel udiu Vies «clom», respectiv, tgei resuns haveis Vus giu?

Andri Casanova: Ils emprems resuns havein nus survegniu a caschun dallas vernissaschas. Unisono ha la glieud plascher ch’il cudisch ei cumparius e ch’ins sa finalmein tener enta maun el. Resuns e cumpliments ha ei dau explicitamein da pliras varts perquei ch’igl ei in’ovra ecumena. Ins stema ch’igl ei gartegiau da realisar quella visiun d’in canzunari communabel per omisduas confessiuns. Persunas che han sfegliau el cuntegn dil cudisch han era exprimiu lur plascher co nus havein giu gl’egl pil detagl e per in bien concept.

Jan-Andrea Bernhard: Il «clom» ei vegnius udius fetg ferm. Ch’igl ei in’ovra da piunier han biars viu. Igl ei enzatgei cumplettamein niev pil diever nunspecific e general en omisduas baselgias. In tal cudisch pil cant en omisduas baselgias dat negliu auter ell’entira Europa. Nus havein saviu realisar il project grazia allas baselgias cantunalas ed il cantun Grischun. Quels gremis han viu la muntada dil project ed han susteniu naven dall’entschatta el. Igl ei buca nossa ovra, mobein in’ovra per dar laud a Diu.

Il Clom ei ussa sin meisa e surdaus al pievel. Sa quel co duvrar el e co trer a néz siu potenzial?

Andri Casanova: Miu emprem cussegl ei d’introducir el cun duvrar, e cun far experientschas cun el. Igl ei ina sfida per organistas ed organists. Lezs ein capavels avunda da dumignar quella. Segir ch’igl ei prudent da porscher ils proxims meins occurrenzas accumpignontas che gidan d’introducir ella structura pli manedla dil Clom. Nus essan promts da dar sustegn.

Jan-Andrea Bernhard: Davostier ei ina clara sistematica. Nus sepurschein en mintga cass da segidar cun presentar il canzunari niev e declarar co quel ei concepius e co ins sa profitar da quei mied impurtont ellas baselgias. La responsabladad d’organisar presentaziuns ei denton buca tier nus, mobein tier las pleivs ed ils funcziunaris. Cheu dat ei diversas pusseivladads. Per exempel cun clomar in quart’ura pli baul al survetsch divin per exercitar ordavon ina duas canzuns novas. Ni che las pleivs envidan nus meinaproject per mussar detagls dil Clom.

Ellas baselgias mauncan oz meinsvart ils organists e las organistas. Quels musicists ein essenzials per ch’il Clom vegni duvraus e sappi etablir. Ni veseis Vus quei autruisa?

Andri Casanova: Buca mo organists. Era ils chors e dirigents ellas differentas pleivs san sustener e promover l’introducziun. Gest ils chorals en quater vuschs ch’ein ussa el Clom ei pils chors catolics in niev repertori, respectiv in’experientscha nova. Els san e dueien cantar quels cul pievel. Cheu dat ei segiramein era pusseivladads da promover ch’il Clom anfli accoglientscha.

Jan-Andrea Bernhard: Jeu sai mo confirmar ch’el cuntegn bialas surpresas e specialitads. Per ch’ins anfli quellas dependa bia dallas iniziativas che vegnan ussa ord ils chors ed ord il pievel.

Omisduas confessiuns ha giu entochen ussa, mintgina per sesezza, ina atgna tradiziun e sistematica da canzuns. Co ei quei sligiau el Clom, ei tut mischedau ussa?

Jan-Andrea Bernhard: Il Clom ei structuraus tenor ina sistematica clara: Mintgina dallas varga 600 canzuns s’audan el liug ch’ei definius tenor igl onn ecclesiastic e tenor artg digl onn, artg dalla dumengia, laud a Diu, creisma, confirmaziun e.a.v. Aschia ch’il repertori semischeida tematicamein.

Andri Casanova: Ina canzun da batten ni da sepultura ei classada el capetel corrispundent tenor liturgia, seigi lu pil priedi reformau ni per la messa catolica. Tut ei ordinau tenor quei che schabegia ella veta cristiana. Ils circa 150 chorals en quater vuschs s’accordan cullas canzuns en ina vusch ed ins ha massa pusseivladads da far musica per tuttas caschuns.

Vus haveis luvrau nov onns vid il project da quei canzunari niev. Daco ha ei cuzzau schi gitg tochen che quel ei cumparius?

Jan-Andrea Bernhard: Aunc pli baul han ins entschiet, dalla vart catolica, a preparar in project e far las empremas lavurs per in canzunari niev. Era dalla vart reformada, leu culla finamira da remplazzar canzuns cun texts antiquai. Cun tschintschar in cun l’auter ei quei la finala carschiu e sesviluppau. En tut era ei previu da realisar il project enteifer quater onns.

