Revista zercladur 2026

In mais da pais

Las lingias grassas e finas dal mais zercladur 2026

parter

Il pled magic da quest mais da zercladur è stà: «strategia». Ozendi sa lascha gea mintga idea enzugliar en ina «strategia». I tuna dalunga bain, era sch’i sa zuppa davostiers mintgatant blera aria chauda – aria bunamain uschè chauda sco durant quests davos dis.

Mintga partida ha gì per las elecziuns chantunalas si’atgna strategia. Tar la PPS è quella ida si camifo. Autras partidas han – sco a ses temp il famus cabarettist Emil en il sketch «Der Wahlverlierer» – stuì chattar ils dretgs pleds en lur sconfittas. Il cusseglier guvernativ Peter Peyer ha dentant gì fortuna il di d’elecziun. Il regent da la PS è vegnì reelegì detg cler per in’ulteriura perioda d’uffizi. Quai è probabel gartegià mo grazia al nov sistem cun ils cedels d’eleger: Sin quels eran numnadamain prestampads tut ils nums da las nov candidatas e candidats, pia era quel da Peter Peyer. Igl era mo da far cruschinas. Sche quai na fiss betg stà il cas, avessan bleras votantas e votants scrit ses num tenor ils placats che pendevan en l’entir Grischun: Peter Punkt.

Sco ditg, la strategia da la PPS è ida si tenor plan. La partida è stada la dumengia d’elecziun la gronda victura. Diesch ulteriurs sezs en il Cussegl grond ed in’atgna nova regenta, Valérie Favre Accola. Il di d’elecziun ha quella tradì envers la FMR: «Jau less emprender vallader e vegn a m’inscriver per quest october per in curs intensiv en la Val Müstair.» Nus proponin suenter il curs il suandant proceder: Avant ch’ella entschaiva il 2027 en la Regenza, fa ses antecessur Jon Domenic Parolini in test da vallader cun ella. Pertge gist el? – Jon Domenic Parolini aveva organisà durant plirs onns, sco collavuratur regiunal da la Lia Rumantscha, ils curs da rumantsch en Engiadina. Era quels en la Val Müstair!

Il Cumegn Surses vul persequitar ina nova strategia en connex cun la producziun da forza electrica en la val. L’onn 2035 survegn la vischnanca gea «enavos» las ovras da la EWZ (Ovras electricas da la citad da Turitg). Quell’interpresa ha gestiunà durant decennis las ovras tranter il Lai da Marmorera e Tinizong e lura vinavant fin a Solas. L’onn 2035 scroda la concessiun, ed il Surses sto decider tge far cun quels indrizs. Da reconcessiunar a la EWZ na vegn apparentamain betg en dumonda. In glindesdi saira da quest mais ha la vischnanca vulì infurmar davart las strategias pussaivlas. Ma curt avant la radunanza è crudada ora la forza electrica a Savognin, precis tranter las 18.30 e las 21.30. Per betg stuair far l’infurmaziun en il stgir e senza beamer, ha tut la cumpagnia stuì far midada en la sala polivalenta a Salouf. La dumonda delicata è ussa: È l’interrupziun da la forza propi stada casuala? Aveva la EWZ forsa en la detta? – Per franzos schess ins: «Honi soit qui mal y pense!»

La strategia chantunala en connex cun animals da rapina gronds sa numna «management». E quel «management» (da lufs, lufs-tscherver, urs etc.) è savens in politicum. Uschia ha er il Cussegl grond debattà puspè ina giada davart la dumonda, sch’il Chantun duai remplazzar ils trais lufs-tscherver ch’in guardiaselvaschina aveva schluppettà per sbagl l’onn 2024 en Surselva. Silmain dus da quels trais animals vegnan ussa – malgrà la debatta viva en il parlament – remplazzads. Exact uschia sco che la regenza grischuna ha proponì. Ma danunder vegnan quels lufs-tscherver? In vegn dal Giura ed in da las Carpatas. La dumonda spinusa è: Vulan quels lufs-tscherver insumma vegnir en il Grischun? Ma laschain quella dumonda, quai rendess be anc pli cumplitgà quest politicum ch’è gia delicat avunda.

