Lukas Reinhard ha tschüf fö per la lingua rumantscha
Actualmaing han lö ils cuors intensivs da rumantsch cun passa 150 partecipantas e partecipants a Scuol. Da la partida sco magister es eir Lukas Reinhard da Basilea. El discuorra daspö quatter ons rumantsch.
Tras sia duonna ha Lukas Reinhard imprais a cugnuoscher avant 25 ons l’Engiadina. Ella ha ragischs in Engiadina Bassa, es però creschüda sü giò la Bassa. Adüna darcheu han els visità la nona a Tarasp. Dad imprender la lingua rumantscha nun es quella jada però stat pussibel. «La scoula da la Migros organisaiva bainschi cuors da surmiran a Basilea, üna sporta da cuors da vallader nun existiva in vicinanza», quinta Lukas Reinhard. Pür culla pandemia da Covid s’ha drivida la porta per l’idiom vallader. Quella vouta vaiva nempe la Lia Rumantscha cumanzà cun cuors da rumantsch online. «Tuot in üna jada as pudaiva sezzer a chasa davant il computer ed imprender la lingua preferida», declera’l. Ed el ha fat quai intensivamaing.
Fat tuot ils cuors pussibels
Bain svelt ha Lukas Reinhard fat tuot ils cuors pussibels sün tuot ils desch nivels. E cur chi nu daiva plü ingüna spüerta, s’ha’l annunzchà sco magister e manader da cuors. Ch’el haja tschüf fö per la lingua, quinta’l cun persvasiun e superbgia. Fingià per la terza jada instruischa el uossa rumantsch in occasiun dad ün’eivna intensiva da rumantsch a Scuol ed in Val Müstair.
Ch’el haja imprais uschè svelt ed uschè bain rumantsch haja eir da chefar cun seis talent ed interess per linguas. In seis lö da domicil a Laufen a Basilea discuorra Lukas Reinhard regularmaing frances e tudais-ch ed in sia scoula instruischa’l inglais. «Ed eir rumantsch possa discuorrer e leger mincha di», quinta’l. El dà nempe eir cuors da rumantsch online per la Lia Rumantscha. Dafatta ot scolaras e scolars da Laufen imprendan actualmaing rumantsch in lecziuns voluntarias. «Nus vain chantà chanzuns rumantschas in scoula e plüs uffants han gnü il giavüsch dad imprender quista lingua», declera il magister da scoula secundara a Laufen. Quistas lecziuns han adüna lö sur mezdi. «Üna jada vaina eir cuschinà üna tuorta da nusch», quinta’l. Previs esa eir da far cun quists uffants ün viadi a Scuol. Fingià l’on passà es Lukas Reinhard stat cun sia classa ad ün chomp in Engiadina Bassa. Ad el esa eir consciaint, cha na tuot quists uffants nu visitaran las lecziuns da rumantsch per amur da la lingua, dimpersè lura plütost per far il viadi da scoula. Ma cha quai til saja eir listess. «l plü important esa, cha quists uffants vegnan insomma in contact culla quarta lingua naziunala.»
La clav per la lingua e cultura
Üna o tschella colliaziun culla lingua e cultura rumantscha han in mincha cas quellas passa 150 persunas chi frequaintan actualmaing ils cuors intensivs da rumantsch a Scuol. Chi per motivs da famiglia, chi per amur da la cuntrada e cultura e chi simplamaing per plaschair e paschiun per la cumbinaziun. Eir per Lukas Reinhardt es tuot il paket chi persvada: «E schi’s sa rumantsch, s’haja simplamaing eir la clav per gnir in contact culla glieud indigena.»
A Lukas Reinhard plaschan la lingua e sia melodia, la cultura e la cuntrada uschè bain ch’el voul eir gnir a star e lavurar in Engiadina Bassa. «Il böt es da chattar per l’avuost 2027 üna plazza da lavur ed ün’abitaziun in Engiadina. Mia duonna segua lura ün on plü tard, cur cha’ls uffants han fini las scolaziuns», declera’l cun ün rumantsch s-chet sainza accent. Fingià uossa es el, scha mâ pussibel, in Engiadina Bassa ed as partecipescha a tuot ils arrandschamaints pussibels. E Lukas Reinhard es fich avert comunicativ. Dapertuot vain el in discuors cun giasts ed indigens. «Il plü important es chi nu s’haja ingüna temma da discuorrer rumantsch e da far sbagls», disch el e declera cha our da mincha sbagl as poja eir imprender. Cha quai saja eir ün tip important, ch’el prouva da dar inavant als partecipants ed a las partecipantas da seis cuors da rumantsch.
Simplamaing discuorrer es la devisa
Simplamaing discuorrer es perquai la devisa per tuot quels e quellas chi han vöglia dad imprender üna nouva lingua. Ch’el legia fich bler e taidla suvent musica rumantscha, quinta’l. Ch’uschea possa el eir adüna ingrondir seis s-chazi da pleds. Cha per el üna sfida saja dad incleger ed ordinar ils differents dialects da mincha cumün. «Quai vain adüna meglder», disch el.
Dürant ils cuors intensivs da rumantsch a Scuol instruischa Lukas Reinhard ils nivels ses e set. Avantmezdi han lö ils cuors in scoula a Scuol, davomezdi segua il program accumpagnant. Uschè han las partecipantas ed ils partecipants blera peida per passantar temp insembel ed impustüt eir per discuorrer rumantsch. «Eu n’ha üna buna relaziun cullas partecipantas e culs partecipants e quai es adüna eir üna flotta cumpagnia», tradischa’l e gioda mincha mumaint culla nouva famiglia rumantscha.
Daplü infuormaziuns davart ils cuors da rumantscha daja sün www.curs.ch
Gust da leger dapli?