Ei restan aunc duas scalas engiu

Igl ei in tec sco tier il giug dallas scalas. Mintgaton fan ins in pèr pass en direcziun finamira, lu vegn ina scala ed ins schula anavos ed entscheiva quasi all’entschatta. La via da colligiaziun denter Vuorz e Breil, era numnada Via Migliè, ha fatg atras quei si e giu. Uss eis ella denton quasi en casa, mo pli duas scalas engiu restan. Mo entschevin nus all’entschatta.

Il contract da fusiun

Al principi ei stau ina maridaglia denter Breil, Vuorz ed Andiast. Nozzas ein atgnamein in bi eveniment, denton buc adina denter vischnauncas. La fusiun alla vischnaunca Breil ha dau da discutar ed ei lu tuttina ida en vigur igl onn 2018 suenter ils gies dalla populaziun e la benedicziun dil Cantun. Sco en in contract matrimonial han era las treis vischnauncas reglau certas caussas avon da s’alliar per veta duronta. El contract da fusiun ei stipulau el punct 8 dils effects giuridics: «Denter ils vischinadis da Waltensburg/Vuorz e Breil-vitg vegn realisau ina via communala. Per tal intent vegn en rama d’ina meglieraziun generala approbau in credit ell’altezia da brutto 5,1 milliuns francs. La via ei definida sco via da colligiaziun communala denter ils vischinadis ed ei da construir aschia, ch’ella promova buc il traffic da transit. Ei vegn relaschau in scamond da carrar per autos da vitgira ed autocars.»

Schon avon la fusiun eis ei vegniu sclariu, tgei varianta che fuss la pli tschecca da colligiar las duas fracziuns per evitar da stuer ir giu silla via cantunala ed impunder dapli temps per il viadi engiu ed ensi. Igl ei vegniu favorisau la varianta che entscheiva a Vuorz/Curtginet tier la spartgida en direcziun Andiast sur ils Migliès tochen a La Schetga a Breil. La via da ver 2,4 km suandass igl emprem la via communala existenta, mass lu tras zona agricola e forestala e sur ina punt d’itschal e la fin sur ina via d’uaul che vegness amplificada.

Tochen a Losanna

Mo sco en ina vera lètg, sa in contract – ni silmeins certs puncts en quel – vegnir contestaus cun tuttas metodas. La construcziun dalla nova via da colligiaziun ha pretendiu ina midada dalla zona da planisaziun. Il settember 2020 ha la populaziun approbau quella e dus onns pli tard era la regenza grischuna.

Encunter quella decisiun ha ei dau protestas ch’ein idas tochen al Tribunal federal a Losanna. Sin livel cantunal han all’entschatta era aunc organisaziuns digl ambient fatg recuors cunter quella midada. La fin han aunc tschun partidas privatas contestau la decisiun tier la pli aulta instanza. Quels recurrents ein u possessurs ni migiurs da terren che fuss pertuccaus dalla construcziun dalla Via Migliè.

Ils 16 da settember 2025 ha la pli aulta dertgira decidiu da refusar ils recuors. Ella ha dau raschun alla vischnaunca ed allas preinstanzas ch’ei drovi ina via da colligiaziun per il funcziunar d’ina vischnaunca, surtut per il transport pli cuort da scolaras e scolars. La vischnaunca hagi era examinau avunda differentas variantas per ina via da colligiaziun e la Via Migliè seigi la megliera.

Penultim pass: il Cantun

Suenter quellas biaras scalas si e giu en fila ha la via da colligiaziun denter Vuorz e Breil fatg in grond sprun ensi. La vischnaunca da Breil ha saviu far la damonda per la lubientscha da baghegiar. Ils 12 da zercladur 2026 ei quella vegnida publicada el Fegl ufficial Surselva cun in temps da protestas da 20 dis, quei ch’ei prescret tier edifecis ordeifer la zona da baghegiar sco la Via Migliè. Quel termin ei scadius senza ch’ei ha dau protestas cunter il project, sco Roman Flepp, president communal da Breil, ha confirmau.

Perquei che la Lescha federala davart la planisaziun dil territori prescriva che tut ils projects da baghegiar ordeifer la zona da construcziun ston vegnir suttamess al Cantun, sto igl Uffeci per il svilup dil territori dil Grischun examinar la damonda da baghegiar dalla Via Migliè. Igl uffeci controllescha, sche il project corrispunda alla zona da planisaziun ni sch’ina lubientscha excepziunala sa vegnir concedida. «Sche il Cantun ha neginas resalvas encunter la damonda da baghegiar, sa la vischnaunca scriver ora las lavurs», ha Roman Flepp fatg a saver a scret. Tenor la pagina dil Cantun ei per regla da far quen «eifer 3 (– 4) meins cun ina permissiun da construcziun».

Ei drova in credit supplementar

La decisiun dil Cantun ei pia la penultima scala che savess aunc ir engiu tochen la finamira. Lu resta suenter aunc ina: El contract da fusiun digl onn 2017 ei stipulau in credit da 5,1 milliuns francs per la via da colligiaziun. In decenni pli tard tonscha quei buca pli. La raschun ein, sco tier biars auters projects da construcziun, ils prezis pli cars. «Tut e particularmein baghegiar ei dapi corona vegniu pli car», ha Roman Flepp declarau.

Alla sera d’informaziun dils 16 d’avrel 2026 haveva la vischnaunca informau ch’ella quenti cun cuosts da 6 tochen 7 milliuns francs per la Via Migliè. Quei seigi denton mo in schazetg. Igl emprem stoppi la vischnaunca scriver ora las lavurs, valetar las offertas e lu surdar las lavurs. «Quei cuoza circa dus tochen treis meins, surtut era perquei ch’igl ei temps da vacanzas.» Pér lu sappien els dir con exact che la Via Migliè vegn a custar, ha Roman Flepp declarau questa jamna alla FMR.

Quels cuosts supplementars sto il suveran da Breil la finala approbar. E quei termin per la votaziun seigi buc aunc fixaus, cunquei ch’ins stoppi aunc spitgar la decisiun dil Cantun ed eruir exactamein il credit supplementar, sco Roman Flepp ha scret. Sche tut va bein, quenta el che las lavurs san entscheiver la primavera 2027. Lu vess la Via Migliè surmuntau tut las scalas e fuss alla finamira.