Tenor sia strategia actuala ha la Lia Rumantscha – vulend u betg vulend – fatg bravamain urden durant quest mais. La suprastanza è sa separada da ses secretari general Markus Solinger. Ed en consequenza indirecta n’è la co-presidenta Urezza Famos betg vegnida reelegida paucs dis pli tard a la radunanza da delegadas e delegads a Samedan. Enstagl ha il cuntracandidat Chasper Sarott da Sent fatg cleramain la cursa. En in purtret dals collegas dad RTR ha il nov elegì president da la Lia ditg: «Jau n’arriv betg sco extraterrester …» – Qua avain nus noss dubis, suenter avair vis ina fotografia da Chasper Sarott en il Bündner Tagblatt dals 23 da zercladur 2026 (guarda foto). Vesais era Vus la pitschna antenna che cucca or dal chau dal Sentiner? Da tge planet vegn Chasper Sarott?

La strategia da la diaspora rumantscha, surtut da quella enturn Turitg, è enconuschenta dapi in brav temp: Ella vuless realisar, sin iniziativa da l’interprendider Theo Schaub, ina «ambassada rumantscha». En pleds pli profans fiss quai in lieu d’inscunter e da cultura rumantscha aifer ina gronda surfabricaziun a Turitg-Oerlikon. La cooperativa che construescha quel entir cumplex vuless er attrair surtut persunas e famiglias rumantschas che vegnissan ad abitar a partir dal 2030 en quella surbajegiada. Per realisar quel «Little Parsonz» amez Turitg datti era gia ina strategia: «La cooperativa vegn a publitgar ils inserats per las abitaziuns en in’emprima fasa mo per rumantsch.» Ma sco adina sa tschenta era tar quest’idea la dumonda spinusa: En tge idiom scriver quels inserats? Fa la fin finala la bell’idea da l’ambassada rumantscha naufragi pervi da quella dumonda? 

Ina strategia ecumena han persequità ils auturs dal cudesch da chant sursilvan il «Clom». Igl è in pass istoric, perquai che la publicaziun dat per l’emprima giada en maun a catolicas e refurmads sursilvans in cudesch cuminaivel. «Quai che ditg dura, bain madira», pudess ins dir tar quest project, elavurà dals dus teologs Andri Casanova (catolic) e Jan-Andrea Bernhard (refurmà). Ils mainaprojects han numnadamain lavurà durant nov onns vi dal «Clom». A prima vista para quai ditg. Ma mettend quella durada en relaziun cun l’istorgia dal schisma confessiunal che ha cuzzà dal medieval fin al di dad oz, lura èn ils nov onns in batterdegl. In batterdegl paschaivel da dus teologs da differenta confessiun che sesan simplamain vi dad ina maisa e collavuran per in cudesch. Betg imaginabel avant paucs onns.

Blers onns n’èsi betg stà cler, cun tge strategia ch’il «Danilo» a Savognin pudess puspè marschar meglier. Avant var 30 onns era quai anc il «place to be», surtut pervi da sia disco suten. Dapi intgins mais èsi cler ch’il Danilo, construì en ils onns 1960, duai vegnir sbuvà per far plazza a novas abitaziuns e locals da fatschenta. Quest mais han ils investurs survegnì la lubientscha per lur project. En quel connex han els publitgà ina visualisaziun da la surbajegiada, probabel generada cun sustegn da l’intelligenza artifiziala. Quella «foto» mussa davos il nov Danilo in piz da bellezza, in piz sco il Matterhorn en il Vallais. Ma davos il Danilo fa atgnamain parada in’autra muntogna imposanta, il Piz Mitgel. In bel piz, ma bler pli plat. Perquai vegn gia speculà: Lessan ils investurs remplazzar suenter il Danilo era il Piz Mitgel?


Mintga fin dal mais lascha la FMR repassar intgins schabetgs e commentescha quai cun in surrir. Normalmain illustrescha Jon Bischoff la rubrica. Questa giada è el gia partì en vacanzas! Il fanadur 2026 scroda il «Mais da pais». La rubrica turna l’avust cun nova forza.