Ertar milliuns e gidar

«100 % dals daners derivan da pitschnas e grondas donaziuns, nus na survegnin nagins daners dal stadi u dal maun public», sutlingescha Kilian Gasser. Ins senta ch’il pledader da l’Agid svizzer per la muntogna (ASM) è in zichel losch da sia organisaziun.

Betg da smirvegliar: Ils ultims quatter onns ha l’organisaziun sustegnì mintg’onn radund 500 fin 1000 projects en l’entira Svizra. Purs, hotelieras, signuns, pasturas, mastergnants, inventadras e bostgers han profità. La finamira è da meglierar la vita dals umans en la muntogna – sin champ economic, social u da la natira. Gliez ha l’Agid svizzer per la muntogna definì sco intent.

10 fin 100 000 francs

«Intgins paucs francs fin passa 100 000 francs pajan noss donaturs e nossas donaturas», di Kilian Gasser. 53 000 persunas privatas u giuridicas hajan l’onn 2025 dà daners, per part perfin duas giadas l’onn. En tut èsi stà entradas da passa 33 milliuns il 2025. Ils davos quatter onns ha la fundaziun retschavì donaziuns tranter 27 e 38 milliuns francs.

Las pli autas summas derivan savens da fundaziuns. Nums na less Kilian Gasser betg tradir: «Talas fundaziuns lavuran fitg discretamain.» Ma savens ha il fundatur u la fundatura fixà avant sia mort, co ch’ils daners duain vegnir impundids a favur da regiuns da muntogna.

Dal reminent: Gist quatter persunas s’occupan tar l’Agid svizzer per la muntogna da donaturas e donaturs gronds. Sper fundaziuns èsi era interpresas ch’èn generusas e dattan in bel rap suenter in bun onn da fatschenta.

Iertas fan ora la mesadad

La gronda surpraisa: Iertas e relaschs fan ora la mesadad da las entradas. «La generaziun ch’è uss veglia e mora, ha vivì en buns temps, blers han pudì metter da la vart daners», di il pledader da l’Agid svizzer per la muntogna. «Igl è glieud che ha fatg vacanzas en las muntognas, per part anc durant il temp da guerra. Questa glieud ha vis, quant dir ch’igl è da far là il pur. Era d’avair in affar è pli difficil ch’en la Bassa causa pli lungs viadis e damain clientella ch’en ina citad. Ins sto simplamain lavurar dapli.»

Questa generaziun resguardia perquai mintgatant en il testament l’Agid svizzer per la muntogna. Da l’onn2025 ha la fundaziun retschavì radund 18 milliuns francs da relaschs, il 2024 èsi stà var 14 milliuns ed il 2023 bunamain 23 milliuns. La generusadad da testaders e defunctas ha dentant in crutsch: Ella na sa lascha betg planisar. «Nus n’avain nagina influenza e nus na pudain betg budgetar questas entradas», di Kilian Gasser.

La citad dat per lunsch ora il bler

En intgins onns na viva questa generaziun dentant betg pli. La generaziun giuvna dat bler damain, perquai ch’ella n’ha anc betg ils daners. Tuttina è il pledader optimistic: «Viandar è en il trend e sch’jau ves co che la giuventetgna va gugent en las muntognas, hai jau schon la speranza ch’ils giuvens e las giuvnas daventian in di donaturs e donaturas per las muntognas.»

Analisas han en pli mussà che radund 90 % da las donaziuns derivan da citadins e da persunas da l’aglomeraziun. «Jau smirvegl adina puspè», di Kilian Gasser. «Igl è ina sort solidaritad da la citad cun la muntogna – gist il cuntrari dal foss ideologic tranter citad e champagna ch’ins tematisescha trasora. Sch’ins contempla nossas donaziuns, n’exista quest foss betg.»

Dad 1 franc van 90 raps en projects

Ed anc ina giada è da sentir in zichel luschezza cura che Kilian Gasser di: «Dad 1 franc van 90 raps directamain en projects da muntogna. Be 10 raps duvrain nus per l’administraziun ed il marketing.»

Tranter auter pervi da quai posseda l’Agid svizzer per la muntogna era il sigil da qualitad da Zewo che controllescha organisaziuns che rimnan daners. Per survegnir il sigil ston las organisaziuns ademplir 21 criteris. Las donaziuns ston vegnir impundidas a moda effizienta. Maximalmain 35 % dastgan vegnir duvrads per administraziun e marketing.

En vista a gliez sajan ils 10 % che l’Agid svizzer per muntogna dovra per lavurs administrativas e reclama propi pauc, di il pledader. Ed el tradescha gist anc, pertge che sia organisaziun vegnia da tegnair chasa uschè bain: «Nus avain 40 experts ed expertas che lavuran gratuit. Igl èn per il pli persunas che han lavurà en il management, èn gist pensiunadas, han gudagnà avunda en lur vita professiunala e vulan s’engaschar per ina buna chaussa.» Questas persunas possedian differentas cumpetenzas e surpiglian las controllas en ils manaschis che dumondan l’Agid svizzer per la muntogna per daners.

In manaschi u ina persuna che less ina contribuziun, stoppia l’emprim inoltrar ils documents necessaris, tranter auter quels da taglia, explitgescha Kilian Gasser. «Nus na vulain gea betg dar raps ad insatgi che ha gia avunda.» Suenter ch’ils documents sajan examinads, giajan ils experts sin il plaz a controllar il manaschi u la persuna.

«Noss experts e nossas expertas prestan enturn 10 000 uras lavur ad onn. Sche nus stuessan pajar questas uras, vesessi ora auter», di Kilian Gasser e sa legra dal «concept genial» da l’Agid per la muntogna per tegnair bass ils custs administrativs.