A spass cun la derschadra d’Alvra

La derschadra spetga curt avant las nov sco fatg giu a la staziun da Casti a la schurnalista da la FMR. Tanja Pfammatter è dapi in onn e mez presidenta da la Dretgira regiunala Alvra – ed ella è dasperas anc manadra da viandar. Perquai vai gist sin ina pitschna tura. Durant chaminar raquinta ella da sia vita e dals differents jobs ch’ella ha fatg (guarda box).

Sia carriera ha fatg bleras stortas ed ella ha lavurà tranter auter sco guardiachamona ed en in kiosc. Per raquintar tut fin e manidel duvrassi probabel ina tura alpina. Ma la spassegiada tar la baselgia da Mistail e giu tar l’Alvra sto bastar. En la dretgira spetga numnadamain lavur urgenta.

La damaun baud è gist arrivada ina dumonda per ina disposiziun superprovisorica. Quai ha fatg ir ad aut il puls da la derschadra. Sin talas dumondas èsi da reagir entaifer paucas uras. Tuttina na sposta Tanja Pfammatter betg il termin gia daditg planisà cun la schurnalista. La pitschna tura po cumenzar.

Muntognas fan vegnir ventiraivel

«La pli privlusa part vegn gist a l’entschatta», admonescha la manadra da viandar cun in surrir. Igl è da traversar la via tar la staziun a Casti. Là sajettan autos magari en in tempo nar enturn la storta. Sin la senda sumbrivauna vers Mistail tschessa la hectica e Tanja Pfammatter cumenza a raquintar.

«Mia dunna ha survegnì il job da chanzlista a Vaz, uschia essan nus vegnidas ad abitar en il Grischun», di la derschadra ch’è creschida si a Turitg. «Jau hai l’emprim lavurà al kiosc dal lido a Lai. Mintga damaun, sch’jau vesel las muntognas, sun jau ventiraivla. Jau na poss betg pli m’imaginar da viver en la citad. Blers din che las muntognas smatgian. Per mai èsi en il fratemp il betun da la citad che smatga.»

La senda maina l’emprim sper la lingia da viafier viadora. Co daventan ins atgnamain presidenta d’ina dretgira regiunala? «La carriera classica è segir ch’ins lavura ditg sco actuara da dretgira e candidescha insacura per ina plazza libra», di la derschadra. Ella sezza ha prendì in’autra via.

Bleras plazzas – bleras experientschas

A sias uras sco praticanta a la dretgira da Glaruna ha ella sentì ch’i plascha ad ella d’avair contact direct cun la glieud ch’ins ha savens ad ina pitschna dretgira. Ma ella ha vulì far anc auter, per exempel lavurar per ina organisaziun non-profit ed insumma: «La vita è memia curta per lavurar adina en la medema plazza», di Tanja Pfammatter.

Uschia ha ella lavurà per la Caritas, è stada presidenta da la KESB Glaruna, è stada en plazza tar il servetsch giuridic dal socialesser a Turitg etc. Dal 2012 fin il 2015 ha ella manà ensemen cun sia dunna la Rotondohütte sin 2573 meters en l’Uri.

Da tut questas experientschas profiteschia ella oz, di la presidenta da la dretgira regiunala. En sia funcziun na stoppia ella betg mo derschar e truar, mabain era manar il persunal, tegnair a mastrin las finanzas u tegnair la dira en situaziuns stressantas.

Chamegiadas sin la Rotondohütte

Da restar calma haja ella emprendì en la Rotondohütte. «I capita numnadamain adina insatge, sch’igl è gia uschiglio stressant avunda – tant en la dretgira sco en la chamona», declera ella. «Ina sonda saira, la chamona era plaina, è dà giu il chametg e l’electricitad è crudada ora curt avant tschaina. Nagut na funcziunava pli, gnanc l’aua.» En lezza situaziun saja sa mussà ch’ella sappia reagir bain ed a moda flexibla.

Era da las experientschas tar la KESB profiteschia ella oz. Là haja ella emprendì co sa cuntegnair visavi geniturs che sa dispitan. Betg mo per las famiglias, mabain era per las dretgiras sajan divorzis situaziuns pretensiusas, di Tanja Pfammatter: «Igl è da procurar che la sentenzia saja era buna per ils uffants. I sa tracta d’ina gronda intervenziun en la sfera d’ina famiglia.» Talas decisiuns l’occupian suenter adina anc ditg.