Andri Casanova: Pér cu nus havein entschiet a luvrar concretamein vid il project, suenter ch’il Decanat Surselva e la Fundaziun Anton Cadonau, havevan approbau quel, havein nus s’encurschiu tgei dimensiun che quell’incumbensa ha.

Jan-Andrea Bernhard: Mintga bustab, mintga nota, mintga remarca, mintga dretg, insumma, mintga detagl, havein nus stuiu controllar ed adattar. Che quei drovi schi bia temps havevan era nus buca s’imaginau.

Haveis Vus matei stuiu dumandar mintga cumponist e mintga autur da texts la lubientscha?

Andri Casanova: Igl ei ina lavur impegnativa che ha duvrau bia correspondenza e temps. Cun eruir ils dretgs e contactar il dretg post ni adressa, spitgar sil resun e lu presentar la fuorma dalla canzun ni translaziun. Quella part ei stada fetg cumplexa cun resuns diltut varionts.

Vus haveis adina luvrau sulettamein en ina squadra da dus?

Jan-Andrea Bernhard: Nus dus, Andri ed jeu, havein menau il project. Nus havein denton collaborau cun ina squadra da circa 40 persunas. Musicalmein ei il musicist Claudio Simonet staus nossa persuna da contact, dasperas han biaras persunas susteniu nus.

Andri Casanova: Mintgina da quellas persunas ha contribuiu enzatgei impurtont per quei canzunari.

Il Clom cumpara en in temps ch’ei buca gest favureivels per las baselgias. La secularisaziun avanzescha. L’indifferenza crescha e las baselgias ein buca pli schi pleinas sco avon 40 onns. Vegn quei cudisch da cant buca memia tard?

Andri Casanova: Il Clom ei in mied pil laud a Diu ellas baselgias. Jeu manegiel ch’el vegni buca a saver influenzar il svilup dalla societad. Quei sto el denton era buc. Jeu sun da fei ch’il cudisch anfli in bien plaz e ch’el vegni a contonscher il pievel.

Jan-Andrea Bernhard: Ei constat ch’ei ha dau ils davos decennis ina secularisaziun che ha priu in catsch pli e pli spert. Il Clom ei in pign mied, in cudisch ch’ins sa era duvrar a casa. Cun texts e canzuns meditativas adattai per gliez diever.

Andri Casanova: Igl ei in accumpignament sin via per nies pievel e nossa societad.

Sch’ins sfeglia en quei canzunari niev ston ins constatar ch’il Clom ei veramein innovativs e moderns, ni buc?

Jan-Andrea Bernhard: Nus havein definiu ed elegiu era novas canzuns, respectiv talas ch’ein buca els cudischs che vegnevan duvrai entochen ussa. Pia reschnovas cumposiziuns, ni era talas che eran per exempel el carnet «Selegra». Nus havein vuliu explicitamein includer novas canzuns. Quei schabegia dapi 2000 onns adina puspei, la baselgia cristiana sesviluppescha e s’adattescha adina danovamein.

Andri Casanova: Ina punt ei era la scola. Biaras canzuns el Clom san ins duvrar bein per l’instrucziun da religiun. Buca tuttas ein pietisticas, mobein sedrezzan alla cardientscha generala. Igl ei in cudisch pil pievel cumin.

Jan-Andrea Bernhard: Gest la pli emprema canzun, la numra 1 «Laud a Diu» cun text da Flurina Cavegn-Tomaschett e melodia da Daniela Candrian ei caracteristica. Quella ha la qualitad da daventar ina che tut tegn endament.

La distribuziun dil Clom

Il canzunari Clom ei in’ovra da gronda dimensiun. Igl ei in cudisch romontsch dad 800 paginas ch’ei stampaus e ligiaus en ina ediziun da 10’000 exemplars. Da quels han las pleivs romontschas dalla Sur- e Sutselva empustau 6000 exemplars gia ordavon el temps dalla subscripziun. Aunc ussa han las pleivs buca retschiert ils cudischs, il ligiacudischs furnescha quels miez zercladur. Tenor l’informaziun dils dus meinaprojects va il Clom lu en vendita. Ils prezis ein mess bass, en favur da tuttas e tuts. Culla numra dad ISBN 978-3-9526545-2-1 san ins empustar il Clom en mintga libraria en Svizra ed egl exteriur. Ils dus toms dil cudisch d’orgla ein pli voluminus, ins sa empustar era quels cullas numras da ISBN 978-3-9526545-0-7 e 978-3-9526545-1-4.