Memia paucs pagan pli cun notas e muneida

Cun intervenziuns parlamentaras, seigi quei ina damonda, ina incumbensa, ina iniziativa ni in conclus direct sa il Cussegl grond metter «cumandar» che la Regenza tracta ina fatschenta. Quella via ha il deputau lumnezian Martin Sgier priu duront la sessiun digl avrel. Ensemen cun 24 consutsignaders dalla fracziun dalla PPS ha el inoltrau ils 23 d’avrel 2026 ina incumbensa pertuccont il pagament cun bancnotas e muneida.

Garantir gl’access per tuts

Ils 8 da mars 2026 ha il pievel svizzer refusau l’iniziativa federala pertuccont il daner blut. Il medem mument ha el acceptau claramein la cunterproposta. Quella rinforza la posiziun da muneida e bancnotas e garantescha che la Banca naziunala metta vinavon en circulaziun daners bluts. «Malgrad quei semuossa el cantun Grischun ina tendenza carschenta enviers il pagament exclusivamein digital», constatescha Martin Sgier ell’introducziun da sia incumbensa parlamentara. Ils 23 d’avrel 2026, duront la sessiun da primavera, ha el introltrau quella fatschenta sco emprem sutsignader da sia fracziun, la PPS. L’incumbensa pretenda ch’il cantun Grischun adempleschi sia responsabladad e garanteschi gl’access  a prestaziuns statalas e parastatalas per tuttas persunas.

A Martin Sgier ed alla fracziun dalla PPS fa il svilup dalla digitalisaziun quitaus. «Quel sveglia damondas. Cunzun persunas pli veglias ch’ein savens dameins versadas culs mieds da pagament digitals ein dependentas da muneida e bancontas», fa il deputau attent. Ils 30 da mars 2026 hagi la Regenza dau ina risposta negativa ad ina petiziun cun varga 8000 suttascripziuns. Quella hagi vuliu render attent che adina pli paucs survetschs statals e dil traffic public garanteschien alla populaziun il daner blut sco mied da pagament. Martin Sgier numna gl’exempel digl auto da posta. Glieud senza telefonin sappi buca pli duvrar quel, ei valien mo pli mieds digitals.

Pintga damonda pil daner blut

«Per differentas gruppas dalla populaziun resta muneida e bancnotas in element central da separticipar alla societad ed alla mobilitad independenta», constatescha il parlamentari lumnezian. Per quei motiv ha Martin Sgier ed ils 23 consutsignaders drizzau duas incumbensas alla Regenza. L’emprema pertucca tuts menaschis dil cantun, las instituziuns e las purschidas che quel meina ni controllescha diltuttafatg sez. La Regenza dueigi garantir che quels menaschis acceptien vinavon muneida e bancontas. Era dueigi ella procurar che organisaziuns e menaschis miezstatals garanteschien quella pusseivladad.

En sia sesida dils 15 da zercladur 2026 ha la Regenza tractau l’incumbensa Sgier. Sin duas paginas ha ella formulau sia risposta. La Regenza sereferescha alla tendenza ed allas disas da pagar ch’ella constatescha en tuts menaschis cantunals. Ellas stizuns dils beins purils dil cantun, els museums, ella biblioteca cantunala, egl archiv da stadi ed era ella Scola cantunala sereduceschi la damonda da pagar cun notas e muneida pli e pli.  Mo aunc 15 % dallas scolaras e dils scolars paghien lur consumaziuns cun muneida. La Regenza numna in exempel d’in auter sectur: Mo aunc 24 % dallas pescaduras e dils pescadurs retraigien la patenta cun daner blut.

Cuosts sproporziunai

Fetg biars survetschs administrativs liquideschi la populaziun oz, aschia la Regenza, praticamein mo pli a moda digitala. Ei domineschien claramein ils pagaments online via carta da credit, carta da debit ni Twint. «En loghens cun ina pintga damonda ni in survetsch temporar stuess’ins menar, per pagaments cun daner blut, in sistem special da cassa e cun tresor», constatescha la Regenza. Retrer, tener en salv e dar ora daners bluts seigi colligiau cun rescas pli grondas e cun pretensiuns da segirtad che caschunien dapli lavur e cuosts supplementars. Era la controlla e la cudischaziun correcta caschunassi lavurs administrativas supplementaras. «In’obligaziun d’acceptar daner blut dapertut caschunass cuosts sproporziunai sin donn e cuost dils pagataglias», resumescha la Regenza sia risposta en connex culs menaschis statals.

Negin ei sclaus

Pertuccont ils menaschis parastatals dil traffic public seigi il cantun tuttavia participaus, el emposti e finanzieschi la purschida ensemen culla Confederaziun. La concepziun concreta culs sistems da pagar seigi denton caussa dallas interpresas da transport. «Gl’access al traffic public resta tuttina garantius cumpleinamein», scriva la Regenza, «perquei ch’igl existan cartas da valur ch’ins sa cumprar cun daners blut. Ella menziuna era ulteriurs posts miezcantunals e parastatals. «En vesta al svilup ed als fatgs eis ei buca indicau d’obligar generalmein ils menaschis d’acceptar muneida e bancnotas. Savens ei quei era gnanc realisabel». Negin vegni sclaus da separticipar alla societad, tuttas prestaziuns restien garantitas a tuttas gruppas dalla populaziun.