Chavazzas e soluziuns

Arrivadas tar baselgia da Mistail mussa Tanja Pfamatter l’inscripziun en il carner. Igl è sco sche las chavazzas discurrissan cun la derschadra e la schurnalista: «Was wir sind, das werdet ihr. Was ihr seid, das waren wir.» Sch’ella haja squitsch, fetschia ella savens ina spassegiada a Mistail. L’inscripziun relativeschia ils problems. En pli procuria il chaminar ch’il tscharvè survegnia puspè avunda oxigen. Suenter ina spassegiada u ina tura turnia ella adina cun ina soluziun a chasa.

Sin il banc en la sumbriva da la baselgia carolingica raquinta la presidenta da dretgira, tge che l’occupa. Gia dapi intgins onns reducescha la dretgira Alvra pendenzas. Ils ultims 18 mais saja reussì da lavurar si dal tut ils vegls cas. «Quai era mia emprima prioritad cura ch’jau hai cumenzà», di Tanja Pfammatter. Ma era dus temas politics la fatschentan.

Grondezza optimala dad ina chamona e dad ina dretgira

En il Cussegl grond hai dà duas intervenziuns. Ina pertutga ina refurma da las dretgiras regiunalas e quant grondas che quellas duain insumma esser. «Igl è in interessant tema: Tge è la grondezza optimala?», sa dumonda la presidenta da la pli pitschna dretgira grischuna: «Ins vesa ch’i na marscha era betg adina tut meglier tar las dretgiras grondas, sco per exempel tar quellas da Malögia u Plessur. A las dretgiras pitschnas essan nus pli agils e nus essan pli datiers da la populaziun. Da l’autra vart avain nus da sbatter, sche nus avain ina giada in cas fitg grond.»

Tanja Pfammatter sa regorda en quest connex a ses temp en la Rotondohütte. Sche tuts 85 plazs erian occupads, n’hajan ella e sia dunna mintgamai betg dumagnà tut la lavur e duvrà anc dapli persunal. Ma cun circa 60 osps sajan ellas vegnidas da far la lavur. Forsa fiss gliez la grondezza optimala per talas chamonas alpinas, ponderescha ella. E forsa dessi gea era ina grondezza optimala per dretgiras regiunalas.

La segunda intervenziun en il Cussegl pertutga in auter tema: las derschadras laicas ed ils derschaders laics? Correspundan lezs anc al temp dad oz? «Quai duess’ins mantegnair», di Tanja Pfammatter. La giurisdicziun dals derschaders da professiun haja la tendenza da daventar pli e pli cumplitgada. Per insatgi senza scolaziun giuridica na sajan las sentenzias strusch pli da chapir. Sco exempel numna ella il cas da pornografia d’uffants che la dretgira superiura ha decidì quest onn. «Perquai èsi impurtant d’avair era en l’avegnir il saun giudizi dals laics e da las laicas», manegia la derschadra.

Porta persula la responsabladad

Per turnar cun la schurnalista a Casti tscherna Tanja Pfammatter la senda sper l’Alvra. Il flum sburfla e las undas glischan. Durant ir sper il flum ora conceda la derschadra ch’ella n’haja dapi in onn betg pli gì temp da lavurar sco manadra da viandar. En il fratemp haja ella puspè in zichel dapli peda e veglia cumenzar in curs da surmiran ensemen cun sia dunna. Sin la punt avant Casti dat ella anc in tgit en la profunditad, nua ch’il flum ha furmà mulins da glatscher en il crap marmorisà. Ed uss sto ella festinar per turnar a la lavur. En autras dretgiras pon decisiuns davart decrets superprovisorics vegnir delegads ad in vicepresident u ina vicepresidenta. Ma la Dretgira regiunala d’Alvra ha be a Tanja Pfammatter sco derschadra en uffizi cumplain. Ils actuars pon bain scriver sentenzias e far preparativas, ma la decisiun e suttascripziun finala  – e cun gliez la responsabladad – sto la presidenta purtar.